Najbardziej smutne Wigilie Bo\u017cego Narodzenia dla milion\u00f3w Polak\u00f3w by\u0142y w latach okupacji hitlerowskiej 1939-1945, oraz w pierwszych latach po tzw. wyzwoleniu, kt\u00f3re na terenach po Wis\u0142\u0119 mia\u0142o miejsce w 1944 roku. Nie by\u0142o rodziny, w kt\u00f3rej by wojna nie zabra\u0142a bliskich os\u00f3b. Przy wigilijnym stole ich brak szczeg\u00f3lnie by\u0142 odczuwalny. \u0141amano si\u0119 op\u0142atkiem, sk\u0142adano \u017cyczenia, a my\u015bli bieg\u0142y do nieobecnych, o kt\u00f3rych cz\u0119sto brak by\u0142o wiadomo\u015bci, a trwa\u0142a nadzieja ich powrotu. Bieg\u0142y do tych, kt\u00f3rych wojna zabra\u0142a i nigdy wi\u0119cej nie by\u0142o dane ujrzenia ich w\u015br\u00f3d \u017cywych. W tamtych latach pomimo braku pieni\u0119dzy, towar\u00f3w i wielu innych rzeczy, pomimo panuj\u0105cego terroru, strachu i poni\u017cenia, zbli\u017caj\u0105ce si\u0119 \u015awi\u0119ta Bo\u017cego Narodzenia zawsze aktywizowa\u0142y ludzi do przed\u015bwi\u0105tecznej krz\u0105taniny, budzi\u0142y w sercach mi\u0142o\u015b\u0107 i nadziej\u0119 “B\u00f3g si\u0119 rodzi, moc truchleje…”<\/p>\n
Pami\u0119tam jak\u0105 wielk\u0105 rado\u015b\u0107 sprawia\u0142y nam – dzieciom przygotowania \u015bwi\u0105teczne. Choinki stroi\u0142o si\u0119 wykonanymi w\u0142asnor\u0119cznie ozdobami, wisiorkami i \u0142a\u0144cuchami ze s\u0142omy, bibu\u0142ek, bia\u0142ego i o ile by\u0142 kolorowego papieru. Klej sporz\u0105dzano z m\u0105ki i wody. Na choinkach by\u0142y wieszane jab\u0142ka, czasem orzechy, cukierki zwane krochmalakami lub kr\u00f3wkami. Bombki je\u015bli by\u0142y, to z zapas\u00f3w przedwojennych. Po wyzwoleniu przez szereg lat wystr\u00f3j choinek by\u0142 podobny. Dochodzi\u0142a wata, kt\u00f3ra imitowa\u0142a \u015bnieg. W pogodne wieczory wygl\u0105da\u0142o si\u0119 pierwszej gwiazdki, aby rodzina mog\u0142a zasi\u0105\u015b\u0107 do wigilijnego sto\u0142u. Tak ch\u00f3ralnie, pi\u0119knie i z przej\u0119ciem \u015bpiewanych kol\u0119d, jak w\u00f3wczas, dzisiaj ju\u017c si\u0119 nie us\u0142yszy. Z uwagi na godzin\u0119 policyjn\u0105 pasterk\u0119 odprawiano rankiem. Prezenty pod choink\u0119 by\u0142y bardzo skromne, wielk\u0105 rado\u015b\u0107 sprawia\u0142y wykonane na drutach we\u0142niane r\u0119kawiczki, szaliki, czy skarpety. Na stole wigilijnym zwykle pojawia\u0142y si\u0119 postne posi\u0142ki, przygotowane na lnianym oleju, z grochu, kapusty, kaszy, z suszonych grzyb\u00f3w, nie zawsze ryba, kompot z suszonych \u015bliwek, gruszek, jab\u0142ek. Bywa\u0142y kluski z makiem.<\/p>\n
Dla mojej rodziny szczeg\u00f3lnie smutna by\u0142a Wigilia w 1943 roku. W czerwcu tego roku Niemcy zamordowali Tat\u0119 w Lublinie.<\/p>\n
Smutne by\u0142y Wigilie w stanie wojennym w Polsce. Pierwsza Wigilia po wprowadzeniu stanu wojennego w 1981 roku, by\u0142a szczeg\u00f3lnie dotkliwa. W wielu rodzinach zabrak\u0142o os\u00f3b bliskich – internowanych w obozach odosobnienia. Z wielu rodzin katolickich powo\u0142ano do s\u0142u\u017cby w szeregach ZOMO i ORMO syn\u00f3w i m\u0119\u017c\u00f3w. Z p\u00f3\u0142ek sklepowych momentalnie znikn\u0119\u0142y towary. Za chlebem, m\u0105k\u0105, kasz\u0105, cukrem, wyrobami mi\u0119snymi, czy za \u015brodkami higieny osobistej ustawia\u0142y si\u0119 gigantyczne kolejki. Brakowa\u0142o wszystkiego, np. do kiosku przywieziono towar: \u017cyletki, krem do golenia, past\u0119 do but\u00f3w, past\u0119 do z\u0119b\u00f3w, proszki do prania, papier toaletowy, rajstopy, skarpety itp. – b\u0142yskawicznie ustawia\u0142a si\u0119 kolejka, a towaru starcza\u0142o dla kilku lub kilkunastu os\u00f3b. Ca\u0142kowicie nieomal znik\u0142y ze sklep\u00f3w bielizna damska i m\u0119ska. Znik\u0142y te\u017c wyroby przemys\u0142owe, jak prodi\u017ce, \u017celazka, \u017car\u00f3wki itd. Nie by\u0142o w handlu proszk\u00f3w do pieczenia, zapach\u00f3w, przypraw. Za ryb\u0105, \u015bledziami, owocami po\u0142udniowymi – cytryn\u0105, pomara\u0144czami – r\u00f3wnie\u017c ustawia\u0142y si\u0119 ogromne kolejki. Wprowadzono kartki na cukier, m\u0105k\u0119, mi\u0119so, w\u0119dliny, papierosy, w\u00f3dk\u0119.<\/p>\n
