{"id":3581,"date":"2015-01-14T18:29:27","date_gmt":"2015-01-14T16:29:27","guid":{"rendered":"http:\/\/www.lukow-historia.pl\/?p=3581"},"modified":"2015-01-14T18:29:27","modified_gmt":"2015-01-14T16:29:27","slug":"pamieci-bohatera-powstania","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/?p=3581","title":{"rendered":"Pami\u0119ci Bohatera Powstania"},"content":{"rendered":"
\n
\n

PAMI\u0118CI BOHATERA POWSTANIA<\/p>\n

X. STANIS\u0141AWA BRZ\u00d3SKI<\/strong><\/p>\n

W 65 ROCZNIC\u0118
\nM\u0118CZE\u0143SKIEJ
\n\u015aMIERCI<\/p>\n

1865 – 1930<\/strong><\/p>\n

Napisa\u0142 AL. JANOWSKI<\/p>\n

1930
\nNAK\u0141. LE\u015aNIK\u00d3W PA\u0143STW. NADLE\u015aN. \u0141UK\u00d3W<\/p>\n

\n

\n

\n<\/div>\n<\/div>\n

\"\"<\/a>\"\"<\/span><\/div>

Pomnik w Uroczysku Jod\u0142owem D\u0105br\u00f3wka<\/em><\/p>\n

POMNIK Ks. BRZ\u00d3SKI W D\u0104BR\u00d3WCE.<\/h6>\n

Uk\u0142ad w\u00f3d w naszym kraju przed wiekami by\u0142 zgo\u0142a inny, i\u017c jest dzisiaj. Wszak by\u0142y czasy, \u017ce wody i zastoiska kraw\u0119dzi olbrzymiego lodowca musia\u0142y sobie torowa\u0107 drogi, kt\u00f3re p\u00f3\u017aniej kierunki swe zmienia\u0142y. Wszak by\u0142y czasy, \u017ce potwornej wielko\u015bci macierz naszych w\u00f3d Prawis\u0142a nie wpada\u0142a do Ba\u0142tyku, lecz, dobieraj\u0105c Wart\u0119, Odr\u0119, \u0141ab\u0119 i Wezer\u0119 jako swe ho\u0142downicze dop\u0142ywy, wpada\u0142a do morza p\u00f3\u0142nocnego, \u0142\u0105cz\u0105c si\u0119 przy uj\u015bciu z Renem.<\/p>\n

Je\u017celi wody topniej\u0105cego lodowca kierowa\u0142y si\u0119 ku zachodowi przez Prawis\u0142\u0119, to ku wschodowi utworzy\u0142y w kotlinie Polesia wielkie jezioro wewn\u0119trzne, widne jeszcze na starorzymskich mapach i wspomniane w geograficznych opisach Strabona, jako \u017ar\u00f3d\u0142owe jezioro Borystenu, czyli Dniepru.<\/p>\n

Gdzie\u017c wypada\u0142 dzia\u0142 wodny pomi\u0119dzy temi dwoma kierunkami w\u00f3d? G\u00f3r \u017cadnych tu nie ma. Wododzia\u0142em mog\u0142o by\u0107 jedynie jakie\u015b wzniesienie, cho\u0107by nie nazbyt wybitne, i takiem by\u0142a niew\u0105tpliwie wy\u017cyna \u0141ukowska, jakkolwiek jej wzniesienia nie wiele przekraczaj\u0105 200 m.<\/p>\n

Powierzchnia tej wy\u017cyny bynajmniej nie jest such\u0105, przeciwnie: bagienny charakter dzi\u015b jeszcze stwierdza dawn\u0105 moczarowato\u015b\u0107 kraju, a wielkie b\u0142ota Jackie pod \u0141ukowem \u017cywym s\u0105 dowodem jakby poleskiego typu krajobrazu.<\/p>\n

Obszar b\u0142ot na Jacie w le\u015bnictwie D\u0105br\u00f3wka wynosi 600 ha. Dzi\u015b jest to torfowisko poro\u015bni\u0119te kwa\u015bn\u0105 traw\u0105, w wilgotnych latach bardzo trudne do przebycia. Jata stanowi jeden wierzcho\u0142ek b\u0142otnistego tr\u00f3jk\u0105ta, kt\u00f3rego dwa drugie wierzcho\u0142ki przypadaj\u0105 pod D\u0119blinem i Nowym Dworem.<\/p>\n

