{"id":3644,"date":"2016-01-19T00:21:43","date_gmt":"2016-01-18T22:21:43","guid":{"rendered":"http:\/\/www.lukow-historia.pl\/?p=3644"},"modified":"2016-01-19T00:23:39","modified_gmt":"2016-01-18T22:23:39","slug":"zbrojny-czyn-powstancow-podlaskich-w-roku-1863","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/?p=3644","title":{"rendered":"Zbrojny Czyn Powsta\u0144c\u00f3w Podlaskich w roku 1863"},"content":{"rendered":"
\n
\n

BOLES\u0141AW BRODOWSKI<\/p>\n

ZBROJNY CZYN
\nPOWSTA\u0143C\u00d3W PODLASKICH
\nw roku 1863.<\/strong><\/p>\n

NAK\u0141ADEM KOMITETU BUDOWY POMNIKA
\n“PAMI\u0118CI POWSTA\u0143C\u00d3W \u0141UKOWIAN”<\/p>\n

\u0141UK\u00d3W,
\nDrukarnia Wydzia\u0142u Powiatowego.
\n1925.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n

UCISK rosyjski stosowany w Kr\u00f3lestwie przez Paskiewicza, Muchanowa, hr. Lamberta, kt\u00f3ry 14 pa\u017adziernika 1861 roku zaprowadzi\u0142 w kraju stan obl\u0119\u017cenia, rz\u0105dy wojskowe gen. Liidersa wywo\u0142a\u0142y ze strony m\u0142odzie\u017cy manifestacje w formie obchod\u00f3w religijno-patijotycznych, a ze strony “czerwonych” zamachy na hr. Z. Wielopolskiego, Prezydenta Warszawy i na w. ks. Konstantego, brata Aleksandra II.<\/p>\n

Zamkni\u0119cie “Towarzystwa Rolniczego”, wygnanie bezprzyk\u0142adnie popularnego cz\u0142owieka, naturalnego wodza “bia\u0142ych” hr. A. Zamojskiego, mordowanie na ulicach i w \u015bwi\u0105tyniach Warszawy bezbronnego ludu zmusi\u0142y Nar\u00f3d do obrony najdro\u017cszych swych praw, przez zbrojny wybuch przeciw tyranom. Margrabia Wielopolski postanowi\u0142 zahamowa\u0107 wrzenie, obejmuj\u0105ce tysi\u0105ce ludzi kryj\u0105cych si\u0119 po ca\u0142ym kraju, postanowi\u0142 wzi\u0105\u0107 rekruta z m\u0142odzie\u017cy, jako najgor\u0119tszej cz\u0119\u015bci narodu i wys\u0142a\u0107 ich na s\u0142u\u017cb\u0119 wojskow\u0105 w g\u0142\u0105b Rosji. Popisowi uciekli do puszczy Kampinoskiej i Serockiej pod Warszaw\u0105, a gdy rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 aresztowania ich ojc\u00f3w i krewnych, Komitet Centralny Narodowy, jako Rz\u0105d Tymczasowy wezwa\u0142 w manife\u015bcie z d. 22 stycznia 1863 r. ca\u0142y Nar\u00f3d do powstania przeciwko obcej i wrogiej w\u0142adzy.<\/p>\n

“Nikczemny rz\u0105d najezdniczy, rozw\u015bcieklony oporem m\u0119czonej przeze\u0144 ofiary powiada\u0142a odezwa postanowi\u0142 zada\u0107 jej cios stanowczy: porwa\u0107 kilkadziesi\u0105t tysi\u0119cy najdzielniejszych, najgorliwszych jej obro\u0144c\u00f3w, oblec w nienawistny mundur moskiewski i pogna\u0107 tysi\u0105ce mil na n\u0119dz\u0119 i zatracenie. Polska nie chce, nie mo\u017ce podda\u0107 si\u0119 bez oporu temu sromotnemu gwa\u0142towi; pod kar\u0105 przed potomno\u015bci\u0105 powinna stawi\u0107 energiczny op\u00f3r. Zast\u0119py m\u0142odzie\u017cy walecznej, m\u0142odzie\u017cy po\u015bwi\u0119conej, o\u017cywione gor\u0105c\u0105 mi\u0142o\u015bci\u0105 Ojczyzny, niezachwian\u0105 wiar\u0105 w sprawiedliwo\u015b\u0107 i pomoc Boga, poprzysi\u0119g\u0142y zrzuci\u0107 przekl\u0119te jarzmo, lub zgin\u0105\u0107! Za ni\u0105 wi\u0119c, Narodzie Polski, za ni\u0105!<\/p>\n

…Powstaj\u0105cej Ojczy\u017anie twojej, dasz bez \u017calu, s\u0142abo\u00ad\u015bci i wahania wszystk\u0105 krew, \u017cycie i mienie, jakich od cie\u00adbie zapotrzebuje… Komitet Centralny Narodowy og\u0142asza wszystkich syn\u00f3w Polski, bez r\u00f3\u017cnicy wiary i rodu, pocho\u00addzenia i stanu, wolnymi i r\u00f3wnymi obywatelami kraju. Zie\u00admia, kt\u00f3r\u0105 lud rolniczy posiada\u0142 na prawach czynszu, lub pa\u0144szczyzny, staje si\u0119 od tej chwili bezwarunkow\u0105 jego w\u0142asno\u015bci\u0105, dziedzictwem wieczystem; w\u0142a\u015bciciele poszko\u00addowani, wynagrodzeni b\u0119d\u0105 z og\u00f3lnych fundusz\u00f3w pa\u0144stwa. Wszyscy za\u015b komornicy i wyrobnicy w szeregi obro\u0144c\u00f3w kraju; lub \u2014 w razie zaszczytnej \u015bmierci na polu chwa\u0142y \u2014 rodziny ich otrzymaj\u0105 z d\u00f3br narodowych dzia\u0142 obronionej od wrog\u00f3w ziemi”… “Do broni wi\u0119c, narodzie Polski, Litwy i Rusi! Do broni, bo godzina wsp\u00f3lnego wyzwolenia ju\u017c wybi\u0142a”.<\/p>\n