Dla mieszka\u0144c\u00f3w du\u017cych o\u015brodk\u00f3w miejskich oraz miast rejonowych i wi\u0119kszych skupisk ludzkich przygn\u0119biaj\u0105ce wra\u017cenie sprawia\u0142y liczne patrole ZOMO i ORMO oraz \u017co\u0142nierzy Wojska Polskiego. Patrole chodzi\u0142y zwykle o\u015bmio- lub dwunastoosobowe. W wielkich miastach na ulicach pojawi\u0142y si\u0119 czo\u0142gi. W wigili\u0119 Bo\u017cego Narodzenia w 1981 roku sk\u0142adano \u017cyczenia, a w wielu oczach, tak jak w latach okupacji, pojawi\u0142y si\u0119 \u0142zy trwogi, niepokoju i niepewno\u015bci. I tak jak w latach okupacji budzi\u0142y w sercach mi\u0142o\u015b\u0107 i nadziej\u0119 modlitwa i nasza wiara. Ko\u015bcio\u0142y by\u0142y pe\u0142ne, tam nar\u00f3d otrzymywa\u0142 s\u0142owa otuchy i moc wytrwania. A s\u0142owa Papie\u017ca Jana Paw\u0142a II “nie l\u0119kajcie si\u0119” przywraca\u0142y ludziom godno\u015b\u0107 i odwag\u0119.<\/p>\n
I jeszcze jedna refleksja – wyjazd na Wigili\u0119 i \u015awi\u0119ta Bo\u017cego Narodzenia do innej miejscowo\u015bci m\u00f3g\u0142 si\u0119 odby\u0107 tylko za specjaln\u0105 przepustk\u0105 – zezwoleniem, otrzymywan\u0105 w Wydzia\u0142ach Spraw Administracyjnych urz\u0119d\u00f3w gmin i miast.<\/p>\n
Kto nie mia\u0142 za\u015bwiadczenia od so\u0142tysa, \u017ce wiezie r\u0105bank\u0119 lub w\u0119dliny od rodzic\u00f3w czy te\u015bci\u00f3w i \u017ce pochodzi ona z uboju w\u0142asnego, to w czasie rewizji np. w autobusie, zabierano wyroby i r\u0105bank\u0119, a delikwenta kierowano do kolegium ds. wykrocze\u0144.<\/p>\n
Wspomn\u0119 jeszcze jedn\u0105 wigili\u0119.<\/p>\n
21 grudnia 1978 roku w szpitalu lubelskim przy ul. Jaczewskiego zmar\u0142a moja Mama. Pogrzeb m\u00f3g\u0142 si\u0119 odby\u0107 tu\u017c przed Wigili\u0105 lub po 10 stycznia nast\u0119pnego roku. Wybra\u0142em z siostr\u0105 zamieszka\u0142\u0105 w Lublinie termin pierwszy. Przed pogrzebem musia\u0142em uda\u0107 si\u0119 do \u0141ukowa. Wraca\u0142em nocnym autobusem. Pasa\u017cer\u00f3w w autobusie by\u0142o dw\u00f3ch: Ja i Prezes Zarz\u0105du \u0141SM w \u0141ukowie, kt\u00f3ry jecha\u0142 z sanatorium. Zna\u0142 dobrze moich rodzic\u00f3w. W latach okupacji jako \u0142\u0105cznik Armii Krajowej bywa\u0142 cz\u0119stym go\u015bciem w szkole, gdzie mieszkali\u015bmy. Uroczysto\u015bci pogrzebowe odby\u0142y si\u0119 23 grudnia. Mama pochowana zosta\u0142a na cmentarzu na Majdanku. Cmentarz przylega tam do terenu by\u0142ego obozu koncentracyjnego, gdzie najprawdopodobniej zosta\u0142 zamordowany m\u00f3j Ojciec – wi\u0119zie\u0144 polityczny Zamku Lubelskiego. To sk\u0142oni\u0142o nas do poch\u00f3wku Mamy w Lublinie. Jaka by\u0142a Wigilia, nietrudno sobie wyobrazi\u0107.<\/p>\n
Autor: R. G. Najbardziej smutne Wigilie Bo\u017cego Narodzenia dla milion\u00f3w Polak\u00f3w by\u0142y w latach okupacji hitlerowskiej 1939-1945, oraz w pierwszych latach po tzw. wyzwoleniu, kt\u00f3re na terenach po Wis\u0142\u0119 mia\u0142o miejsce w 1944 roku. Nie by\u0142o rodziny, w kt\u00f3rej by wojna nie zabra\u0142a bliskich os\u00f3b. Przy wigilijnym stole ich brak szczeg\u00f3lnie by\u0142 odczuwalny. \u0141amano si\u0119 op\u0142atkiem, sk\u0142adano \u017cyczenia, a my\u015bli bieg\u0142y do nieobecnych, …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":4488,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[30],"tags":[1523,42,664,753,351,1522,687,755,750,756,751,752,754],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2310"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2310"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2310\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2314,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2310\/revisions\/2314"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/4488"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2310"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2310"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2310"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\n\u0179r\u00f3d\u0142o: Nowa Gazeta \u0141ukowska 16\/2001<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"