{"id":1835,"date":"2013-08-16T14:17:27","date_gmt":"2013-08-16T12:17:27","guid":{"rendered":"http:\/\/www.lukow-historia.pl\/?p=1835"},"modified":"2013-08-26T23:08:00","modified_gmt":"2013-08-26T21:08:00","slug":"ludnosc-lukowa-w-dziejach-miasta","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/?p=1835","title":{"rendered":"Ludno\u015b\u0107 \u0141ukowa w dziejach miasta"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: justify\">Po\u0142o\u017cenie \u0141ukowa na wa\u017cnym szlaku komunikacyjno-handlowym ze wschodu na zach\u00f3d, do tego w \u015brodkowym rejonie wschodnich kres\u00f3w dawnej Rzeczpospolitej nadawa\u0142o miejscowo\u015bci znaczenie strategiczne i czyni\u0142o j\u0105 wa\u017cnym o\u015brodkiem handlowym. Walory te by\u0142y doceniane przez w\u0142adc\u00f3w polskich, zw\u0142aszcza pocz\u0105wszy od <strong>Boles\u0142awa Wstydliwego<\/strong>. Znane s\u0105 zabiegi tego w\u0142adcy w zakresie umacniania \u0141ukowa przez wzniesienie tutaj zamku i obsadzenie go za\u0142og\u0105 wojskow\u0105 (pr\u00f3by sprowadzenia templariuszy), wreszcie starania o utworzenie biskupstwa, kt\u00f3re promieniuj\u0105c na wsch\u00f3d i p\u00f3\u0142noc wzmocni\u0142oby Ko\u015bci\u00f3\u0142 lokalny, jak te\u017c prowadz\u0105c dzia\u0142alno\u015b\u0107 misyjn\u0105 w\u015br\u00f3d Litwin\u00f3w, Jad\u017awing\u00f3w i Prus\u00f3w pozwoli\u0142y za\u017cegna\u0107 sta\u0142e niebezpiecze\u0144stwa najazd\u00f3w tych wojowniczych s\u0105siad\u00f3w. Utarczki zbrojne z nimi nios\u0142y ci\u0105g\u0142e niepokoje, a niszczenie domostw i upraw nie sprzyja\u0142y rozwojowi osadnictwa na tym terenie. Tote\u017c g\u0119sto\u015b\u0107 zaludnienia by\u0142a tutaj niewielka, a wsie zamieszkiwa\u0142y niezbyt liczne rodziny.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Boles\u0142aw Wstydliwy wyda\u0142 pozwolenie \u017bydom na osiedlenie si\u0119 w Polsce. Jak wspomniano, ten\u017ce w\u0142adca sporo uwagi po\u015bwi\u0119ca\u0142 \u0141ukowowi, mo\u017cna wi\u0119c wnioskowa\u0107 o pocz\u0105tkach zamieszkiwania \u017byd\u00f3w w mie\u015bcie ju\u017c w tamtym okresie. Ludno\u015b\u0107 \u0141ukowa nie by\u0142a nigdy jednolita narodowo\u015bciowo; spor\u0105 jej cz\u0119\u015b\u0107 a\u017c do drugiej wojny \u015bwiatowej stanowili \u017bydzi, chocia\u017c w pewnych momentach nie brakowa\u0142o te\u017c przedstawicieli innych nacji, jak: Rusin\u00f3w czy Niemc\u00f3w.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Wp\u0142yw ludno\u015bci \u017cydowskiej na rozw\u00f3j miasta by\u0142 znaczny ze wzgl\u0119du na sw\u0105 liczebno\u015b\u0107 oraz cechy specyficzne, jak: ruchliwo\u015b\u0107, przedsi\u0119biorczo\u015b\u0107 oraz zdolno\u015bci kupieckie. \u017bydzi stanowili na og\u00f3\u0142 oko\u0142o po\u0142ow\u0119 ludno\u015bci miasta. Obok handlu szczeg\u00f3ln\u0105 pozycj\u0119 w strukturze zawodowej \u017byd\u00f3w zajmowa\u0142o rzemios\u0142o. Rolnictwem raczej nie trudnili si\u0119, z nielicznymi wyj\u0105tkami.