Taki pad\u0142 rozkaz! I w noc z dnia 22 na 23 stycznia 1863 r., rozpocz\u0119\u0142o si\u0119 powstanie. Podlasie stanowi\u0142o w boju kt\u00f3ry si\u0119 rozpocz\u0105\u0142 \u2014 centrum \u2014 pomi\u0119dzy wojew\u00f3dztwem P\u0142oc\u00adkiem i Sandomierskiem. Pu\u0142kownik Lewandowski, Naczelnik si\u0142y zbrojnej na Podlasiu, mia\u0142 polecone trzyma\u0107 si\u0119 na szosie brzeskiej, przerwa\u0107 komunikacj\u0119 z g\u0142\u0119bi\u0105 Rosji \u2014 Moskw\u0105. Przeciwko piechocie rosyjskiej i kozakom stoj\u0105\u00adcym w Siedlcach, mia\u0142y by\u0107 u\u017cyte organizacje powsta\u0144cze z Siedlec, Soko\u0142owa, W\u0119growa i z pod \u0141osic. Najlepiej zorganizowany by\u0142 \u0141uk\u00f3w z okolic\u0105. Tu na czele organi\u00adzacji sta\u0142 ks. Stanis\u0142aw Brz\u00f3zka vel Brzesko, wikarjusz ko\u00ad\u015bcio\u0142a parafjalnego, nieub\u0142agany wr\u00f3g moskali, kt\u00f3rych gro\u00admi\u0142 z kazalnicy w \u0141ukowie, za co ju\u017c w r. 1861 by\u0142 ska\u00adzany na rok wi\u0119zienia, lecz kar\u0119 zmniejszono mu do mie\u00adsi\u0119cy sze\u015bciu. (Pismo Naczelnika P-tu \u0141uk. do Magistratu m. \u0141ukowa z d. 6 maja 1862 r. Nr. 5446.) Wypuszczony z wi\u0119zienia, obecny by\u0142 na zje\u017adzie ksi\u0119\u017cy w K\u0142oczewie, kt\u00f3rzy uznali w\u0142adz\u0119 Centralnego Komitetu Narodowego i przyst\u0105pili do powstania.<\/p>\n

W noc z dnia 22 na 23 stycznia 1863 r. ks. Brz\u00f3zka zorganizowa\u0142 powstanie w \u0141ukowie i okolicy, stoczy\u0142 krwa\u00adw\u0105 utarczk\u0119 z 2 kompanjami Kostromskiego pu\u0142ku piechoty, stoj\u0105cymi w \u0141ukowie przy ulicy Mi\u0119dzyrzeckiej, przyczem pad\u0142o wtedy trzech \u017co\u0142nierzy. Oddzia\u0142 ks. Brz\u00f3zki sk\u0142ada\u0142 si\u0119 z 60 mieszczan \u0142ukowskich, w\u0142o\u015bcian i szlachty wsi okolicznych w liczbie oko\u0142o 300 (raport Magistratu m. \u0141u\u00adkowa z dn. 11\/23 stycznia 1863 r. Nr. 104).<\/p>\n

Przeciwko artylerji rosyjskiej, setce kozak\u00f3w i jednej kompanji piechoty w Bia\u0142ej, polecono wyst\u0105pi\u0107 m\u0142odemu Romanowi Rogi\u0144skiemu, mianowanemu Komisarzem Rz\u0105du Narodowego na Wojew\u00f3dztwo Podlaskie. Radzy\u0144 zamierza\u0142 zdoby\u0107 obywatel ziemski Bronis\u0142aw Deskur z Horostyty. Nencki mia\u0142 wykona\u0107 napad na Kode\u0144, gdzie bez obs\u0142ony sta\u0142 pu\u0142k artylerji z magazynami broni i amunicji, kt\u00f3rej powsta\u0144cy wcale prawie nie posiadali. W Mi\u0119dzyrzecu \u2014 sta\u0142 szwadron u\u0142an\u00f3w rosyjskich. Wog\u00f3le \u2014 regularne wojsko rosyjskie na Podlasiu liczy\u0142o 5000 g\u0142\u00f3w, nie licz\u0105c jazdy i artylerji, gdy tymczasem si\u0142y powsta\u0144c\u00f3w wynosi\u0142y podobno 1500 ludzi, notabene niespojonych organizacj\u0105 wojskow\u0105, kt\u00f3rzy najcz\u0119\u015bciej broni nigdy w r\u0119ku nie mieli. Posiadali oni 300 strzelb my\u015bliwskich, kosy, dr\u0105gi i siekiery. Tych “dr\u0105galjer\u00f3w” cechowa\u0142a jednak gor\u0105ca wiara, rozwi\u00adjana i pot\u0119gowana przez d\u0142ugi ucisk moskiewski. Wiara i wielka mi\u0142o\u015b\u0107 Ojczyzny, stanowi\u0142a o tej ogromnej prze\u00admocy moralnej, jak\u0105 mieli powsta\u0144cy nad regularn\u0105, uzbro\u00adjon\u0105, wrog\u0105 armj\u0105. Rosjanie byli zaskoczeni powstaniem. Wsz\u0119dzie na Podlasiu istnia\u0142o porozumienie z oficerami nale\u017c\u0105cymi do spisku i dlatego, wiadomem by\u0142o nieledwie ka\u017cde poruszenie we wszystkich garnizonach podlaskich. Mo\u017cna by\u0142o liczy\u0107 na pomoc w obozie wroga. W \u0141ukowie i Bia\u0142ej po kilkunastu \u017co\u0142nierzy polak\u00f3w by\u0142o w zmowie z powsta\u0144cami.<\/p>\n