Wody jackich b\u0142ot odprowadza ku wschodowi Krzna, kt\u00f3ra niew\u0105tpliwie kiedy\u015b, w okresie wczesno-polodowcowym, wchodzi\u0142a w dorzecze Prypeci i toczy\u0142a swe wody ku morzu Czarnemu, dop\u00f3ki \u015brodkowy Bug od Brze\u015bcia nie zmieni\u0142 swego biegu i nie skierowa\u0142 si\u0119 ku Wi\u015ble, porywaj\u0105c ze sob\u0105 i Krzn\u0119.<\/p>\n

Kiedy\u015b obszar jackich b\u0142ot musia\u0142 by\u0107 wielkiem jeziorem, kt\u00f3rego pozosta\u0142o\u015bci\u0105 s\u0105 dzi\u015b owe wielkie torfowiska i mokrad\u0142a, a za \u017ar\u00f3d\u0142o Krzny nale\u017cy uwa\u017ca\u0107 r\u00f3w, odwodniaj\u0105cy Jat\u0119 i stanowi\u0105cy pocz\u0105tek rzeki.<\/p>\n

Na obszarze torfowiska rzuca si\u0119 w oczy wysepka, wzniesiona dzi\u015b o jakie\u015b 2 metry nad poziomem \u0142\u0105ki, a kiedy\u015b niew\u0105tpliwie o kilka metr\u00f3w nad poziomem dawnego jeziora.<\/p>\n

Wysepka ta liczy oko\u0142o 130 krok\u00f3w obwodu, rosn\u0105 na niej sosny i zaro\u015bla d\u0119bowe, stwierdzaj\u0105ce, \u017ce kiedy\u015b by\u0142y tu wielkie d\u0119by. Wysepka nosi \u015blady niew\u0105tpliwego zamieszkiwania cz\u0142owieka i ma charakter ca\u0142kowicie grodziskowy ze \u015bladami row\u00f3w i wa\u0142\u00f3w obronnych. Grodzisko zajmuje zachodni\u0105 kraw\u0119d\u017a wysepki, od wschodniego ko\u0144ca jej zaczyna si\u0119 ju\u017c \u00f3w bieg Krzny.<\/p>\n

Wyspa jest w\u0142asno\u015bci\u0105 wsi Sie\u0144ciaszka i Krynka. Same te nazwy brzmi\u0105 obco, pierwiastki te s\u0105 niew\u0105tpliwie pochodzenia ja\u0107wieskiego, a grodzisko mo\u017ce by\u0142o siedzib\u0105 jakiego bohatera Jad\u017awing\u00f3w, bo\u0107 to by\u0142o centrum posiad\u0142o\u015bci tego bitnego szczepu.<\/p>\n

Sama nazwa Jata w starej polszczy\u017anie oznacza sklecon\u0105 z ga\u0142\u0119zi siedzib\u0119, sza\u0142as, budk\u0119 niezdarnie wykonan\u0105. Od tego pierwiastka pochodzi zdrobnia\u0142e “jatka”, budka ze sklepem dzi\u015b tylko rze\u017aniczym, dawniej i piekarskim.<\/p>\n

Niew\u0105tpliwie Jad\u017awingowie, jako lud le\u015bny, mieszka\u0142 w kleconych z ga\u0142\u0119zi i drzewa sza\u0142asach i budkach a i nazwa Jatwie\u017c mo\u017ce od tego pierwiastka bra\u0142a sw\u00f3j pocz\u0105tek, dop\u00f3ki te kraje nie sta\u0142y si\u0119 wiern\u0105 prowincj\u0105 Rzeczypospolitej, kolonizowan\u0105 przez drobn\u0105 szlacht\u0119 mazowieck\u0105, ten znakomity, ruchliwy i przedsi\u0119biorczy element kolonizacyjny piastowskiej i jagiello\u0144skiej Polski.<\/p>\n

Rola Podlasia w dziejach Rzeczypospolitej by\u0142a bardzo powa\u017cn\u0105, by\u0142a to bowiem prowincja wysuni\u0119ta ku ziemiom Wielkiego Ksi\u0119stwa, a le\u017c\u0105ca na wielkim trakcie ku Moskwie, d\u0105\u017c\u0105cym p\u00f3\u0142nocn\u0105 kraw\u0119dzi\u0105 b\u0142ot pi\u0144skich od Brze\u015bcia na Mi\u0144sk, Smole\u0144sk ku siedzibie car\u00f3w za bram\u0105 smole\u0144sk\u0105, zagrodzon\u0105 b\u0142otnistym rozlewem Berezyny.<\/p>\n

