{"id":437,"date":"2013-02-24T00:58:25","date_gmt":"2013-02-23T22:58:25","guid":{"rendered":"http:\/\/www.lukow-historia.pl\/?p=437"},"modified":"2013-03-24T18:51:42","modified_gmt":"2013-03-24T16:51:42","slug":"w-rocznice-nieudanego-zamachu-na-cylkego","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/?p=437","title":{"rendered":"W rocznic\u0119 nieudanego zamachu na Cylkego"},"content":{"rendered":"

KARTKI Z NASZYCH DZIEJ\u00d3W<\/span><\/p>\n

W dniu 22 lipca 1970 r. zarz\u0105d Oddzia\u0142u Powiatowego ZBowiD w \u0141ukowie, zorganizowa\u0142 niecodzienn\u0105 uroczysto\u015b\u0107 – na miejscowym cmentarzu dokonano os\u0142oni\u0119cia p\u0142yty po\u0142o\u017conej na wsp\u00f3lnej mogile pi\u0119ciu partyzant\u00f3w – \u017co\u0142nierzy BCh i AK poleg\u0142ych w walce z Niemcami w dniu 22 lipca 1943 roku po nieudanym zamachu na konfidenta i szpicla \u0142ukowskiego gestapo – volksdeutscha Cylkego z \u0141ukowa. Poniewa\u017c akcja ta odbi\u0142a si\u0119 du\u017cym echem w powiecie \u0142ukowskim, a jej reperkusje przetrwa\u0142y do dzi\u015b, zamieszczamy poni\u017cej opis jej przebiegu w oparciu o relacj\u0119 Zofii Kopczy\u0144skiej \u2014 “W\u0142adki”, by\u0142ej \u0142\u0105czniczki dow\u00f3dztwa pu\u0142ku AK “Jele\u0144” i “Jarz\u0105bka” \u2014 Lucjana Kocia, b. komendanta BCh Podokr\u0119gu IVa “Podlasie”.<\/p>\n

Dwudziestoletni Janusz Landsberg – “Boruta” by\u0142 prymusem pierwszej tajnej podchor\u0105\u017c\u00f3wki pu\u0142ku AK “Jele\u0144” (7 pu\u0142k u\u0142an\u00f3w), kt\u00f3r\u0105 uko\u0144czy\u0142 w 1941 r. Drugi turnus tej podchor\u0105\u017c\u00f3wki uko\u0144czy\u0142 w 1942 roku Zbigniew Kurnatowski – “\u0141odzia”. “Boruta” i “\u0141odzia” byli serdecznymi przyjaci\u00f3\u0142mi i obaj rwali si\u0119 do walki z Niemcami. Co pewien czas obaj znikali z Warszawy nie m\u00f3wi\u0105c dok\u0105d. Poniewa\u017c “\u0141odzia” mia\u0142 rodzin\u0119 w \u0141ukowie, wszyscy s\u0105dzili, \u017ce tam w\u0142a\u015bnie je\u017adzili.<\/p>\n

W lipcu 1943 roku ch\u0142opcy znikn\u0119li – nikt nie wiedzia\u0142, co si\u0119 z nimi sta\u0142o. Po jakim\u015b czasie rozesz\u0142a si\u0119 wie\u015b\u0107, \u017ce obaj zgin\u0119li w akcji dywersyjnej, ale nie wiedziano w jakich okoliczno\u015bciach. Dopiero w 1959 roku, kiedy rodziny i byli \u017co\u0142nierze pu\u0142ku AK “Jele\u0144” zdecydowali si\u0119 dla uczczenia pami\u0119ci poleg\u0142ych zbudowa\u0107 symboliczn\u0105 mogi\u0142\u0119 na Pow\u0105zkach, zacz\u0119to szuka\u0107 ich \u015blad\u00f3w. Natrafiono wtedy, tak\u017ce na \u015blady “Boruty” i “\u0141odzi”. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce obaj wyje\u017cd\u017cali cz\u0119sto do rodziny pod \u0141uk\u00f3w i brali tam udzia\u0142 w wielu akcjach dywersyjnych. Uczestniczyli tak\u017ce w zamachu na Cylkego.<\/p>\n

\"\"<\/a>\"\"<\/span><\/div>

Magistrat (ratusz) w okresie okupacji siedziba Gestapo. (fot. Konrad Osypi\u0144ski – kolekcja prywatna)
\n<\/em><\/p>\n