Niestety, wykonanie zamierzonego planu si\u0119 nie uda\u0142o, dzi\u0119ki nieprzygotowaniu organizacyjnemu i technicznemu powsta\u0144c\u00f3w, kt\u00f3rzy na dany rozkaz nie wszyscy si\u0119 sta\u00adwili, a newet niekt\u00f3rzy si\u0119 sp\u00f3\u017anili, jak Krysi\u0144ski z napa\u00addem na Mi\u0119dzyrzec. Zdrada w Bia\u0142ej zmusi\u0142a Rogi\u0144skiego do opuszczenia miasta, jednak\u017ce bez strat w ludziach. Po\u00ad\u0142\u0105czywszy si\u0119 z oddzia\u0142ami ksi\u0119dza Rozwadowskiego, pro\u00adboszcza z Niemirowa i nauczyciela ludowego Wolanina, dow\u00f3dcy szlachty z pod \u0141osic, stacza\u0142 Rogi\u0144ski drobne utarczki z moskalami. Dnia 26 stycznia dotar\u0142 on do Ja\u00adnowa, gdzie ogo\u0142oci\u0142 stadnin\u0119 rz\u0105dow\u0105 z najlepszych koni, a 30 tego\u017c miesi\u0105ca zaj\u0105\u0142 Bia\u0142\u0105, kt\u00f3r\u0105 Rosjanie opu\u015bcili jeszcze w d. 23 stycznia, udaj\u0105c si\u0119 cz\u0119\u015bciowo do Siedlec i Brze\u015bcia. Z wys\u0142anym przeciwko powsta\u0144com pu\u0142k. hr. Nostitzem, Rogi\u0144ski spotka\u0142 si\u0119 1 lutego pod Bia\u0142\u0105. Walka by\u0142a zaci\u0119ta i mog\u0142a sko\u0144czy\u0107 si\u0119 pobiciem rosjan, gdyby nie rana Rogi\u0144skiego i upadek z koniem na polu bitwy. Oddzia\u0142, przypuszczaj\u0105c, \u017ce Rogi\u0144ski zgin\u0105\u0142, cofa\u0107 si\u0119 zacz\u0105\u0142, chocia\u017c kosynierzy byli ju\u017c niedaleko od armat, kt\u00f3remi wr\u00f3g szeregi ich ostrzeliwa\u0142.<\/p>\n

Po tej bitwie Rogi\u0144ski przerzuci\u0142 si\u0119 w Grodzie\u0144skie, walczy\u0142 pod Siemiatyczami i Kr\u00f3lowym mostem, rozbroi\u0142 za\u0142og\u0119 rosyjsk\u0105 w Pru\u017canach, z\u0142o\u017con\u0105 z 250 ludzi, a\u017c otoczony przez siedmiokrotnie przewa\u017caj\u0105ce si\u0142y w Borkach, oddzia\u0142 rozpu\u015bci\u0142 i przedar\u0142 si\u0119 do Turowa. Tam uj\u0119li go ch\u0142opi i odprowadzili do najbli\u017cszej komendy rosyjskiej. Dzi\u0119ki wstawiennictwu hr. Nostitza, z kt\u00f3rym dow\u00f3dca pol\u00adski zawar\u0142 stosunki podczas tocz\u0105cych si\u0119 walk, Rogi\u0144skiemu \u017cycie uratowano. Zes\u0142ano go do rob\u00f3t ci\u0119\u017ckich na Syberji. Powr\u00f3ci\u0142 do Rosji w r. 1892.<\/p>\n

Naczelnik si\u0142y zbrojnej na Podlasiu \u2014 Lewandowski, maj\u0105c zaledwie 300 ludzi, po krwawej walce musia\u0142 opu\u00ad\u015bci\u0107 Siedlce, wykonywuj\u0105c w Stoku Lackim pod Siedlcami, napad na kompanj\u0119 wroga i bogate sk\u0142ady amunicji, nie\u00adstety, poni\u00f3s\u0142 tu kl\u0119sk\u0119, dzi\u0119ki pomocy, kt\u00f3ra nadesz\u0142a mo\u00adskalom. Nast\u0119pnie Lewandowski walczy\u0142 pod \u0141askarzewem, Siemiatyczami, Woskrzenicami, Sycyn\u0105, Sosnowic\u0105, Staninem, Osinami, Garwolinem i Wol\u0105 Wody\u0144sk\u0105.<\/p>\n

Atak Deskura na Radzy\u0144 si\u0119 nie uda\u0142, gdy\u017c przyw\u00f3dca mieszczan radzy\u0144skich Pyrkosz, pad\u0142 zak\u0142uty bagnetami rosyjskimi, gdy nawo\u0142ywa\u0142 ucztuj\u0105cych oficer\u00f3w rosyjskich do poddania si\u0119, a reszta mieszczan si\u0119 rozpierzch\u0142a. Wpraw\u00addzie cz\u0119\u015b\u0107 oddzia\u0142u Deskura zdoby\u0142a na wrogu w Radzyniu armaty, ale brak koni, nie pozwoli\u0142 zabra\u0107 zdobyczy. Szlachta z Huszczy rozbroi\u0142a szwadron u\u0142an\u00f3w. Nencki w Kodniu zdoby\u0142 sk\u0142ad broni i Amunicji, zwyci\u0119\u017cy\u0142 paruset wrogich \u017co\u0142nierzy, troch\u0119 wzi\u0105\u0142 do niewoli. Jako Cy\u00adwilny Naczelnik Wojew\u00f3dztwa Podlaskiego, wyr\u00f3\u017cni\u0142 si\u0119 energj\u0105 i po\u015bwi\u0119ceniem si\u0119 sprawie, Rawicz W\u0142adys\u0142aw, oby\u00adwatel z Grochowa. Aresztowano go z Kobylskim ze Stanina, Bujnami z Siedleckiego i z Oborskim z Proszewa. Zezna\u00adnia z\u0142o\u017cone przez Oborskiego w czasie \u015bledztwa przed gen. Dreyerem, doprowadzi\u0142y moskali do katowania Rawicza, kt\u00f3ry mimo \u017ce by\u0142 poddany strasznym cierpieniom, nikogo z organizacji nie wyda\u0142. Powieszono go d. 27 listopada 1863 r. Raport z\u0142o\u017cony Komisarzowi Rz\u0105du Narodowego podkre\u015bla, \u017ce wielki hart duszy skazanego bohatera zas\u0142uguje, aby imi\u0119 Jego zosta\u0142o na zawsze w pami\u0119ci wsp\u00f3\u0142braci. Mi\u0119dzy naczel\u00adnikami powstania na Podlasiu znany by\u0142 i A. A. Zieli\u0144ski, kt\u00f3ry walczy\u0142 z nieprzyjacielem w stopniu majora. Ostatni\u0105 utarczk\u0119 stoczy\u0142 pod Mieni\u0105 4 listopada 1863 r.<\/p>\n