Przez bram\u0119 t\u0119 sz\u0142y na Moskw\u0119 zast\u0119py \u017b\u00f3\u0142kiewskiego i Chodkiewicza, tam up\u0119dza\u0142 si\u0119 z Szeremetem Czarniecki, tamt\u0119dy po dziale wodnym Dniepru i D\u017awiny szed\u0142 \u00f3w “B\u00f3g wojny, otoczon chmur\u0105 pu\u0142k\u00f3w, tysi\u0105cem dzia\u0142 zbrojny”, by wreszcie w haniebnym odwrocie zatopi\u0107 s\u0142aw\u0119 or\u0142\u00f3w z\u0142otych obok srebrnych w topieliskach Berezyny.<\/p>\n

Rola historyczna szlak\u00f3w wojennych nie zmienia si\u0119, jak niezmienn\u0105 jest przyroda, kt\u00f3ra szlaki te nakre\u015bli\u0142a. W walkach naszych z Rosj\u0105 zawsze musimy prowadzi\u0107 dwie wojny: po\u0142udniow\u0105, co od Kijowa nast\u0119powa\u0107 b\u0119dzie na Wo\u0142y\u0144 i Podole, oraz p\u00f3\u0142nocn\u0105, co od Bia\u0142orusi uderza na Podlasie, kieruj\u0105c si\u0119 ku stolicy pa\u0144stwa, ku Warszawie. Tr\u00f3jk\u0105t topielisk Polesia dzieli swym klinem dwa te kierunki inwazji.<\/p>\n

Przy takim uk\u0142adzie Podlasie zawsze jest fortem stolicy, ono musi wytrzyma\u0107 na sobie pierwszy atak wkraczaj\u0105cej armji obcej, ono musi odpiera\u0107 akcj\u0119 wroga i powstrzymywa\u0107 jego poch\u00f3d.<\/p>\n

St\u0105d te\u017c zar\u00f3wno w walkach 1831 roku, jako te\u017c i w ruchach powstania styczniowego na Podlasie szczeg\u00f3lnie baczna zwr\u00f3cona by\u0142a uwaga Rz\u0105du Narodowego, kt\u00f3ry doskonale zdawa\u0142 sobie spraw\u0119 z wa\u017cno\u015bci tej plac\u00f3wki.<\/p>\n

Rozumia\u0142o dobrze t\u0119 odpowiedzialn\u0105 rol\u0119 i samo Podlasie. Ruchy niepodleg\u0142o\u015bciowe spotyka\u0142y si\u0119 tu z g\u0142\u0119bokiem odczuciem i to zar\u00f3wno w\u015br\u00f3d ziemia\u0144stwa jak i szaraczkowej szlachty. Nawet ch\u0142op podlaski, podekscytowany przejawami walki religijnej \u015bcieraj\u0105cych si\u0119 na tym terenie wyzna\u0144 zachodniego i wschodniego, nawet ch\u0142op podlaski \u017cyczliwie patrzy\u0142 na ruchy wolno\u015bciowe i \u017cywy bra\u0142 w nich udzia\u0142, czego nie bywa\u0142o w innych dzielnicach kraju.<\/p>\n

Te walki wyznaniowe i jawne gn\u0119bienie elementu katolickiego przez carskie sfery czynownicze musia\u0142o te\u017c rozbudzi\u0107 \u017cyw\u0105 sympatj\u0119 w\u015br\u00f3d kleru dla ruch\u00f3w powsta\u0144czych, to te\u017c niejednokrotnie z ambon ko\u015bcio\u0142\u00f3w katolickich Podlasia grzmia\u0142y s\u0142owa otuchy dla swoich, a \u017calu i gniewu pod adresem naje\u017ad\u017acy.<\/p>\n

To te\u017c na Zje\u017adzie w K\u0142oczewie ksi\u0119\u017ca podlascy uznali w\u0142adz\u0119 Centralnego Komitetu Narodowego i przyst\u0105pili do powstania.<\/p>\n

W ich gronie wybitn\u0105 rol\u0119 gra\u0142 ks. Stanis\u0142aw Brz\u00f3sko, wikary \u0142ukowski, kt\u00f3ry z kazalnicy w \u0141ukowie \u015bmia\u0142o gromi\u0142 bezczelne poczynania Moskwy i by\u0142 nawet za to ju\u017c w r. 1861 skazany na rok wi\u0119zienia.<\/p>\n

M\u0142ody wikary, pe\u0142en patrjotycznego zapa\u0142u, wielki wywiera\u0142 wp\u0142yw na swych parafjan, a m\u0142odzie\u017c \u0142ukowska wierzy\u0142a w niego, ufa\u0142a mu i gorej\u0105ce swe serca sk\u0142ada\u0142a do jego dyspozycji w owe styczniowe dni.<\/p>\n

