Jednym z architekt\u00f3w i budowniczych lubelskich ignorowanym przez miejscowych regionalist\u00f3w jest Korsykanin Mateusz Ornano-Chiaratelli.<\/p>\n
Urodzi\u0142 si\u0119 2 listopada 1788 r. najprawdopodobniej w Bocognano. Na chrzcie w ko\u015bciele w Ajaccio rodzice Giovanni Domenico i Maria Felice z Ristorich Chiararellowie nadali mu imiona Giovanni Matteo. Pochodzi\u0142 ze starej, niezamo\u017cnej rodziny korsyka\u0144skiej w\u0142oskiego pochodzenia Chiarareliich (Chiaratellich). Wed\u0142ug jego p\u00f3\u017aniejszych zapewnie\u0144 by\u0142 krewnym cesarza Napoleona I Bonapartego. Faktem jest, \u017ce rodzina jego matki by\u0142a spokrewniona ze s\u0142ynnym, wp\u0142ywowym rodem korsyka\u0144skim Ornan\u00f3w, z kt\u00f3rym wesz\u0142a w koligacje rodzina Buonapart\u00f3w.<\/p>\n
Dzieci\u0144stwo sp\u0119dzi\u0142 w Bocognano, w ma\u0142ej wsi w sercu wyspy. Mia\u0142 czworo rodze\u0144stwa. Jednak\u017ce ich drogi szybko si\u0119 rozesz\u0142y, bowiem Matteo zosta\u0142 wys\u0142any na nauk\u0119 do Pizy.<\/p>\n
W 1804 r. zdecydowa\u0142 si\u0119 na karier\u0119 wojskow\u0105. S\u0142u\u017cb\u0119 rozpocz\u0105\u0142 we francuskim korpusie saper\u00f3w, zapisany do szko\u0142y kadet\u00f3w pod nazwiskiem Mathieu Chiaratelii. Trzy lata p\u00f3\u017aniej, po otrzymaniu patentu oficerskiego, w stopniu podporucznika trafi\u0142 do jednostki liniowej. By\u0142 uczestnikiem wojny w Hiszpanii i Portugalii. Bra\u0142 udzia\u0142 m.in. w zaj\u0119ciu Madrytu i drugim obl\u0119\u017ceniu Saragossy, co skutkowa\u0142o jego awansem na porucznika. Walcz\u0105c w korpusie gen. Paula Greniera, w dniu 25 maja 1809 r. odznaczy\u0142 si\u0119 w bitwie pod Leoben, po kt\u00f3rej otrzyma\u0142 Krzy\u017c Oficerski Legii Honorowej.<\/p>\n
Podczas urlopu na Korsyce pozna\u0142 i dnia 1 marca 1810 r. po\u015blubi\u0142 w Ajaccio Mart\u0119 Mari\u0119 Sari. W rzeczywisto\u015bci by\u0142o to ma\u0142\u017ce\u0144stwo zaaran\u017cowane przez rodziny m\u0142odej pary. Prawdopodobnie Marta Chiaratelli zmar\u0142a po urodzeniu syna Francesca ! (Francois).<\/p>\n
Po urlopie por. Chiaratelii wr\u00f3ci\u0142 do macierzystej jednostki, w kt\u00f3rej doczeka\u0142 si\u0119 kolejnych zaszczyt\u00f3w. W 1811 r. zosta\u0142 awansowany do stopnia kapitana oraz nagrodzony osobi\u015bcie przez Napoleona I pa\u0142aszem honorowym i chust\u0105 bia\u0142\u0105 na lew\u0105 r\u0119k\u0119. Wr\u0119czanym kawalerom Legii Honorowej. W szeregach Wielkiej Armii walczy\u0142 pod Smole\u0144skiem, Borodino, a\u017c doszed\u0142 do Moskwy. Na koniec przysz\u0142o mu zabezpiecza\u0107 odwr\u00f3t topniej\u0105cej w oczach armii. Bi\u0142 si\u0119 jeszcze pod Dreznem (26-27 VIII 1813) i Lipskiem (16-19 X 1813), gdzie dosta\u0142 si\u0119 do niewoli rosyjskiej.<\/p>\n