W bitwie pod W\u0119growem zgin\u0105\u0142 co do jednego ca\u0142y oddzia\u0142 z\u0142o\u017cony z 200 powsta\u0144c\u00f3w \u2014 \u015bmierci\u0105 sw\u0105 zas\u0142a\u00adniaj\u0105c od zguby g\u0142\u00f3wny oddzia\u0142 Mystkowskiego.<\/p>\n

Byli pomi\u0119dzy powsta\u0144cami dow\u00f3dcy, kt\u00f3rzy razili wroga jak piorun, a wpadali pomi\u0119dzy jego oddzia\u0142y jak b\u0142yskawica. Do tych nale\u017cy niezmordowany partyzant, kt\u00f3ry jeszcze nie schodzi\u0142 z pola walki na wiosn\u0119 1865 r. gdy ju\u017c wszystko by\u0142o stracone opr\u00f3cz honoru \u2014 to ksi\u0105dz Brz\u00f3zka.<\/p>\n

Za jego namow\u0105 przyst\u0105pili do powstania w history\u00adczn\u0105 noc styczniow\u0105 mieszczanie \u0142ukowscy: Byszewski An\u00adtoni, Puczkowscy, Go\u0142aszewscy, Jaworski Fr., Kurkowscy, Cabaje W. i S., S\u0142omczy\u0144ski Ludwik, Rola, Wilczy\u0144ski F., Makos, Osi\u0144ski, Przybysz, Sulej, Markowski, Mikonowicz T.
\ni inni.<\/p>\n

Polegli w walce J\u00f3zef Zawadzki, J\u00f3zef G\u00f3rski i 6 innych.<\/p>\n

Powsta\u0144cy \u0142ukowscy byli uzbrojeni w pa\u0142asze, dubel\u00adt\u00f3wki i pistolety. Rekwirowali konie, nawet ks. Roszkowskiemu Proboszczowi; ks. Rektorowi Kolegjum Pijarskiego; Komierowskiemu administratorowi d\u00f3br donacyjnych \u0141u\u00adk\u00f3w; Krzymoskiemu, w\u0142a\u015bcicielowi maj. Cieszkowizna i in. Magistratowi i Kasie Powiatowej na potrzeby powstania za\u00adbierano pieni\u0105dze (27 + 386 rs.). (Raporty Magistratu m. \u0141. No 294, 301, 336, 698 i 988). Po bitwie pod Gr\u0119z\u00f3wk\u0105, zabitych 11 i rannych 5 na furmankach odwieziono do szpi\u00adtala w \u0141ukowie, co si\u0119 nieraz powtarza\u0142o, gdy\u017c Ks. Brz\u00f3zka operowa\u0142 w okolicy, a raz nag\u0142ym napadem wyrugowa\u0142 z \u0141ukowa dwie kompanje piechoty, zabrawszy wiele broni.<\/p>\n

W\u0142adze wojenne rosyjskie nak\u0142ada\u0142y kontrybucje na \u0141uk\u00f3w, kt\u00f3ry liczy\u0142 wtedy chrze\u015bcian dusz 1075, a starozakonnych 2375; \u2014 jak g\u0142osi raport m. \u0141. z dn. 10 grudnia 1863 r. No 2190 chrze\u015bcijanie zap\u0142acili rb. 1680, starozakonni rb. 3320.<\/p>\n

W styczniu 1864 r. \u0141uk\u00f3w znowu zap\u0142aci\u0142 rs. 2938 kon\u00adtrybucji.<\/p>\n

Starozakonni, chc\u0105c wyjedna\u0107 szczeg\u00f3lne \u0142aski dla siebie, z\u0142o\u017cyli, jak pisze Naczelnik Wojenny Pow. \u0141uk. No 600 D. 2\/14 marca 1864 r. wierno-p\u00f3dda\u0144cze pismo do Jego Ces. Wysoko\u015bci.<\/p>\n

Nieustraszony Ks. Brz\u00f3zka walczy\u0142 bez wytchnienia, to jako kapelan w oddziel\u0119 Lewandowskiego, p\u00f3\u017aniej Krysi\u0144skiego, kt\u00f3ry mu powierzy\u0142 samodzielne dow\u00f3dztwo nad cz\u0119\u015bci\u0105 wojska. Bra\u0142 udzia\u0142 w o\u015bmiu wi\u0119kszych starciach, a w bitwie pod Staninem by\u0142 ranny. Po rozbiciu oddzia\u0142u Krysi\u0144skiego i wyje\u017adzie dow\u00f3dcy zagranic\u0119, sformowa\u0142 ks. Brz\u00f3zka oddzia\u0142 w\u0142asny z rozbitk\u00f3w, kt\u00f3rzy pozostawali poprzednio pod dow\u00f3dztwem tego\u017c Krysi\u0144skiego, Rudzkiego i Kobyli\u0144skiego, kt\u00f3rych szeregi zbrojne wynosi\u0142y oko\u0142o tysi\u0105ca ludzi. Rz\u0105d Narodowy nada\u0142 mu tytu\u0142 “jenera\u0142a i kapelana wojsk powsta\u0144czych”. Po wielu pora\u017ckach ks. Brz\u00f3zka zmuszony by\u0142 oddzia\u0142 sw\u00f3j rozpu\u015bci\u0107, sam za\u015b z po\u00admocnikiem swym Franciszkiem Wilczy\u0144skim, mieszczaninem z \u0141ukowa, uszed\u0142 i chroni\u0142 si\u0119 to w lasach \u0142ukowskich, to w “b\u0142otach Jackich”, to we wsi Przew\u00f3ski.<\/p>\n

I znowu utworzy\u0142 nowy oddzia\u0142, i dalej walczy\u0142, cho\u0107 powstanie chyli\u0142o si\u0119 ku upadkowi. Umia\u0142 on tak\u0105 mi\u0142o\u015b\u0107 i szacunek w ludzie wzbudzi\u0107, \u017ce w ka\u017cdej chacie znajdo\u00adwa\u0142 przytu\u0142ek i bezpiecze\u0144stwo, a w\u0142o\u015bcianie uprzedzali go zawsze o ruchach nieprzyjaciela.<\/p>\n