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\"W XV i XVI wieku jest \u017byd\u00f3w w \u0141ukowie tak wielu i\u017c czuj\u0105 si\u0119 zbyt pewnie, \u017ce wed\u0142ug Polak\u00f3w stanowi to \"zagro\u017cenie dla Polskich interes\u00f3w\". Stan taki wywo\u0142uje liczne zatargi; ludno\u015b\u0107 chrze\u015bcija\u0144ska uzyskuje od kr\u00f3la Zygmunta III Wazy w roku 1589 na sejmie w Warszawie potwierdzenie swej uchwa\u0142y z 1588 roku zakazuj\u0105cej pod kar\u0105 100 grzywien odst\u0119powania i wynajmowania dom\u00f3w, plac\u00f3w i grunt\u00f3w \u017bydom w \u0141ukowie. By\u0142 to raczej protest ni\u017c obowi\u0105zuj\u0105cy zakaz prawny, poniewa\u017c w praktyce \u017bydzi obejmowali coraz wi\u0119ksze przestrzenie, a z samego \u015br\u00f3dmie\u015bcia \u0141ukowa niemal ca\u0142kowicie wypieraj\u0105 ludno\u015b\u0107 polsk\u0105. Z czasem uzyskuj\u0105 od w\u0142adc\u00f3w polskich szereg przywilej\u00f3w kolejno potwierdzaj\u0105cych nadania poprzednie. By\u0142y to m.in.: Jana Kazimierza z 1659, Micha\u0142a Korybuta Wi\u015bniowieckicgo z 1671, Jana III Sobieskiego z 1680, Augusta II-go z 1699, Augusta III-go z 1751 i wreszcie Stanis\u0142awa Augusta Poniatowskiego z 1792 roku.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Trzeba zaznaczy\u0107, \u017ce mia\u0142y miejsce liczne zatargi na tle niep\u0142acenia przez \u017byd\u00f3w podatk\u00f3w, czynsz\u00f3w, danin, m.in. \u017bydzi mieli p\u0142aci\u0107 danin\u0119 proboszczom \u0142ukowskim za u\u017cytkowanie grunt\u00f3w ko\u015bcielnych dla cel\u00f3w handlowych. Trzy wieki trwa\u0142 zatarg o plac mi\u0119dzy rzek\u0105 Krzn\u0105, ulic\u0105 Cieszkowizna i obecn\u0105 ul. kard. Wyszy\u0144skiego. \u017bydzi argumentowali s\u0142uszno\u015b\u0107 przyznania im tego placu tak\u017ce faktem, i\u017c &#8220;&#8230;na placu tym wieszano publicznie ich wsp\u00f3\u0142wyznawc\u00f3w na mocy wyrok\u00f3w s\u0105dowych&#8230;&#8221;[!]. Sp\u00f3r ten zako\u0144czy\u0142 starosta D\u0142uski oddaleniem roszcze\u0144 \u017cydowskich.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Ukazem carskim po powstaniu styczniowym \u017bydzi zostali zwolnieni od danin &#8211; by\u0142 to hojny gest na cudzy koszt. \u017bydzi zachowali oboj\u0119tno\u015b\u0107 dla polskich zmaga\u0144 z przemoc\u0105, okazuj\u0105c nawet przyja\u017a\u0144 w\u0142adzom rosyjskim, czego dowodem sta\u0142 si\u0119 wystosowany do cara adres ho\u0142downiczy, wywo\u0142any ch\u0119ci\u0105 zabezpieczenia w\u0142asnych interes\u00f3w, ni\u017c umy\u015blnego szkodzenia sprawie polskiej.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Dla swych potrzeb kultowych \u017bydzi \u0142ukowscy wznie\u015bli w 1764 roku murowan\u0105 synagog\u0119 (u zbiegu dzisiejszych ulic Staropijarskiej i Zdanowskiego) przy \u00f3wczesnej ulicy B\u00f3\u017cniczej. Zniszczyli j\u0105 Niemcy w lipcu 1944 roku. Ponadto w \u0141ukowie funkcjonowa\u0142y dwa domy modlitwy. W jednym z nich przy ul. Browarnej, ocala\u0142ym po II wojnie, mie\u015bci\u0142o si\u0119 biuro PSS.