Jesieni\u0105 1814 r. od\u0142\u0105czy\u0142 si\u0119 na Lubelszczy\u017anie od kilkutysi\u0119cznej grupy je\u0144c\u00f3w napoleo\u0144skich uwolnionych przez Rosjan i powracaj\u0105cych na Zach\u00f3d. Zatrzyma\u0142 si\u0119 w Zamo\u015bciu, gdzie zaoferowano mu stanowisko naczelnika fortyfikacji miasta.<\/p>\n
Oko\u0142o 1816 r. porzuci\u0142 s\u0142u\u017cb\u0119 cywiln\u0105. Nawi\u0105zuj\u0105c do tradycji w\u0142oskich murator\u00f3w na ziemiach polskich, na powr\u00f3t sta\u0142 si\u0119 Matteem Chiaratellim i zorganizowa\u0142 w\u0142asn\u0105 brygad\u0119 budowlan\u0105. Po\u015bredniczy\u0142 tez w handlu materia\u0142ami budowlanymi. Biuro mie\u015bci\u0142o w w jego mieszkaniu na Starym Mie\u015bcie w Lublinie. Na brak zlece\u0144, g\u0142\u00f3wnie remonty dom\u00f3w, nie narzeka\u0142. Do wyj\u0105tk\u00f3w nale\u017ca\u0142 kontrakt z 12 sierpnia 1819 r. na restauracj\u0119 i reperacj\u0119 ko\u015bcio\u0142a w Niedrzwicy Ko\u015bcielnej.<\/p>\n
Jego umiej\u0119tno\u015bci wyniesione z wojska szybko docenili miejscowi budowniczowie i architekci. Dzi\u0119ki ich przychylno\u015bci i poparciu weteran\u00f3w armii napoleo\u0144skiej 6 wrze\u015bnia 1824 r. zosta\u0142 konduktorem budownictwa przy Komisji Rz\u0105dowej Spraw Wewn\u0119trznych i Policji w Warszawie z uposa\u017ceniem w wysoko\u015bci 2500 zlp. rocznie. Wtedy to Mateusz Ornano-Chiaratelli zdecydowa\u0142 si\u0119 zosta\u0107 tu na sta\u0142e, a przypiecz\u0119towa\u0142o to ma\u0142\u017ce\u0144stwo z Wiktori\u0105 Pomorsk\u0105. Wychowali dwoje dzieci: Paulin\u0119 i Jana.<\/p>\n
Z dniem 22 sierpnia 1826 r. Chiaratelli zosta\u0142 przeniesiony do Ostro\u0142\u0119ki na stanowisko budowniczego obwodu ostro\u0142\u0119ckiego. W pierwszych latach urz\u0119dowania sporz\u0105dzi\u0142 m.in. plany zagospodarowania teren\u00f3w podmiejskich Nura i Broku. Prace nad planem Ostro\u0142\u0119ki przerwa\u0142 wybuch powstania listopadowego.<\/p>\n
Do armii powsta\u0144czej zaci\u0105gn\u0105\u0142 si\u0119 14 lutego 1831 r. Walczy\u0142 pod P\u0142o\u0144skiem, Szymanowem, broni\u0142 Warszawy i Modlina. Mundur zdj\u0105\u0142 28 listopada 1831 r., tj. z chwil\u0105 zwolnienia z niewoli rosyjskej.<\/p>\n
B\u0119d\u0105c poddanym francuskim, bez przeszk\u00f3d wr\u00f3ci\u0142 do Ostro\u0142\u0119ki, lecz wcze\u015bniej zajmowane stanowisko obj\u0105\u0142 dopiero po z\u0142o\u017ceniu przysi\u0119gi na wierno\u015b\u0107 Rosji w dniu 18 stycznia 1834 r. W biurze kontynuowa\u0142 prace nad planami zagospodarowania \u015br\u00f3dmie\u015bcia Ostro\u0142\u0119ki, zaj\u0105\u0142 si\u0119 wiatrakami przy drodze z Ostrowa (Ostrowa Mazowieckiej) do Ugniewa.<\/p>\n