Mimo, \u017ce powstanie zduszono, ks. Brz\u00f3zka chcia\u0142 wal\u00adczy\u0107 dalej i gdyby mia\u0142 bro\u0144 i pieni\u0105dze, zapewnia\u0142, \u017ce \u0142atwo zniszczy\u0107 mo\u017cna wojsko rozkwaterowane w drobnych oddzia\u0142ach po wsiach okolicznych. O miejscu, gdzie si\u0119 ukrywa ks. Brz\u00f3zka z adiutantem Wilczy\u0144skim, dowiedzieli si\u0119 Rosjanie od ostatniej jego “kurjerki” Antoniny Konarzewskiej, kt\u00f3r\u0105 torturowano. Nie mog\u0105c znie\u015b\u0107 m\u0119czarni, wskaza\u0142a ona, \u017ce Ksi\u0105dz B. mieszka we wsi Sypytkach, w domu so\u0142tysa Bieli\u0144skiego za podw\u00f3jn\u0105 \u015bcian\u0105. (W d. 24 lutego 1866 r. skazana zosta\u0142a A. K. przez hr. Berga na osiedlenie na Syberji).<\/p>\n

Widz\u0105c, \u017ce kryj\u00f3wka jego odkryta, ks. B. przywita\u0142 ko\u00adzak\u00f3w i \u017candarm\u00f3w strza\u0142ami, a gdy dokonywuj\u0105cy rewizji zacz\u0119li ucieka\u0107, ukaza\u0142 si\u0119 we drzwiach z rewolwerem w r\u0119\u00adku, a za nim adjutant jego Wllczy\u0144ski, kt\u00f3ry nabija\u0142 bro\u0144 i podawa\u0142 swemu dow\u00f3dcy. Ci\u0105gle odstrzeliwuj\u0105c si\u0119, ksi\u0105dz zacz\u0105\u0142 biec w stron\u0119 lasu, ale nieszcz\u0119\u015bciem potkn\u0105\u0142 si\u0119 i upad\u0142. Nadbieg\u0142 wachmistrz \u017candarm\u00f3w, a cho\u0107 Brz\u00f3zka przytkn\u0105\u0142 mu rewolwer do czo\u0142a, bro\u0144 zamoczona nie wy\u00adpali\u0142a.<\/p>\n

W dniu 23 maja 1865 roku, o godzinie 11 rano, zgin\u0119li na szubienicy w Soko\u0142owie dwaj ostatni powsta\u0144cy. Tak zgas\u0142a ostatnia iskra bohaterskiego powstania, kt\u00f3re przy\u00adnios\u0142o w\u0142o\u015bcianom uw\u0142aszczenie i usamowolnienie i zora\u0142o niw\u0119 pod Niepodleg\u0142\u0105 Rzeczpospolit\u0105!<\/p>\n

Powstanie by\u0142o dobrze przygotowane pod wzgl\u0119dem cywilnej organizacji rz\u0105dowej i znakomicie przez ni\u0105 podtrzymywane. Natomiast przygotowania wojenne by\u0142y nik\u0142e. Brak by\u0142o zwarto\u015bci wojskowej i subordynacji, brak wyro\u00adbionych podoficer\u00f3w i oficer\u00f3w m\u0142odszych, brak broni pal\u00adnej, kt\u00f3ra w og\u00f3lno\u015bci dostawa\u0142a si\u0119 szczup\u0142ym oddzia\u0142om strzeleckim. Przewa\u017ca\u0142a kosa. Wi\u0119c pomimo m\u0119stwa tyraljerki strzeleckiej, pomimo cz\u0119stego nawet po\u015bwi\u0119cenia kosynier\u00f3w, improwizacja techniczna zawiod\u0142a. Nie zdo\u0142ano zaw\u0142adn\u0105\u0107 \u017cadnym wa\u017cniejszym punktem, ani oswobodzi\u0107 wi\u0119kszej po\u0142aci kraju. Katastrofa plan\u00f3w Mieros\u0142awskiego (w d. 21 lutego rozbity pod Now\u0105-Wsi\u0105) i Langiewicza (w d. 24 lutego poni\u00f3s\u0142 kl\u0119sk\u0119 pod Ma\u0142ogoszcz\u0105) \u0142amie pow\u00adstanie. Dopiero o zmierzchu powstania styczniowego, zna\u00adlaz\u0142o ono swojego dyktatora, dyktatora przegranej i bez\u00adnadziejnej wojny w Romualdzie Traugucie. Wpatrzony w wielkich poprzednik\u00f3w, w Ko\u015bciuszk\u0119 i ksi\u0119cia J\u00f3zefa, od nich bior\u0105c przykazanie wytrwania us\u0105ue ad finem, obrony do ostatniego tchu honoru Polak\u00f3w, t\u0119 wojn\u0119 dla ocalenia honoru prowadzi tak, by jej spu\u015bcizna duchowa starczy\u0142a na pokolenia ca\u0142e. I tak organizuje ostatnie si\u0142y powsta\u0144cze, aby by\u0142y one w\u015br\u00f3d powodzi kl\u0119sk zawsze przecie\u017c m\u0119\u017cnem, regularnem wojskiem polskiem. Te wy\u00adsi\u0142ki Traugutta przekaza\u0142o nam w testamencie powstanie styczniowe. (Traugutt zgin\u0105\u0142 na szubienicy dnia 5 sierpnia 1864 roku).<\/p>\n

Reasumuj\u0105c bohaterskie wysi\u0142ki naszych przodk\u00f3w, m\u0119czennik\u00f3w za wolno\u015b\u0107, winni\u015bmy w sumieniu naszem rozstrzygn\u0105\u0107, jakie obowi\u0105zki wynikaj\u0105 dla nas z dziedzictwa “marze\u0144 naszych ojc\u00f3w i dziad\u00f3w”.<\/p>\n

Przedewszystkiem si\u0142\u0105 patrjotyzmu powinni\u015bmy prze\u00adzwyci\u0119\u017cy\u0107 silne nami\u0119tno\u015bci partyjne, sk\u0142onno\u015b\u0107 do swarliwo\u015bci i zaspokojenia p\u0142askich ambicyjek, nie\u015b\u0107 przed lud o\u015bwiaty kaganiec, u\u015bwiadamia\u0107 ich narodowo i pa\u0144stwowo, aby w chwili niebezpiecze\u0144stwa gro\u017c\u0105cego Ojczy\u017anie, z w\u0142asnej ochoty, stan\u0119li do boju w wi\u0119kszej liczbie, ni\u017c w r. 1863 przeciw ciemi\u0119zcom Narodu i Wolno\u015bci. Nasi domoro\u015bli politycy cz\u0119sto zapoznaj\u0105 prawdy p\u0142yn\u0105ce z dziej\u00f3w Ojczy\u00adstych, albo ich wcale nie znaj\u0105…<\/p>\n