Cylke by\u0142, mieszka\u0144cem \u0141ukowa, by\u0142 synem gospodarzy z Aleksandrowa, pod\u0142ukowskiej wsi. Po wkroczeniu Niemc\u00f3w podpisa\u0142 volkslist\u0119 i zg\u0142osi\u0142 si\u0119 na s\u0142u\u017cb\u0119 do gestapo. Znaj\u0105c dobrze mieszka\u0144c\u00f3w \u0141ukowa mia\u0142 u\u0142atwione zadanie, tropi\u0142 wi\u0119c dzia\u0142aczy podziemia, wydawa\u0142 swoich by\u0142ych nauczycieli i koleg\u00f3w. Po licznych aresztowaniach jakie mia\u0142y miejsce w \u0141ukowie zapad\u0142 wyrok na Cylkego – kara \u015bmierci. W dniu 22 lipca 1943 roku rano grupa pi\u0119ciu bojowc\u00f3w (w sk\u0142adzie: por. “Leszek”, d-ca. oddzia\u0142u i \u017co\u0142nierz Batalion\u00f3w Ch\u0142opskich; plut. pchr. “Boruta” – Janusz Landsberg (lat 22), plut. pchor. “\u0141odzia” – Zbigniew Kurnatowski (lat 22) – \u017co\u0142nierze pu\u0142ku AK “Jele\u0144” oraz \u017co\u0142nierze \u0142ukowskiego obwodu AK – kpr. “Genek” – Eugeniusz Kube (lat 20) i plut. W\u0142adys\u0142aw Wachnik (lat 25) wjecha\u0142a do \u0141ukowa. Czterech z nich by\u0142o przebranych w mundury niemieckie, a Wachnik powozi\u0142 furmank\u0105 po cywilnemu. Reszta oddzia\u0142u przygotowa\u0142a zasadzk\u0119 na szosie \u0141uk\u00f3w – Radzy\u0144, w przewidywaniu \u017ce na wie\u015b\u0107 o zamachu Niemcy b\u0119d\u0105 t\u0119dy jecha\u0107 z posi\u0142kami.<\/p>\n

Zamach mia\u0142 jednak przebieg inny ni\u017c przewidywano i zako\u0144czy\u0142 si\u0119 tragicznie dla partyzant\u00f3w. Zajechali oni najpierw na poczt\u0119 w centrum miasta, gdzie zazwyczaj w godzinach rannych Cylke cenzurowa\u0142 listy z ramienia gestapo. Na poczcie Cylkego jednak nie by\u0142o. Udali si\u0119 wi\u0119c do starostwa, gdzie ich, poinformowano, \u017ce Cylke mo\u017ce by\u0107 na poczcie nr 2, mieszcz\u0105cej si\u0119 na dworcu kolejowym. Na dworcu, tu\u017c obok znajdowa\u0142 si\u0119 posterunek niemieckiej policji kolejowej i partyzanci omy\u0142kowo weszli tam pytaj\u0105c o Cylkego. Poniewa\u017c Cylke Chodzi\u0142 zawsze z obstaw\u0105, pytania o niego wzbudzi\u0142y podejrzenie dy\u017curnego \u017candarma. Jak wskazuje dalszy przebieg wydarze\u0144, musia\u0142 zatelefonowa\u0107 do posterunku \u017candarmerii w Al. Ko\u015bciuszki.<\/p>\n

Ze stacji, gdzie Cylkego zn\u00f3w nie by\u0142o, partyzanci wjechali w Al. Ko\u015bciuszki udaj\u0105c si\u0119 do miasta. W pewnym momencie dw\u00f3ch \u017candarm\u00f3w zatrzyma\u0142o ich, na co partyzanci odpowiedzieli strza\u0142ami. \u017bandarmi padli zabici a. furmanka pojecha\u0142a dalej mijaj\u0105c siedzib\u0119 \u017candarmerii. Stoj\u0105cy przed ni\u0105 \u017candarmi nie reagowali.
\nWyje\u017cd\u017caj\u0105c z miasta partyzanci skr\u0119cili na Wojcieszk\u00f3w, gdzie by\u0142 Wyznaczony punkt zborny oddzia\u0142u. Z niewiadomych powod\u00f3w po 5 kilometrach zmienili kierunek, skr\u0119caj\u0105c przed \u015awidrami w kierunku szosy radzy\u0144skiej.<\/p>\n

Tymczasem w \u0141ukowie zrobiono alarm i samochody \u017candarmerii ruszy\u0142y w po\u015bcig z 3 kierunk\u00f3w: \u0141ukowa, Radzynia i Woli Gu\u0142owskiej – pytaj\u0105c przechodni\u00f3w o furmank\u0119 z “Niemcami”. Przechodnie s\u0105dz\u0105c, \u017ce to rzeczywi\u015bcie chodzi, o Niemc\u00f3w – pokazywali. Otoczeni, w ma\u0142ym lasku, w okolicy wsi Domaszewnica i W\u00f3lka Domaszewska, po walce z przewa\u017caj\u0105cymi si\u0142ami Niemc\u00f3w, partyzanci bili si\u0119 do ostatniego strza\u0142u. Wachnik ranny, wczo\u0142ga\u0142 si\u0119 w kartoflisko i Niemcy go nie znale\u017ali. Odnalaz\u0142a. go ju\u017c nie\u017cyj\u0105cego miejscowa ludno\u015b\u0107 i pochowa\u0142a na cmentarzu w Wojcieszkowie. Natomiast pozosta\u0142ych 4 \u017co\u0142nierzy Niemcy rozebrali z mundur\u00f3w i pochowali na cmentarzu w \u0141ukowie. Reszta oddzia\u0142u, w zasadzce pod Ulanem, doczeka\u0142a si\u0119 samochod\u00f3w z \u017candarmami, kt\u00f3re ostrzela\u0142a i obrzuci\u0142a granatami powoduj\u0105c straty wroga nie daj\u0105ce si\u0119 dzi\u015b \u015bci\u015ble okre\u015bli\u0107.<\/p>\n