Dnia 6 wrze\u015bnia 1836 r. dokonano zamiany urz\u0119dnik\u00f3w, w wyniku kt\u00f3rej Mateusz Ornano-Chiaratelli obj\u0105\u0142 r\u00f3wnorz\u0119dne stanowisko w \u0141ukowie. Nies\u0142ychane, ale urz\u0105d budowniczego obwodu (powiatu) \u0142ukowskiego sprawowa\u0142 a\u017c do 5 grudnia 1865 r., kiedy to przeszed\u0142 na zas\u0142u\u017con\u0105 emerytur\u0119. W okresie swojego urz\u0119dowania szczeg\u00f3lnymi wzgl\u0119dami darzy\u0142 \u0141uk\u00f3w. Dzi\u0119ki temu uporz\u0105dkowano tereny podmiejskie, przebudowano ratusz, wzniesiono wg jego projektu klasycyzuj\u0105cy gmach urz\u0119du powiatowego (dzisiaj przy ul. Pi\u0142sudskiego 17). Walnie przys\u0142u\u017cy\u0142 si\u0119 tak\u017ce mieszka\u0144com Garwolina, przyczyniaj\u0105c si\u0119 do wyja\u015bnienia sporu o s\u0142upki szabasowe, doprowadzaj\u0105c do postawienia gmachu urz\u0119du powiatowego wraz z budynkami gospodarczymi, wybudowania drewnianej rze\u017ani oraz dom\u00f3w prywatnych. Na pewno zaprojektowa\u0142 rze\u017ani\u0119 w \u017belechowie, plebani\u0119 w Wildze, dw\u00f3r w Woli Zadybskiej ko\u0142o Ryk. W 1864 r. bra\u0142 udzia\u0142 w inwentaryzacji cerkwi unickich w guberni lubelskiej.<\/p>\n
Z t\u0119sknoty za wojskiem, w latach 1859-1871 niemal spo\u0142ecznie pracowa\u0142 przy rozbudowie twierdzy w D\u0119blinie. Powszechnie przypisuje si\u0119 mu autorstwo Bramy P\u00f3\u0142nocnej.<\/p>\n
Zmar\u0142 17 lutego 1873 r. w \u0141ukowie. Tam te\u017c zosta\u0142 pochowany.<\/p>\n
Autor: Andrzej Kapro\u0144 Jednym z architekt\u00f3w i budowniczych lubelskich ignorowanym przez miejscowych regionalist\u00f3w jest Korsykanin Mateusz Ornano-Chiaratelli. Urodzi\u0142 si\u0119 2 listopada 1788 r. najprawdopodobniej w Bocognano. Na chrzcie w ko\u015bciele w Ajaccio rodzice Giovanni Domenico i Maria Felice z Ristorich Chiararellowie nadali mu imiona Giovanni Matteo. Pochodzi\u0142 ze starej, niezamo\u017cnej rodziny korsyka\u0144skiej w\u0142oskiego pochodzenia Chiarareliich (Chiaratellich). Wed\u0142ug jego p\u00f3\u017aniejszych zapewnie\u0144 by\u0142 krewnym cesarza …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":3922,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[11],"tags":[1253,439,1255,441,1262,1254,89,1256,320,312,1261,2096,1259,1260,1257,1258],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2664"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2664"}],"version-history":[{"count":11,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2664\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3924,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2664\/revisions\/3924"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/3922"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2664"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2664"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2664"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\nNades\u0142a\u0142: Andrzej Zdrojewski<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"