{"id":3682,"date":"2015-07-23T21:29:31","date_gmt":"2015-07-23T19:29:31","guid":{"rendered":"http:\/\/www.lukow-historia.pl\/?p=3682"},"modified":"2019-07-25T08:23:16","modified_gmt":"2019-07-25T06:23:16","slug":"gehenna-lukowa-w-1944-roku","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/?p=3682","title":{"rendered":"Gehenna \u0141ukowa w 1944 roku"},"content":{"rendered":"

W lipcu (2004 rok)<\/em> mija 60 lat od wydarze\u0144, kt\u00f3re w ciekawych i trudnych dziejach naszego miasta i regionu zapisa\u0142y si\u0119 bardzo dotkliwie, jako momenty wielkich cierpie\u0144 ludno\u015bci i zniszcze\u0144 zabudowy. Wrzesie\u0144 1939 roku spowodowa\u0142 \u015bmier\u0107 paruset os\u00f3b i spalenie b\u0105d\u017a zburzenie kilkunastu budynk\u00f3w, g\u0142\u00f3wnie w \u015br\u00f3dmie\u015bciu i rejonach obydwu stacji kolejowych: \u0141uk\u00f3w i \u0141apiguz. W ci\u0105gu okupacji Niemcy wymordowali ca\u0142kowicie ludno\u015b\u0107 \u017cydowsk\u0105, stanowi\u0105c\u0105 niemal po\u0142ow\u0119 mieszka\u0144c\u00f3w miasta, a ponadto eksterminowali wielk\u0105 liczb\u0119 \u017byd\u00f3w uwiezionych z innych kraj\u00f3w, jak Czechos\u0142owacja, Francja i inne. Polak\u00f3w – \u0141ukowian zgin\u0119\u0142o w czasie wojny par\u0119 tysi\u0119cy.<\/p>\n

Jednak dopiero ostatni miesi\u0105c okupacji, to jest lipiec, a w\u0142a\u015bciwie jego kilka dni przynios\u0142y wielkie straty, kt\u00f3re by\u0142yby do unikni\u0119cia, gdyby nie bezsensowna, nieuzasadniona wzgl\u0119dami wojskowymi pasja niszczenia wszystkiego przez ust\u0119puj\u0105cego okupanta.<\/p>\n

Od pocz\u0105tku lipca 1944 roku krzepi\u0142y mieszka\u0144c\u00f3w wie\u015bci o hitlerowskich kl\u0119skach, nie tylko na froncie wschodnim. By\u0142o ju\u017c przecie\u017c po bitwie o Monte Cassino, cieszono si\u0119 akcjami podziemia na liniach kolejowych z \u0141ukowa w kierunkach wschodnim i po\u0142udniowym.<\/p>\n

W czerwcu jeszcze, 21-go, nad miastem przelecia\u0142y eskadry bombowc\u00f3w i my\u015bliwc\u00f3w ameryka\u0144skich, lec\u0105cych po akcji na terenie Rzeszy, przez rejon Warszawy w kierunku wschodnim, kt\u00f3re zrzuca\u0142y puste pojemniki po paliwie, wywo\u0142uj\u0105c pop\u0142och w\u015br\u00f3d Niemc\u00f3w, a wzrost optymizmu w\u015br\u00f3d Polak\u00f3w.<\/p>\n

\"\"<\/a>\"\"<\/span><\/div>

Zniszczenia \u0141ukowa po bombardowaniu przez Niemc\u00f3w w lipcu 1944 roku. Skrzy\u017cowanie ulic: Cieszkowizna, dra Ch\u0105ci\u0144skiego (ob. Kard. Wyszy\u0144skiego) i Staro\u015bci\u0144skiej (ob. Partyzant\u00f3w.)
\n<\/em><\/p>\n

W miar\u0119 zbli\u017cania si\u0119 frontu wida\u0107 by\u0142o nasilaj\u0105ce si\u0119 dzia\u0142ania okupanta, takie jak zainstalowanie w \u0141ukowie poczty polowej (w budynku Urz\u0119du Skarbowego), komendy \u017candarmerii polowej na plebanii parafii Przemienienia Pa\u0144skiego. Zajmowali r\u00f3wnie\u017c Niemcy kwatery w prywatnych domach, przybywaj\u0105c z pojazdami, ruchomymi warsztatami i r\u00f3\u017cnymi urz\u0105dzeniami wojskowymi. Zarz\u0105dzono kopanie okop\u00f3w i row\u00f3w przeciwlotniczych na terenie ca\u0142ego miasta (niekt\u00f3re w stanie szcz\u0105tkowym pozosta\u0142y np. jeszcze na kirkucie \u017cydowskim przy ul. Warszawskiej).<\/p>\n