Oby\u015bmy si\u0119 zdobyli, jak nasi dziadowie na czysto\u015b\u0107, si\u0142\u0119 i wiar\u0119, t\u0119sknot\u0119 do zabezpieczenia wolno\u015bci, kt\u00f3rej dzi\u015b ceni\u0107 nie potrafimy, na marzenie o po\u015bwi\u0119ceniu si\u0119 na \u015bmier\u0107 i \u017cycie dla Ojczyzny. Stawiaj\u0105c pomnik wdzi\u0119cz\u00adno\u015bci i czci za krew obficie przelan\u0105 na polach \u015bwi\u0119tej ziemi podlaskiej, przez bohater\u00f3w i m\u0119czennik\u00f3w z r. 1863, je\u017celi chcemy by\u0107 godnymi ich spadkobiercami i \u017cy\u0107 w wol\u00adno\u015bci, wyrzu\u0107my z serc naszych d\u0105\u017cenia do prywaty, a mi\u00ad\u0142uj\u0105c praworz\u0105dno\u015b\u0107 w Najja\u015bniejszej Rzeczypospolitej, Jej dobro uczy\u0144my naszym najwy\u017cszym prawem!<\/p>\n

Monografj\u0119 niniejsz\u0105, opart\u0105 o \u017ar\u00f3d\u0142owe i archiwalne prace i dokumenty, po\u015bwi\u0119cam pami\u0119ci rycerzy wolno\u015bci, z kt\u00f3rymi \u0142\u0105cz\u0105 mnie w\u0119z\u0142y krwi przelanej przez moich przodk\u00f3w. Prac\u0119 niniejsz\u0105 zmuszony by\u0142em pisa\u0107 zbyt po\u015bpiesznie na pro\u015bb\u0119 Komitetu budowy pomnika ku czci powsta\u0144c\u00f3w poleg\u0142ych w r. 1863 na Podlasiu. Z tego po\u00adwodu mog\u0142y si\u0119 wkra\u015b\u0107 tutaj redakcyjne braki, kt\u00f3re czy\u00adtelnik wybaczy\u0107 raczy.<\/p>\n

Boles\u0142aw Brodowski<\/em><\/strong><\/p>\n

\u0141uk\u00f3w, dn. 19 maja 1925 r.<\/p>\n

<\/p>\n

<\/p>\n

Wyci\u0105g z akt\u00f3w stanu wojennego Magistratu
\nm. \u0141ukowa z lat 1861 \u2014 1864.<\/h4>\n

<\/center><\/p>\n

\n
\n

Do Komisji Rz\u0105dowej Spraw Wewn\u0119trznych.
\nMagistratu m. \u0141ukowa w pow. \u0141ukowskim. <\/strong><\/p>\n

<\/p>\n
Raport<\/h6>\n

<\/center><\/p>\n

Nocy dzisiejszej oko\u0142o godz. 2-ej z dnia 10\/22 na 11\/23 stycznia r. b. wydarzy\u0142 si\u0119 w tem mie\u015bcie nadzwyczajny i nigdy nie praktykowany wypadek, albowiem zebrani z oko\u00adlicznych wsi\u00f3w szlacheckich i r\u00f3\u017cnych miejsc oraz miasta tego ludzie, sami m\u0119szczy\u017ani r\u00f3\u017cnego wieku, w liczbie prze\u00adsz\u0142o 300, napad\u0142szy w ciemnej nocy na rozkwaterowanych \u017co\u0142nierzy w ulicy Mi\u0119dzyrzeckiei poodbierali im bro\u0144 paln\u0105, rozumie si\u0119 z \u0142adunkami, i z takow\u0105 wyst\u0105pili przeciw wojsku tu kwateruj\u0105cemu, z czego nast\u0105pi\u0142a krwawa utarczka, skutkiem kt\u00f3rej poleg\u0142o na placu trzech \u017co\u0142nierzy Kostromskiego piechotnego pu\u0142ku i 4-ch ludzi z imion i nazwisk oraz miejsca zamieszkania niewiadomych, opr\u00f3cz rannych \u017co\u0142nierzy 25 i cywilnych 3-ch, kt\u00f3rzy zabrani zostali do lazaretu wojskowego, podejrzanych o wsp\u00f3lnictwo tego wy\u00adpadku przyaresztowano dot\u0105d os\u00f3b 34 i ci zatrzymani na odwachu wojskowym, o kt\u00f3rym to zdarzeniu Magistrat ma honor zaraportowa\u0107, z domieszczeniem, \u017ce W\u0142adzom, do kt\u00f3rych nale\u017cy pod jednym doni\u00f3s\u0142.<\/p>\n

Burmistrz Sekretarz Kolegjalny
\nMarenicz.<\/p>\n

Dnia 11\/23 stycznia 1863 roku.
\nN\u00b0 104. Miasto \u0141uk\u00f3w.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n
\n

Do Wojennego Naczelnika p. \u0141. \u2014 M. m. \u0141uk\u00f3w.<\/strong><\/p>\n