Na zew swego uwielbianego wikarego w styczniow\u0105 noc chwycili za bro\u0144 mieszczanie \u0142ukowscy: Byszewski, Puczkowscy, Go\u0142aszewscy, Jaworski, Kurkowski, Cabaje, S\u0142omczy\u0144ski, Rola, Makos, Osi\u0144ski, Przybysz, Sulej, Narkowski, Mikonowicz i inni, a w\u015br\u00f3d nich Franciszek Wilczy\u0144ski, kt\u00f3ry przez lat kilka nie opuszcza swego wodza, by razem z nim przypiecz\u0119towa\u0107 \u015bmierci\u0105 spraw\u0119, w kt\u00f3rej wszystko ju\u017c by\u0142o stracone pr\u00f3cz honoru.<\/p>\n

Wielu z nich zgin\u0119\u0142o w walkach. Poleg\u0142 J\u00f3zef Zawadzki, J\u00f3zef G\u00f3rski i sze\u015bciu innych z\u0142o\u017cy\u0142o swe m\u0142ode g\u0142owy na o\u0142tarzu ofiary za wolno\u015b\u0107 Ojczyzny.<\/p>\n

W\u015br\u00f3d wodz\u00f3w powstania styczniowego na Podlasiu, jak Krysi\u0144ski, Rogi\u0144ski, Deskur, Zieli\u0144ski, Rawicz, Bujnowie i Naczelnik si\u0142y zbrojnej Lewandowski dzielnie si\u0119 wyr\u00f3\u017cnia\u0142 ks. Brz\u00f3sko, pocz\u0105tkowo kapelan w oddziale Lewandowskiego, potem Krysi\u0144skiego.<\/p>\n

Krysi\u0144ski powierzy\u0142 ksi\u0119dzu Stanis\u0142awowi samodzielne dow\u00f3dztwo nad cz\u0119\u015bci\u0105 oddzia\u0142u, a po rozbiciu tego oddzia\u0142u i wyje\u017adzie Krysi\u0144skiego zagranic\u0119, ksi\u0105dz sformowa\u0142 z rozbitk\u00f3w w\u0142asny oddzia\u0142, kt\u00f3ry niepor\u00f3wnan\u0105 prowadzi\u0142 partyzantk\u0119. Jak b\u0142yskawica spada\u0142 oddzia\u0142 ks. Brz\u00f3ski na wrog\u00f3w, jak piorun uderza\u0142, rozbija\u0142 i znika\u0142 w lasach \u0142ukowskich jeszcze na wiosn\u0119 1865 r., ju\u017c po krwawej egzekucji Dyktatora i Cz\u0142onk\u00f3w Rz\u0105du Narodowego na stokach cytadeli w \u00f3w tragiczny dzie\u0144 sierpniowy 1864 roku.<\/p>\n

W o\u015bmiu wi\u0119kszych starciach ksi\u0105dz Stanis\u0142aw bra\u0142 czynny udzia\u0142, w bitwie pod Staninem by\u0142 ranny, cud\u00f3w waleczno\u015bci i pomys\u0142owo\u015bci dokazywa\u0142 ten urodzony w\u00f3dz w sukni duchownej, budz\u0105c nieub\u0142agan\u0105 nienawi\u015b\u0107 Rosjan, poprzysi\u0119gaj\u0105cych krwaw\u0105 zemst\u0119.<\/p>\n

Ale \u017cyczliwe lasy \u0142ukowskie nie odmawia\u0142y ochrony bojownikowi wolno\u015bci. Zna\u0142 ksi\u0105dz kapelan wojsk powsta\u0144czych kryj\u00f3wki na b\u0142otach jackich, tych dawnych uroczyskach ja\u0107wieskich, po kt\u00f3rych jeno nazwy puszcza\u0144skie zosta\u0142y, jak Nied\u017awiedzi K\u0105t, Wilcze Grondy, Podlipie, Stary Majdan. G\u0142upie G\u00f3ry lub Krzywy B\u00f3r.<\/p>\n

Po tych ost\u0119pach kryli si\u0119 le\u015bni ch\u0142opi, drwale i budnicy, cz\u0119sto k\u0142usownicy powsta\u0144czego wodza w sutannie. Le\u015bni to byli ludzie, las by\u0142 ich \u017cywio\u0142em, le\u015bn\u0105 by\u0142a ich walka z wrogiem, w pot\u0119dze lasu roztapia\u0142 si\u0119 i oddzia\u0142, bo gdy spraw\u0119 uznano za przegran\u0105, ksi\u0105dz Stanis\u0142aw sw\u00f3j oddzia\u0142 rozpu\u015bci\u0142 i sam tylko z wiernym Frankiem Wilczy\u0144skim, kt\u00f3ry go opu\u015bci\u0107 nie chcia\u0142, kry\u0142 si\u0119 po uroczyskach i ost\u0119pach.<\/p>\n