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Zasadniczo obszar zamieszka\u0142y przez \u017byd\u00f3w stanowi\u0142 obszar mi\u0119dzy dzisiejszymi ulicami: kard. Wyszy\u0144skiego, Staropijarsk\u0105, Browarn\u0105, Farn\u0105, Laskowskiego, Kana\u0142ow\u0105 oraz rejon ul. Mi\u0119dzyrzeckiej i Sp\u00f3\u0142dzielczej (dawniej zwan\u0105 Soln\u0105). Poza tym posiadali \u017bydzi swe budynki w innych punktach miasta. Dla przyk\u0142adu najwy\u017cszy 2-pi\u0119trowy budynek murowany nale\u017ca\u0142 do Gastmana. Zosta\u0142 on zniszczony w lipcu I944 roku.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Odno\u015bnie warunk\u00f3w \u017cycia \u017byd\u00f3w \u0142ukowskich, to zajmuj\u0105c si\u0119 g\u0142\u00f3wnie handlem i rzemios\u0142em, by\u0142y one znacznie lepsze ni\u017c ludno\u015bci polskiej. W latach trzydziestych obecnego stulecia na 530 istniej\u0105cych w mie\u015bcie firm przemys\u0142owo-handlowych posiadali oni w swych r\u0119kach 85 proc. Najwi\u0119cej by\u0142o szewc\u00f3w, krawc\u00f3w, czapnik\u00f3w, rze\u017anik\u00f3w. Zegarmistrzami i jubilerami byli wy\u0142\u0105cznie \u017bydzi. Na zarejestrowanych \u00f3wcze\u015bnie 558 rzemie\u015blnik\u00f3w, chrze\u015bcijanie stanowili 31 proc. W\u015br\u00f3d 30 zarejestrowanych doro\u017ckarzy zaledwie czterech to Polacy.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Dla zobrazowania struktury ludno\u015bciowej \u0141ukowa warto przytoczy\u0107 troch\u0119 liczb, jednak z zastrze\u017ceniem, i\u017c brak jest danych z czas\u00f3w najdawniejszych:<\/p>\n<ul>\n<li>1765 rok &#8211; og\u00f3lna liczba mieszka\u0144c\u00f3w ok. 2500, w tym Polak\u00f3w ok, 1000, a \u017byd\u00f3w 1563 (po Lublinie by\u0142a to najwi\u0119ksza ilo\u015b\u0107 ludno\u015bci wyznania moj\u017ceszowego w ca\u0142ym \u00f3wczesnym woj. lubelskim);<\/li>\n<li>1820 rok &#8211; og\u00f3\u0142em 2493 mieszka\u0144c\u00f3w, w tym chrze\u015bcijan 1284, a \u017byd\u00f3w 1209;<\/li>\n<li>1911 rok &#8211; og\u00f3\u0142em 12.583: Polak\u00f3w 3727, \u017byd\u00f3w 8058, Rosjan 718, Niemc\u00f3w 80;<\/li>\n<li>1921 rok &#8211; pierwszy spis ludno\u015bci w niepodleg\u0142ej Polsce: og\u00f3\u0142em 12.570, w tym 6332 narodowo\u015bci polskiej i 6238 \u017byd\u00f3w;<\/li>\n<li>1939 rok &#8211; og\u00f3\u0142em 13,971 mieszka\u0144c\u00f3w, a w\u015br\u00f3d nich a\u017c 6308 wyznania moj\u017ceszowego (wg opracowania starosty Gustawa Or\u0142owskiego 60 proc. nieruchomo\u015bci w mie\u015bcie znajdowa\u0142o si\u0119 w r\u0119kach \u017cydowskich);<\/li>\n<\/ul>\n<script type=\"text\/javascript\" src=\"https:\/\/www.google.com\/jsapi\"><\/script><script type=\"text\/javascript\">google.load(\"visualization\", \"1.0\", {\"packages\":[\"corechart\"]});google.setOnLoadCallback(drawChart);function drawChart() {\r\n\r\n        var data = new google.visualization.DataTable();\r\n        data.addColumn('string', 'Rok');\r\n        data.addColumn('number', '\u017bydzi');\r\n        data.addColumn('number', 'Polacy');\r\n        data.addRows([\r\n          ['1765 r.', 1536, 1000],\r\n          ['1820 r.', 1209, 1284],\r\n          ['1911 