Stopniowo wyje\u017cd\u017cali cywilni Niemcy z \u0141ukowa wraz z rodzinami i posiadanym dobytkiem. Np. w sobot\u0119 22 lipca ewakuowa\u0142 po\u015bpiesznie sw\u00f3j du\u017cy sklep przy ulicy Ch\u0105ci\u0144skiego folksdojcz Polody, \u0142aduj\u0105c samochody skrzyniami itp.<\/p>\n

20 lipca we czwartek rozegra\u0142a si\u0119 tragiczna bitwa partyzant\u00f3w z Jaty (kt\u00f3rych poleg\u0142o 25) z Niemcami, ale ma\u0142o znano wtedy szczeg\u00f3\u0142\u00f3w.<\/p>\n

Niedziela 23 lipca by\u0142a dniem pe\u0142nym napi\u0119cia. Od rana w padaj\u0105cym deszczu, w kierunku zachodnim ulic\u0105 Warszawsk\u0105 sz\u0142y wielkie t\u0142umy uciekinier\u00f3w niemieckich, cywil\u00f3w oraz wojska. W\u015br\u00f3d nich byli te\u017c Ka\u0142mucy i inni ludzie ze Wschodu, s\u0142u\u017c\u0105cy Niemcom. Od po\u0142udniowych godzin s\u0142ycha\u0107 by\u0142o nasilaj\u0105ce si\u0119 odg\u0142osy strza\u0142\u00f3w, nadci\u0105gaj\u0105cych z kierunku Radzynia czo\u0142g\u00f3w sowieckich.<\/p>\n

Po po\u0142udniu, gdy ostatni Niemcy opuszczali miasto, unios\u0142y si\u0119 w g\u00f3r\u0119 wielkie k\u0142\u0119by dymu z b\u0142yskaj\u0105cymi p\u0142omieniami – to pali\u0142y si\u0119 podpalone sk\u0142ady i magazyny w koszarach na \u0141apiguzie, przy stacji \u0141apiguz (gdzie p\u00f3\u017aniej by\u0142y sk\u0142ady PZGS), zbo\u017cowe przy ul. Solnej (dzi\u015b Sp\u00f3\u0142dzielczej), tytoniowy w Alejach T. Ko\u015bciuszki (dzisiaj jest tam sklep przy hotelu), w parowozowni, oraz magazyny \u017cywno\u015bciowe w lesie ry\u017ckowskim.<\/p>\n

Par\u0119 tylko godzin trwa\u0142y w mie\u015bcie walki Niemc\u00f3w z wojskami sowieckimi, wspomaganymi przez \u0142ukowskie oddzia\u0142 AK. P\u00f3\u017anym wieczorem \u0141uk\u00f3w by\u0142 ju\u017c wolny.<\/p>\n

\"\"<\/a>\"\"<\/span><\/div>

Ruiny po bombardowaniu \u0141ukowa przez Niemc\u00f3w. W g\u0142\u0119bi magazyn Sp\u00f3\u0142dzielni Rolniczej. Obecnie w tym miejscu znajduje si\u0119 g\u0142az z tablic\u0105 “750-lecia \u0141ukowa”.<\/em><\/p>\n