Wtajemniczeni przynosili mu \u017cywno\u015b\u0107, wtajemniczeni dostarczali wie\u015bci, co si\u0119 w \u015bwiecie dzieje, czas p\u0142yn\u0105\u0142, a rozzuchwalony rz\u0105d carski gorliwie poszukiwa\u0142 wodza partji, co tylekro\u0107 da\u0142a si\u0119 we znaki jegrom carskim.<\/p>\n

Ale las milcza\u0142. Szumem swoim kry\u0142 szepty wtajemniczonych. W pobli\u017cu le\u015bnicz\u00f3wki D\u0105br\u00f3wka mia\u0142 ks. Brz\u00f3ska jedn\u0105 ze swych kryj\u00f3wek. Ta le\u015bnicz\u00f3wka stanowi osobliwo\u015b\u0107 przyrodnicz\u0105, bowiem tamt\u0119dy przechodzi p\u00f3\u0142nocny zasi\u0119g jod\u0142y, kt\u00f3ra ju\u017c tej linji w zwartym drzewostanie nie przekracza.<\/p>\n

Wzd\u0142u\u017c tej linji stoj\u0105 dzi\u015b bia\u0142e s\u0142upki z literami G. J., co znaczy granica jod\u0142y. Obszar ten otoczony jest specjaln\u0105 opiek\u0105 przyrodnik\u00f3w i le\u015bnik\u00f3w, czuwaj\u0105cych aby jod\u0142a, dotar\u0142szy do tej linji na p\u00f3\u0142noc, nie dozna\u0142a \u017cadnego uszczerbku i nie musia\u0142a si\u0119 cofa\u0107 od tej granicy ku po\u0142udniowi.<\/p>\n

Jod\u0142a w le\u015bnictwie D\u0105br\u00f3wka czuje si\u0119 zupe\u0142nie dobrze. Nie jest tu ona jakim\u015b skar\u0142owacia\u0142ym nadgranicznym potworkiem, lecz posiada t\u0119 sam\u0105 \u015bmig\u0142o\u015b\u0107, co na zboczach g\u00f3r, co w “Puszczy Jod\u0142owej” w \u0141ysog\u00f3rach, co na stokach Babiej g\u00f3ry, co w reglach tatrza\u0144skich.<\/p>\n

Czasem burza obali tak\u0105 kolumn\u0119 jod\u0142ow\u0105, co jak s\u0142up szarego granitu wznosi\u0142a si\u0119 ku niebu. Powstaje wtedy wykrot, tworz\u0105cy jakgdyby \u015bcian\u0119, lub dach naturalny.<\/p>\n

Z takiej w\u0142a\u015bnie zas\u0142ony skorzysta\u0142 \u015bcigany i tropiony przez \u017candarmerj\u0119 rosyjsk\u0105 ks. Brz\u00f3sko ze swym wiernym adjutantem Wilczy\u0144skim. Takich kryj\u00f3wek mieli ci dwaj powsta\u0144cy par\u0119. Wszystkie one s\u0105 otoczone bardziej, lub mniej pewnemi legendami. Ale ta ziemianka w jod\u0142owem uroczysku jest niew\u0105tpliwie autentyczn\u0105, gdy\u017c zeznali protokularnie dwaj starcy z Klimek, dobrze pami\u0119taj\u0105cy powstanie styczniowe, \u017ce w\u0142a\u015bnie tutaj przynosili jedzenie ukrywaj\u0105cemu si\u0119 ksi\u0119dzu. W\u0142adze le\u015bne, po stwierdzeniu autentyczno\u015bci tego miejsca, postanowi\u0142y uczci\u0107 je trwa\u0142ym pomnikiem. Powsta\u0142 Komitet, kt\u00f3ry zrealizowa\u0142 projekt i dnia 3 czerwca 1928 roku odby\u0142o si\u0119 uroczyste ods\u0142oni\u0119cie pomnika w zaciszu le\u015bnem.<\/p>\n