<\/p>\n
Raport<\/h6>\n

<\/center><\/p>\n

Nocy dzisiejszej, t. j. z dnia 29\/10 na 30\/11 (stycznia) lutego r. b. do tutejszego miasta przyby\u0142o kilkunastu m\u0119\u00ad\u017cczyzn zupe\u0142nie nikomu nieznanych w r\u00f3\u017cnych ubiorach, kt\u00f3rzy prawie jeonocze\u015bnie wpad\u0142szy na probostwo zabrali 3 konie w\u0142asno\u015bci\u0105 ks. Roszkowskiego proboszcza obecnie aresztowanego b\u0119d\u0105ce, podobnie\u017c uczynili to samo u W. Ornano budowniczego p-tu gdzie wzi\u0119li par\u0119 koni z uprz\u0119\u017c\u0105, nareszcie u W. Komierowskiego, administratora d\u00f3br donacyjnych \u0141uk\u00f3w, l-go konia, za\u015b u W. Krzymowskiego w\u0142a\u00ad\u015bciciela maj\u0105tku Cieszkowizna bryczk\u0119, zaczem zaraz wyje\u00adchali, udaj\u0105c si\u0119 ku wsi Powa\u017ce gm. \u0141uk\u00f3w. Magistrat przeto po tym zdarzeniu otrzymawszy wiadomo\u015bci, celem zabez\u00adpieczenia spokojno\u015bci i maj\u0105tk\u00f3w mieszka\u0144c\u00f3w miasta, natychmiast zarz\u0105dzi\u0142 tymczasow\u0105 stra\u017c z samych kilkunastu obywateli miejskich, kt\u00f3rzy pilnuj\u0105c porz\u0105dku dnia dzisiej\u00adszego podobnego zdarzenia nie dostrzegli, o czem z obowi\u0105zku s\u0142u\u017cby W. N. P-tu ma honor zaraportowa\u0107. <\/p>\n

M.<\/p>\n

N\u00b0 294. \u0141uk\u00f3w, 30\/11 863.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n
\n

Do W. Nacz. p. \u0141. M. m. \u0141.<\/strong><\/p>\n

<\/p>\n
Raport<\/h6>\n

<\/center><\/p>\n

Dodatkowo do raportu swego z daty wczorajszej N\u00b0 294 sk\u0142ada jeszcze doniesienie ks. rektor Kolegjum Pijarskiego, \u017ce mu konia jednego i 2 korce j\u0119czmienia nieznani ludzie zabrali.<\/p>\n

M.<\/p>\n

N\u00b0 301. \u0141uk. d. 31\/12 lutego 863<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n
\n

Do W. Nacz. p. \u0141. – M. m. \u0141.<\/strong><\/p>\n

<\/p>\n
Raport<\/h6>\n

<\/center><\/p>\n

Dnia wczoraiszego t. j. 10\/22 b. m. oko\u0142o g. 8-ej wie\u00adcz\u00f3r przyby\u0142o kilkadziesi\u0105t konnych powsta\u0144c\u00f3w polskich uzbrojonych, kt\u00f3rzy zabawiwszy par\u0119 godzin w tem mie\u015bcie, tej samej nocy wyjechali z zakupionemi butami, postron\u00adkami i t. p. drobnemi rzeczami \u2014 nast\u0119pnie dzi\u015b rano po\u00addobnie\u017c o g. 7-ej rano przyby\u0142a wi\u0119ksza liczba konnych i pieszych mniej wi\u0119cej w liczbie 150, kt\u00f3rzy tak\u017ce po 2-godzinnem zabawieniu i zabraniu z kasy miejskiej rs. 66 oraz zniszczeniu akt\u00f3w przed magistratem, odwachem, s\u0105\u00addem i policj\u0105 w niewiadome miejsce tak jak i pierwsi wymaszerowali \u2014 o czem powinny raport W mu N-wi P-tu M-t sk\u0142ada.<\/p>\n

Marenicz.<\/p>\n

N\u00b0 336. \u0141uk\u00f3w, 11\/23 lutego 863.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n
\n

Do W. N. P-tu \u2014 M. m. \u0141ukowa. <\/strong><\/p>\n

<\/p>\n
Raport<\/h6>\n

<\/center><\/p>\n

Ma zaszczyt donie\u015b\u0107 W. N. P-tu, \u017ce w dniu wczoraj\u00adszym oko\u0142o g. 4-ej popo\u0142. oddzia\u0142 powsta\u0144c\u00f3w z\u0142o\u017cony z konnicy oko\u0142o 30, piechoty oko\u0142o 300 przyby\u0142 do m. \u0141ukowa, a po przenocowaniu w murach ks. ks. Pijar\u00f3w wy\u00adszed\u0142 dzi\u015b rano o godz. 8 ej z miasta, udaj\u0105c si\u0119 traktem Siedleckim. Przy wyj\u015bciu z miasta (powsta\u0144cy) przyaresztowali Stanis\u0142awa Kostjana z synem Franciszkiem, Hipolita Skowerskiego, Ma\u0142gorzat\u0119 \u017con\u0119 i Paw\u0142a Mikonowicza i Herszka Kloca, tutejszych mieszka\u0144c\u00f3w oraz Jana Za\u0142kalika stra\u017cnika kwarantanny \u2014 wszystkich powy\u017cej wymienio\u00adnych przyaresztowanych z sob\u0105 zabrali.<\/p>\n

M.<\/p>\n

D. 1\/13 marca 1863 r.
\nN\u00b0 437. M. \u0141uk\u00f3w.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n
\n

Do W. N. P-tu \u0141uk. MM. \u0141uk. <\/strong><\/p>\n

<\/p>\n
Raport<\/h6>\n

<\/center><\/p>\n

W wykonaniu wydanych rozporz\u0105dze\u0144 ma honor donie\u015b\u0107 WPNP-tu, \u017ce w dniu wczorajszym pod dow\u00f3dztwem niejakiego Rudolfa przyby\u0142o do miasta \u0141ukowa kilkudziesi\u0119ciu powsta\u0144c\u00f3w konno dobrze uzbrojonych, a zaszed\u0142szy do kancelarji m-tu za\u017c\u0105dali pieni\u0119dzy z Kasy miejskiej lecz gdy takowa \u017ca\u00addnych pieni\u0119dzy nie posiada\u0142a, nic wi\u0119c nie da\u0142a, nast\u0119pnie sprowadzili Andrzeja Szafra\u0144skiego tutejszego; mieszka\u0144ca kt\u00f3remu przemoc\u0105 po\u0142o\u017cywszy na ulicy, wyliczyli, niewiadomo za co, kilkana\u015bcie bat\u00f3w \u2014 dalej przywo\u0142ali dzier\u00ad\u017cawc\u0119 konsumpcji w \u0141ukowie od tego w Kasie Powiato\u00adwej tytu\u0142em raty konsumpcyjnej za marzec r. b. przy\u00adnale\u017cnej wzi\u0119li kwot\u0119 386 rs. i na t\u0119 sum\u0119 udzielili mu pi\u015bmienne pokwitowanie, kt\u00f3re w oryginale W. N. P-tu przed\u00adstawi\u0119, poczem zabawiwszy jeszcze w mie\u015bcie kilka godzin, odjechali w niewiadome miejsce. <\/p>\n