r.',  8058, 3727],\r\n          ['1921 r.',  6238, 6332],\r\n          ['1939 r.', 6308, 7663]\r\n        ]);\r\n\r\nvar options = { \"title\" : \"\", \"width\" : 630, \"height\" : 250 , vAxis: { textStyle: {color: '#000000'}}, hAxis: { textStyle: {color: '#000000'}}, legend:{ textStyle: {color: 'black'}}, backgroundColor: 'transparent' };var chart = new google.visualization.LineChart(document.getElementById(\"chart_id_1\"));chart.draw(data, options);}<\/script><div id=\"chart_id_1\"><\/div><p style=\"text-align: justify\">Druga wojna \u015bwiatowa, jak wiemy, obesz\u0142a si\u0119 z \u017bydami okrutnie.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">W \u0141ukowie pierwsze ofiary pad\u0142y we wrze\u015bniu 1939 roku, kiedy Niemcy rozstrzelali bez powodu kilkudziesi\u0119ciu \u017byd\u00f3w wyci\u0105gni\u0119tych z kolejki czekaj\u0105cych na chleb, Rozpocz\u0119li te\u017c dyskryminacj\u0119 \u017byd\u00f3w poprzez niszczenie dom\u00f3w i sklep\u00f3w \u017cydowskich, aresztuj\u0105c ludzi i zabijaj\u0105c ich na miejscu. W roku 1940 istnia\u0142o ju\u017c getto, obejmuj\u0105ce nast\u0119puj\u0105cy teren: mniej wi\u0119cej po\u0142ow\u0119 ulicy Pastewnik, cz\u0119\u015b\u0107 Kana\u0142owej, Browarnej, Farn\u0105 &#8211; granicz\u0105c z Mi\u0119dzyrzeck\u0105. Teren ogrodzony zosta\u0142 drutami kolczastymi, na bramach by\u0142y napisy, zakazuj\u0105ce wchodzenia ze wzgl\u0119du na &#8220;niebezpiecze\u0144stwo tyfusu&#8221;. W 1941 roku przydzia\u0142 \u017cywno\u015bci w getcie wynosi\u0142 2 kg chleba i 0,25 kg cukru na osob\u0119 na jeden miesi\u0105c[!].<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Wielka akcja likwidacyjna \u017byd\u00f3w rozpocz\u0119ta zosta\u0142a w czerwcu 1942 roku. Do listopada 1943 roku wywo\u017cono ich wagonami bydl\u0119cymi, gromadz\u0105c uprzednio o \u015bwicie na rynku, gdzie te\u017c na miejscu zabijano starc\u00f3w, chorych i dzieci. Zabitych kazano wywozi\u0107 furmankami do las\u00f3w obok szosy radzy\u0144skiej. Niekt\u00f3rzy Polacy wiedzieli o transportach \u017byd\u00f3w, uprzedzano ich wi\u0119c o tym. Ukrywaj\u0105cych si\u0119 \u017byd\u00f3w wydawali Niemcom nawet ich rodacy. W tym przypadku niechlubnie spisywa\u0142a si\u0119 ich policja. Niestety, obok Ukrai\u0144c\u00f3w, Litwin\u00f3w i \u0141otysz\u00f3w wys\u0142ugiwali si\u0119 te\u017c i niekt\u00f3rzy Polacy.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">W ko\u0144cu pa\u017adziernika 1942 roku zorganizowano tzw. getto wt\u00f3rne, przeznaczone dla \u017byd\u00f3w ukrywaj\u0105cych si\u0119 dot\u0105d oraz dla przyby\u0142ych z Czech, W\u0119gier i Francji. Od maja 1943 roku w ci\u0105gu trzech tygodni wymordowano na miejscu ok. 2 tys. os\u00f3b, za\u015b blisko tysi\u0105c wys\u0142ano do Treblinki. Ostateczna zag\u0142ada \u017byd\u00f3w nast\u0105pi\u0142a w listopadzie 1943 roku.