W obecno\u015bci przedstawicieli w\u0142adz wojew\u00f3dzkich, wojskowo\u015bci i le\u015bnik\u00f3w, inicjator\u00f3w i realizator\u00f3w projektu, ks. biskup Soko\u0142owski w licznej asy\u015bcie duchowie\u0144stwa odprawi\u0142 msz\u0119 \u015bwi\u0119t\u0105 po\u0142ow\u0105 nad le\u015bn\u0105 kryj\u00f3wk\u0105, gdzie s\u0142uga bo\u017cy, a gor\u0105cy patryota szuka\u0142 czasowego schronienia. Trzy tysi\u0105ce podlaskiego ludu zgromadzi\u0142o si\u0119 na t\u0119 niezwyk\u0142\u0105 uroczysto\u015b\u0107 u skraju jod\u0142owego lasu. Kompanja 35 p. p. oddawa\u0142a honory wojskowe. Po przem\u00f3wieniach nadle\u015bnego p. Filipowskiego i starosty \u0142ukowskiego p. Makowskiego aktu ods\u0142oni\u0119cia pomnika dokona\u0142 p. Dyrektor las\u00f3w pa\u0144stwowych Rogi\u0144ski, syn Romana Rogi\u0144skiego, dow\u00f3dcy podlaskich partji powsta\u0144czych, zes\u0142a\u0144ca na Syberj\u0119, gdzie do roku 1892, a wi\u0119c prawie 30 lat w ci\u0119\u017ckich robotach by\u0142 trzymany.<\/p>\n

\"\"<\/a>\"\"<\/span><\/div>

Le\u015bnicy i pracownicy nadle\u015bnictwa \u0141uk\u00f3w na tle pomnika ku czci Ksi\u0119dza Stanis\u0142awa Brz\u00f3ski.
\nFotografi\u0119 wykona\u0142 Zak\u0142ad fotograficzny Karola Piatczyca. Fotografia ze zbior\u00f3w Nadle\u015bnictwa \u0141uk\u00f3w<\/em><\/p>\n

Po ods\u0142oni\u0119ciu odby\u0142a si\u0119 pod pomnikiem defilada oddzia\u0142\u00f3w wojskowych, przysposobienia wojskowego, stra\u017cy po\u017carnych i m\u0142odzie\u017cy szkolnej. Wszyscy oni oddali ho\u0142d pami\u0119ci jednego z tych pe\u0142nych po\u015bwi\u0119cenia kierownik\u00f3w ruchu niepodleg\u0142o\u015bciowego: ksi\u0119dza wikarego \u0142ukowskiej fary Stanis\u0142awa Brz\u00f3ski.<\/p>\n

Zako\u0144czony niewielkim krzy\u017cem obelisk z polnego szarego granitu ozdobiony jest god\u0142em pa\u0144stwa, srebrzystym or\u0142em. Poni\u017cej dwie daty: 1863\u20141928, a jest to 65 lat od powstania. Obelisk wspiera si\u0119 na g\u0142azach narzutowych, zebranych z podlaskich p\u00f3l, a o t\u0119 podstaw\u0119 oparta jest tablica z napisem:<\/p>\n

Bohaterowi walk o niepodleg\u0142o\u015b\u0107 ks. Stanis\u0142awowi Brz\u00f3sce, nieugi\u0119temu rycerzowi Podlasia w 63 rocznic\u0119 jego m\u0119cze\u0144skiego zgonu pomnik ten w miejscu Jego ukrywania si\u0119 przed siepaczami wznosz\u0105 le\u015bnicy le\u015bnictwa \u0142ukowskiego<\/blockquote>

Pod pomnikiem widoczny jest jeszcze g\u0142\u0119boki d\u00f3\u0142 w ziemi, co by\u0142 kryj\u00f3wk\u0105 kapelana wojsk powsta\u0144czych. Dooko\u0142a kwiaty zasiane, a na s\u0142upkach stoj\u0105 czary znicz\u00f3w, co p\u0142on\u0119\u0142y, symbolizuj\u0105c p\u0142on\u0105ce serce gor\u0105cego patryoty podlaskiego.<\/p>\n

A dziwna i niezwyk\u0142a by\u0142a to posta\u0107: ks. Brz\u00f3ska by\u0142 prawdziwym typem niez\u0142omnego bojownika, od pierwszej chwili wybuchu powstania a\u017c do jego upadku. Mimo wielu niepowodze\u0144 i rozczarowa\u0144 trwa\u0142 wiecznie na posterunku. Nie poszed\u0142 on \u015bladem wielu innych, kt\u00f3rzy, widz\u0105c wielk\u0105 przegran\u0105, na emigracji szukali schronienia. Ks. Stanis\u0142aw m\u0119cze\u0144sk\u0105 \u015bmierci\u0105 na rynku w Soko\u0142owie da\u0142 przyk\u0142ad bojownika o wolno\u015b\u0107, nieugi\u0119ty wz\u00f3r po\u015bwi\u0119cenia dla idei.<\/p>\n