(podpis nieczytelny)<\/p>\n

Dnia 8-23 kwietnia 1863 roku.
\nN\u00b0 698. M. \u0141uk\u00f3w,<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n
\n

Do W. N. P-tu \u0141uk. M. m. \u0141uk.<\/strong><\/p>\n

Mam honor donie\u015b\u0107 W. P. N. P-tu, \u017ce w dniu wczorajszym oko\u0142o g. 4-ej popo\u0142. przyby\u0142a do miasta tutejszego partja powsta\u0144c\u00f3w konnych i pieszych do 200-tu ludzi uzbrojonych pod dow\u00f3dztwem niejakiego Rudolfa i odpocz\u0105wszy w rynku miasta wkr\u00f3tce wyszli udaj\u0105c si\u0119 w niewiadome miejsce.<\/p>\n

Dnia 10\/22 kwietnia 1863 roku.
\nN\u00b0 709. M. \u0141uk\u00f3w.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n
\n

Do W. N. P-tu \u0141uk. M. m. \u0141ukowa.<\/strong><\/p>\n

<\/p>\n
Raport<\/h6>\n

<\/center><\/p>\n

Dzi\u015b oko\u0142o g. 7-ej rano wpad\u0142o do tego miasta kilku\u00adnastu ludzi z powsta\u0144c\u00f3w konno i dobrze uzbrojonych w dubelt\u00f3wki, pa\u0142asze oraz pistolety, kt\u00f3rzy bardzo kr\u00f3tko bawi\u0105c, zabrawszy na stacji pocztowej fuzj\u0119, kt\u00f3ra wedle o\u015bwiadczenia ekspedytora, mia\u0142a by\u0107 odes\u0142ana poczt\u0105, przearesztowali \u0141ukasza Petrycha, urlopowanego \u017co\u0142nierza wojsk ces. ros. z gminy \u0141azy tu chwilowo w \u0141ukowie prze\u00adbywaj\u0105cego, spiesznie traktem siedleckim takowege z sob\u0105 uwie\u017ali o czym W. N. P-tu. M. ma honor zaraportowa\u0107.<\/p>\n

M.<\/p>\n

N\u00b0 555. \u0141uk\u00f3w 8 kwietnia 863.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n
\n

Do w n. P-tu \u0141uk. M-t m. \u0141ukowa.<\/strong><\/p>\n

<\/p>\n
Raport<\/h6>\n

<\/center><\/p>\n

W wype\u0142nieniu obowi\u0105zuj\u0105cych urz\u0105dze\u0144 ma honor z\u0142o\u017cy\u0107 raport W N P-tu, \u017ce dniu dzisiejszym o g. 11-ej z rana przyby\u0142 do miasta tutejszego oddzia\u0142 powsta\u0144c\u00f3w konnych, sk\u0142adaj\u0105cych si\u0119 z ludzi oko\u0142o 40, w bro\u0144 paln\u0105 i sieczn\u0105 uzbrojonych, a zabawiwszy blisko 3 godz., trak\u00adtem \u017celechowskim z miasta wydali\u0142 si\u0119.<\/p>\n

M<\/p>\n

18\/30 wrze\u015bnia 1863 r.
\nN\u00b0 1747 M. \u0141uk\u00f3w.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n
\n

Do
\nSzanownego Magistratu
\nMiasta Powiatowego \u0141ukowa.<\/strong><\/p>\n

Od Dozoru Bo\u017cnicznego
\nOkr\u0119gu \u0141ukowskiego.<\/strong><\/p>\n

<\/p>\n
Raport<\/h6>\n

<\/center><\/p>\n

W wykonaniu odr\u0119cznego podania Magistratu daty 7\/19 b. m. 1864 r. N\u00b0 589, kt\u00f3re przy niniejszym powra\u00adca, ma honor donie\u015b\u0107 Szanownemu Magistratowi, \u017ce Reskrypt W. Naczelnika Wojennego Powiatu \u0141ukowskiego daty 2\/14 marca r. b. N\u00b0 600 obejmuj\u0105cy zadowolenie Jego Cesarskiej wysoko\u015bci<\/strong> za podany adres przez Staroza-konnych m. \u0141ukowa, w dniu wczorajszym Zgromadzonemu na nabo\u017ce\u0144stwie ludowi Starozakonnemu w Szkole i Bo\u017c\u00adnicy \u017bydowskiej odczytany zosta\u0142.<\/p>\n

Naftul Mendelewejg.<\/em><\/p>\n

Boruch Finkelsztejn.<\/em><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n

<\/p>\n\"\"<\/a>

Oryginalna ok\u0142adka broszury z 1925 r.<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

UCISK rosyjski stosowany w Kr\u00f3lestwie przez Paskiewicza, Muchanowa, hr. Lamberta, kt\u00f3ry 14 pa\u017adziernika 1861 roku zaprowadzi\u0142 w kraju stan obl\u0119\u017cenia, rz\u0105dy wojskowe gen. Liidersa wywo\u0142a\u0142y ze strony m\u0142odzie\u017cy manifestacje w formie obchod\u00f3w religijno-patijotycznych, a ze strony “czerwonych” zamachy na hr. Z. Wielopolskiego, Prezydenta Warszawy i na w. ks. Konstantego, brata Aleksandra II. Zamkni\u0119cie “Towarzystwa Rolniczego”, wygnanie bezprzyk\u0142adnie popularnego cz\u0142owieka, naturalnego …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":4531,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[11,30],"tags":[1536,620,441,161,1559,1552,162,1569,1551,1246,1178,23,542,1256,1565,1563,1566,1267,1181,1180,1550,530,1554,1560,1549,1567,1522,125,1568,1557,1564,153,1545,768,145,1553,1184,864,1562,1556,1561,1194,1555,1548,1558],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3644"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3644"}],"version-history":[{"count":35,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3644\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4538,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3644\/revisions\/4538"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/4531"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3644"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3644"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3644"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}