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">W grudniu 1944 roku, a wi\u0119c ju\u017c po wyzwoleniu, nowo-powsta\u0142y Komitet Gminy \u017bydowskiej w \u0141ukowie wymienia pozosta\u0142ych przy \u017cyciu rzemie\u015blnik\u00f3w \u017cydowskich w liczbie 19. Wszystkich ocala\u0142ych \u017byd\u00f3w z powiatu \u0142ukowskiego po okupacji hitlerowskiej by\u0142o niewiele ponad 60 os\u00f3b.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Tak wi\u0119c w \u0141ukowie, zniszczonym barbarzy\u0144sko tak pod wzgl\u0119dem substancji budowlanej jak i ludno\u015bciowym, pozosta\u0142y przy \u017cyciu nieliczne tylko jednostki z kilkutysi\u0119cznej grupy spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskiej, kt\u00f3ra w ci\u0105gu wiek\u00f3w dzieli\u0142a losy miasta i jego obywateli, wsp\u00f3\u0142uczestnicz\u0105c w tworzeniu jego dorobku i rozwoju gospodarczego, spo\u0142ecznego, kulturalnego i politycznego wreszcie. Do wybuchu II wojny mieli \u017bydzi w \u0141ukowie liczne organizacje zawodowe: obok sze\u015bciu cech\u00f3w rzemie\u015blniczych polskich istnia\u0142o pi\u0119\u0107 \u017cydowskich. Dzia\u0142a\u0142a drukarnia \u017cydowska, biblioteka (korzystali z niej nie tylko \u017bydzi), by\u0142a szko\u0142a powszechna dla dzieci ucz\u0105cych si\u0119 w dialekcie \u017cydowskim, a tak\u017ce organizacje socjalistyczne i komunistyczne. \u017bydzi mieli blisko po\u0142ow\u0119 swoich radnych w Radzie Miejskiej m. \u0141ukowa, licz\u0105cej 26 radnych.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Dzisiaj po \u0142ukowskich \u017bydach pozosta\u0142 tylko zaniedbany ich cmentarz &#8211; kirkut przy ul. Warszawskiej. Z kilkudziesi\u0119ciu uratowanych \u017cydowskich macew (nagrobkowych tablic) zbudowano na tym\u017ce cmentarzu wymowny pomnik, jedyny \u015bwiadek przesz\u0142o\u015bci tysi\u0119cy obywateli, kt\u00f3rzy \u017cyli i dzia\u0142ali w \u0141ukowie.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Obok Polak\u00f3w i \u017byd\u00f3w by\u0142y w \u0141ukowie i inne jeszcze nacje. W okresie zabor\u00f3w istnia\u0142a w mie\u015bcie spora kolonia rosyjska (ok. 900 os\u00f3b), z\u0142o\u017cona z rodzin wojskowych, z jednostek stacjonuj\u0105cych w \u0141ukowie, \u017co\u0142nierzy oraz rodzin urz\u0119dniczych. Oczywist\u0105 spraw\u0105 by\u0142 negatywny stosunek Polak\u00f3w do tej ludno\u015bci nap\u0142ywowej, poza jednostkami wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105cymi w r\u00f3\u017cny spos\u00f3b. Mieli ci Rosjanie swoj\u0105 cerkiew, zbudowan\u0105 ok. 1890 roku. zniszczon\u0105 po I wojnie \u015bwiatowej i p\u00f3\u017aniej rozebran\u0105 (w Al Ko\u015bciuszki, tam gdzie jest dzi\u015b dziedziniec szko\u0142y zawodowej). Rosjanie sami opu\u015bcili \u0141uk\u00f3w w 1915 roku uchodz\u0105c przed Niemcami i Austriakami.