Mimo, \u017ce powstanie zduszono, ks. Brz\u00f3ska chcia\u0142 walczy\u0107 dalej. Zn\u00f3w tworzy\u0142 oddzia\u0142, a dziwny urok wywiera\u0142 na pobo\u017cny lud podlaski, kt\u00f3ry otacza\u0142 go gor\u0105c\u0105 mi\u0142o\u015bci\u0105 i g\u0142\u0119bokim szacunkiem. Ka\u017cda chata dawa\u0142a mu jaknajch\u0119tniej przytu\u0142ek i schronienie, ka\u017cdy ch\u0142op ostrzega\u0142 go o gro\u017c\u0105cem niebezpiecze\u0144stwie.<\/p>\n

Dzi\u0119ki temu walka wikarego \u0142ukowskiego z caratem trwa\u0142a, cho\u0107 ju\u017c ca\u0142e powstanie upad\u0142o. Min\u0105\u0142 rok 1863 i 64, a ks. Stanis\u0142aw wci\u0105\u017c toczy\u0142 sw\u0105 nieub\u0142agan\u0105 walk\u0119 z uciskiem.<\/p>\n

W r\u0119ku tego ofiarnego kap\u0142ana tla\u0142a ostatnia iskierka wolno\u015bciowego porywu, ostatnia iskierka na Podlasiu, a chyba ostatnia w ca\u0142ej Polsce.<\/p>\n

W\u015bciek\u0142o\u015b\u0107 dow\u00f3dc\u00f3w rosyjskich by\u0142a bezgraniczna. Wyznaczono wysok\u0105 cen\u0119 na g\u0142ow\u0119 zaci\u0119tego dow\u00f3dcy. Wierny lud podlaski nie po\u0142akomi\u0142 si\u0119 na judaszowe srebrniki. Nad g\u0142ow\u0105 ksi\u0119dza czuwa\u0142a mi\u0142o\u015b\u0107 wiernych podlasiak\u00f3w.<\/p>\n

Siepacze innej chwycili si\u0119 taktyki: wy\u015bledzono, \u017ce wie\u015bci o ruchu powsta\u0144czym dostarcza ksi\u0119dzu “kurjerka” Antonina Konarzewska. M\u0142od\u0105 kobiet\u0119 pochwycono i poddano okrutnym torturom. D\u0142ugi czas ofiarna kobieta milcza\u0142a, wreszcie nerwy jej nie mog\u0142y przetrzyma\u0107 straszliwych m\u0119czarni, przytomno\u015b\u0107 i panowanie nad sob\u0105 zawiod\u0142y, torturowana zezna\u0142a, \u017ce ksi\u0105dz ukrywa si\u0119 we wsi Sypytkach w domu so\u0142tysa Bieli\u0144skiego za podw\u00f3jn\u0105 \u015bcian\u0105.<\/p>\n

Widz\u0105c, \u017ce siepacze carscy odkryli jego kryj\u00f3wk\u0119, gdzie przebywa\u0142 z wiernym swym adjutantem Wilczy\u0144skim, ks. Brz\u00f3ska przywita\u0142 \u017candarm\u00f3w strza\u0142ami, a chwyciwszy pistolet zacz\u0105\u0142 bied\u017a w stron\u0119 lasu, ostrzeliwuj\u0105c si\u0119 ci\u0105gle. Gdyby zdo\u0142a\u0142 dopa\u015b\u0107 do zbawczego lasu, by\u0142by narazi\u0107 ocalony. Niestety, ksi\u0105dz potkn\u0105\u0142 si\u0119 o kamie\u0144 i pad\u0142, a wtedy olbrzymi \u017candarm przywali\u0142 go. W ostatecznej obronie \u015bcigany wycelowa\u0142 pistolet w skro\u0144 ciemi\u0119zcy, lecz proch na panewce zam\u00f3k\u0142, pistolet nie wypali\u0142, zgraja kozak\u00f3w i \u017candarm\u00f3w rzuci\u0142a si\u0119 na le\u017c\u0105cego i z piekielnym tryumfem i wyciem rado\u015bci powlok\u0142a sw\u0105 zdobycz do w\u0142adz.<\/p>\n

Los swego uwielbianego dow\u00f3dcy podzieli\u0142 i wierny adjutant Franciszek Wilczy\u0144ski.<\/p>\n

Na rynku spokojnego miasta Soko\u0142owa wzniesiono podw\u00f3jn\u0105 szubienic\u0119. W dniu 23 maja 1865 roku o godzinie 11 rano na haniebnej belce zawis\u0142y dwie postacie: genera\u0142 i kapelan wojsk powsta\u0144czych, wikary \u0142ukowski ks. Stanis\u0142aw Brz\u00f3sko i jego wierny towarzysz broni, m\u0142ody mieszczanin z \u0141ukowa Franciszek Wilczy\u0144ski.<\/p>\n