Niestety, nast\u0119pnego dnia w poniedzia\u0142ek 24\tlipca ju\u017c od wczesnego ranka (ok. godz. 6.00) rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 gehenna \u0141ukowa: ci\u0119\u017ckie naloty niemieckich Stukas\u00f3w na bezbronne miasto. Trwa\u0142y one par\u0119 dni, g\u0142\u00f3wnie 24 i 25\tlipca, w tym ca\u0142\u0105 noc. To w\u0142a\u015bnie wtedy \u0141uk\u00f3w poni\u00f3s\u0142 najci\u0119\u017csze straty w II wojnie \u015bwiatowej. Zniszczone zosta\u0142o prawie ca\u0142e \u015br\u00f3dmie\u015bcie: ulica Pi\u0142sudskiego od skwerku przed ko\u015bcio\u0142em popijarskim do ulicy Warszawskiej, ulica Ch\u0105ci\u0144skiego (dzi\u015b Kard. Wyszy\u0144skiego), od tzw. “okr\u0119g\u00f3wki” prawostronnie a\u017c do budynku “Ogniwa” (dzi\u015b biblioteka) w\u0142\u0105cznie, ulica Browarna w obu swych cz\u0119\u015bciach (pozosta\u0142y tylko nieliczne budynki w tej cz\u0119\u015bci od Warszawskiej do Ch\u0105ci\u0144skiego), dalej ulice: Laskowskiego, Farna, Pastewnik, Kana\u0142owa, Staropijarska, Nowopijarska, du\u017ca cz\u0119\u015b\u0107 Mi\u0119dzyrzeckiej, Cieszkowizny, Zabrowarna, Glinki, Kr\u00f3lik, Cmentarna, \u015awiderska, Solna. Zniszczenia cz\u0119\u015bciowe obejmowa\u0142y w\u0142a\u015bciwie ca\u0142\u0105 pozosta\u0142\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 miasta. Bombardowane by\u0142y tak\u017ce niekt\u00f3re wsie, zw\u0142aszcza z kierunku radzy\u0144skiego.<\/p>\n

Ju\u017c po ustaniu dzia\u0142a\u0144 wojennych bezpo\u015brednich, w sierpniu 1944 roku w wyniku specjalnych, a nie przemy\u015blanych wybryk\u00f3w (tak trzeba to nazwa\u0107), zniszczono budynek magistratu, uprzednio zniszczony cz\u0119\u015bciowo (dzi\u015b jest tu w tym miejscu Bank PKO, oraz p\u00f3\u0142nocn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 (od Placu Narutowicza) budynku pp. Bryc\u00f3w, mieszcz\u0105cego poczt\u0119 i telegraf, a wtedy w tej cz\u0119\u015bci pracowa\u0142a komisja poborowa do II Armii WP (na miejscu tego domu rozbudowano budynek pp. Walczak\u00f3w).<\/p>\n

W 2 lata zacz\u0119to prace przy odbudowie niekt\u00f3rych budynk\u00f3w, najpierw dawnego “Ogniwa”, obecnie siedziby Miejskiej Biblioteki Publicznej w \u0141ukowie. Na szersz\u0105 skal\u0119 prace budowlane w\u0142a\u015bciwie ruszy\u0142y dopiero po roku 1956, a do tej pory centrum Lukowa straszy\u0142o ruinami i pustkami po zniszczeniach. Na placu, gdzie dzisiaj stoi blok “Kosmosu”, jeszcze do lat 60-tych XX wieku ros\u0142y kartofle. Drobny handel i us\u0142ugi mie\u015bci\u0142y si\u0119 w prowizorycznych budynkach drewnianych w r\u00f3\u017cnych punktach miasta.<\/p>\n

Ma\u0142o jest znanych zdj\u0119\u0107, dokumentuj\u0105cych owe powojenne lata.<\/p>\n

Autor: T.M.
\n\u0179r\u00f3d\u0142o: “Nowa Gazeta \u0141ukowska” 7\/2004<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W lipcu (2004 rok) mija 60 lat od wydarze\u0144, kt\u00f3re w ciekawych i trudnych dziejach naszego miasta i regionu zapisa\u0142y si\u0119 bardzo dotkliwie, jako momenty wielkich cierpie\u0144 ludno\u015bci i zniszcze\u0144 zabudowy. Wrzesie\u0144 1939 roku spowodowa\u0142 \u015bmier\u0107 paruset os\u00f3b i spalenie b\u0105d\u017a zburzenie kilkunastu budynk\u00f3w, g\u0142\u00f3wnie w \u015br\u00f3dmie\u015bciu i rejonach obydwu stacji kolejowych: \u0141uk\u00f3w i \u0141apiguz. W ci\u0105gu okupacji Niemcy wymordowali …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":4352,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[30],"tags":[16,42,94,248,65,1199,1526,1522,57,282,54,220,1198,1202,1206,500,1204,501,502,1205,503,1201,1200,218,221,336,1207,251,1203],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3682"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3682"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3682\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7295,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3682\/revisions\/7295"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/4352"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3682"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3682"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3682"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}