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Niemc\u00f3w w mie\u015bcie naszym by\u0142o niewielu. \u017by\u0142y tutaj r\u00f3wnie\u017c rodziny mieszane. Wi\u0119ksze grupy Niemc\u00f3w zamieszkiwa\u0142y podmiejskie wsie: <strong>\u0141azy<\/strong>, <strong>Aleksandr\u00f3w<\/strong>, <strong>Wagram<\/strong>. Prawie wszyscy prowadzili dywersyjn\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 wobec Polski. W\u015br\u00f3d \u0141ukowian pozosta\u0142a szczeg\u00f3lna pami\u0119\u0107 o dw\u00f3ch Niemcach. Neumanna, funkcjonariusza Gestapo, zaciek\u0142ego prze\u015bladowcy Polak\u00f3w, oraz Cylkego (pisa\u0142 si\u0119 podczas wojny Ziehlke), dawnego ucznia gimnazjum \u0142ukowskiego, r\u00f3wnie\u017c prze\u015bladowcy i donosiciela. Za t\u0119 dzia\u0142alno\u015b\u0107 zosta\u0142 Cylke zabity z wyroku Polski Podziemnej w lecie 1943 roku. By\u0142 te\u017c niejaki Cie\u015blewicz, kierownik drukarni w \u0141ukowie, prowadz\u0105cy z \u017con\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 szpiegowsk\u0105. Znikn\u0119li jako\u015b bez \u015bladu.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Sumuj\u0105c og\u00f3lnie losy ludno\u015bci naszego miasta, mo\u017cna stwierdzi\u0107, \u017ce ostatnia wojna zmieni\u0142a gruntownie jej struktur\u0119, przynosz\u0105c zag\u0142ad\u0119 znacznej cz\u0119\u015bci, a poprzez zniszczenie materialne ponad 70% substancji miasta stworzy\u0142a zupe\u0142nie odmienne warunki dla egzystencji ocala\u0142ego ze straszliwego kataklizmu wojny spo\u0142ecze\u0144stwa. Obecnie w \u0141ukowie, maj\u0105cym prawie 33 tys. mieszka\u0144c\u00f3w, znale\u017a\u0107 da\u0142oby si\u0119 chyba kilka zaledwie setek tzw rdzennych i zasiedzia\u0142ych \u0141ukowiak\u00f3w. Tak to zmieniaj\u0105 si\u0119 &#8220;czasy i ludzie&#8221;.<\/p>\n<p><em>Autor: Tadeusz Milewski<br \/>\n\u0179r\u00f3d\u0142o: &#8220;Nowa Gazeta \u0141ukowska&#8221; 10\/1996, 11\/1996<br \/>\n<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Po\u0142o\u017cenie \u0141ukowa na wa\u017cnym szlaku komunikacyjno-handlowym ze wschodu na zach\u00f3d, do tego w \u015brodkowym rejonie wschodnich kres\u00f3w dawnej Rzeczpospolitej nadawa\u0142o miejscowo\u015bci znaczenie strategiczne i czyni\u0142o j\u0105 wa\u017cnym o\u015brodkiem handlowym. Walory te by\u0142y doceniane przez w\u0142adc\u00f3w polskich, zw\u0142aszcza pocz\u0105wszy od Boles\u0142awa Wstydliwego. Znane s\u0105 zabiegi tego w\u0142adcy w zakresie umacniania \u0141ukowa przez wzniesienie tutaj zamku i obsadzenie go za\u0142og\u0105 wojskow\u0105 (pr\u00f3by &#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1861,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[29,10,11,118,30],"tags":[498,307,1533,16,37,1523,42,20,506,511,92,497,48,499,72,505,504,507,1522,509,57,327,44,337,220,500,501,502,219,503,336,342,251,508,510,31],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1835"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1835"}],"version-history":[{"count":18,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1835\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1954,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1835\/revisions\/1954"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/1861"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1835"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1835"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1835"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}