\u015amier\u0107 obu wiernych bojownik\u00f3w wolno\u015bci by\u0142a jakgdyby ostatni\u0105 iskierk\u0105 dogasaj\u0105cego p\u0142omienia walki z zaborc\u0105.<\/p>\n

Dzi\u015b promienna posta\u0107 walcz\u0105cego o wolno\u015b\u0107 kap\u0142ana wesz\u0142a do legendy. Opowiada j\u0105 ka\u017cda chata podlaska, a liczne pomniki i tablice \u015bwiadcz\u0105 o tym pietyzmie, z jakim pami\u0119\u0107 bohater\u00f3w jest czczona przez lud podlaski.<\/p>\n

I do tego pomnika, wzniesionego u skraju jod\u0142owego ost\u0119pu kieruj\u0105 si\u0119 liczne pielgrzymki i wycieczki zw\u0142aszcza m\u0142odzie\u017cy podlaskiej. Cisza tego uroczyska przemawia jednak do m\u0142odych serc s\u0142owami silniejszemi nad wyk\u0142ad szkolny, czy kart\u0119 ksi\u0119gi.<\/p>\n

G\u0142\u0119boki d\u00f3\u0142 ziemianki ks. Brz\u00f3ski uczy ich na \u017cywym przyk\u0142adzie co mo\u017ce zdzia\u0142a\u0107: silna wola cz\u0142owieka, oddanego ca\u0142\u0105 dusz\u0105 ukochanej idei, po\u015bwi\u0119caj\u0105cego siebie na o\u0142tarzu Ojczyzny.<\/p>\n

Gdy cichy wiecz\u00f3r ogarnie p\u00f3\u0142zmrokiem stary ost\u0119p jod\u0142owy, gdy przez subtelne ga\u0142\u0105zki prze\u015bwieca z\u0142ocista \u0142una zachodu, ca\u0142o\u015b\u0107 wygl\u0105da jak wynios\u0142a nawa gotyckiego tumu, wspartego na pot\u0119\u017cnych kolumnach szarego granitu, a o\u015bwietlonego poz\u0142ot\u0105 drobnych szybek z olbrzymich witra\u017c\u00f3w okiennych \u015bwi\u0105tyni. W blaskach zachodz\u0105cego s\u0142o\u0144ca srebrzy si\u0119 bia\u0142y orze\u0142, dla kt\u00f3rego po\u015bwi\u0119cili \u017cycie kap\u0142an dow\u00f3dca i jego wierny adjutant, a na szczycie granitowego obelisku po\u0142yskuje z\u0142ociste god\u0142o zbawienia, rozci\u0105gaj\u0105c b\u0142ogos\u0142awi\u0105ce ramiona nad t\u0105 krain\u0105 Podlasia i jego wiernym ludem.<\/p>\n

\n

Warszawa, 19\/I 1930.<\/p>\n<\/div>\n

\n

Al. Jankowski.<\/p>\n<\/div>\n

<\/div>\n
\n
Odczyt wyg\u0142oszony w Radio Warszawskiem we wtorek 21 stycznia 1930 roku.<\/center><\/div>\n<\/div>\n

Autor: Aleksander Janowki
\n\u0179r\u00f3d\u0142o: Archiwum rodziny Majewskich. Przes\u0142a\u0142 Mariusz Kurowski.
\nFotografi\u0119 wykorzystan\u0105 w nag\u0142\u00f3wku artyku\u0142y wykona\u0142: Pawe\u0142 Prze\u017adziak<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Pomnik w Uroczysku Jod\u0142owem D\u0105br\u00f3wka POMNIK Ks. BRZ\u00d3SKI W D\u0104BR\u00d3WCE. Uk\u0142ad w\u00f3d w naszym kraju przed wiekami by\u0142 zgo\u0142a inny, i\u017c jest dzisiaj. Wszak by\u0142y czasy, \u017ce wody i zastoiska kraw\u0119dzi olbrzymiego lodowca musia\u0142y sobie torowa\u0107 drogi, kt\u00f3re p\u00f3\u017aniej kierunki swe zmienia\u0142y. Wszak by\u0142y czasy, \u017ce potwornej wielko\u015bci macierz naszych w\u00f3d Prawis\u0142a nie wpada\u0142a do Ba\u0142tyku, lecz, dobieraj\u0105c Wart\u0119, Odr\u0119, …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":3639,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[11,30],"tags":[439,1179,1536,620,441,183,267,1182,411,1183,1178,542,514,140,1181,1180,270,769,765,766,1522,155,153,1184],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3581"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3581"}],"version-history":[{"count":34,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3581\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3640,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3581\/revisions\/3640"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/3639"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3581"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3581"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3581"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}