Cylkego nie min\u0119\u0142a ostatecznie zas\u0142u\u017cona kara. Wyrok s\u0105du Polski Podziemnej zosta\u0142 wykonany. W dwa tygodnie po nieudanym zamachu z 2 sierpnia 1943 roku starszy brat “\u0141odzi” 25-letni Gustaw Kurnatowski – “Karol”, student III roku medycyny Uniwersytetu Warszawskiego, jeden z organizator\u00f3w ZWZ i AK na terenie obwodu \u0142ukowskiego zg\u0142osi\u0142 si\u0119 na ochotnika do wykonania ponownego zamachu na Cylkego, chc\u0105c pom\u015bci\u0107 \u015bmier\u0107 brata. Przebrany za wie\u015bniaka, z grabiami na ramieniu, przez 3 dni chodzi\u0142 za Cylkem, nie mog\u0105c jednak wykona\u0107 na nim wyroku z powodu nieustaj\u0105cej obecno\u015bci obstawy Cylkego. Dopiero trzeciego dnia odnalaz\u0142 samego Cylkego – bez ochrony – opalaj\u0105cego si\u0119 na pla\u017cy nad gliniankami ko\u0142o cegielni w \u0141ukowie. I tam go zastrzeli\u0142. Uda\u0142o mu si\u0119 szcz\u0119\u015bliwie uciec, cho\u0107 Niemcy prowadzili przez d\u0142u\u017cszy okres czasu poszukiwania zamachowca. Niestety, W rocznic\u0119 \u015bmierci brata, “Karol” zgin\u0105\u0142 22 lipca 1944 roku na lubelskim Zamku, w s\u0142ynnej masakrze na kilka godzin przed wyzwoleniem. [ Wikipedia →<\/a> ]<\/p>\n

Grobami poleg\u0142ych zamachowc\u00f3w opiekowa\u0142a si\u0119 \u0142ukowska m\u0142odzie\u017c. W 1958 roku w\u0142adze \u0142ukowskie k\u0142ad\u0105c p\u0142yty na grobach poleg\u0142ych partyzant\u00f3w po\u0142o\u017cy\u0142y i na tym grobie p\u0142yt\u0119 z napisem: “Pi\u0119ciu nieznanych partyzant\u00f3w polskich poleg\u0142ych w 1943 roku. Cze\u015b\u0107 ich pami\u0119ci”.<\/p>\n\"\"<\/a>\"\"<\/span>\"\"<\/a>\"\"<\/span>

Gr\u00f3b i p\u0142yta na \u0142ukowskim cmentarzu w dniu dzisiejszym<\/em><\/p>\n

Na nowej p\u0142ycie po\u0142o\u017conej przed kilkoma dniami, znajduj\u0105 si\u0119 wyryte nazwiska poleg\u0142ych partyzant\u00f3w. Brak jest jednak nazwiska dow\u00f3dcy tego oddzia\u0142u – por. “Leszka” – \u017co\u0142nierza Batalion\u00f3w Ch\u0142opskich. Wiadomo, \u017ce “Leszek” by\u0142 synem nauczyciela w Bi\u0142goraju – oficera rezerwy. Jego ojciec zosta\u0142 aresztowany przez gestapo, a nast\u0119pnie zamordowany w obozie koncentracyjnym. “Leszek” wyjecha\u0142 wtedy z Bi\u0142goraja do \u0141ukowa i walczy\u0142 w dywersji, chc\u0105c pom\u015bci\u0107 \u015bmier\u0107 ojca. Pozosta\u0142a matka i siostra. Matka po wojnie umar\u0142a, co sta\u0142o si\u0119 z siostr\u0105 nie wiadomo. T\u0105 drog\u0105 zarz\u0105d Oddzia\u0142u Powiatowego ZBoWiD prosi wszystkich tych, kt\u00f3rzy mogliby udzieli\u0107 wiadomo\u015bci o “Leszku” o skontaktowanie si\u0119 z \u0142ukowskim ZBoWiD.<\/p>\n

Autor: S. Jad<\/em>
\nSztandar Ludu nr 179 (8115) 30.07.1970 r.<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W dniu 22 lipca 1970 r. zarz\u0105d Oddzia\u0142u Powiatowego ZBowiD w \u0141ukowie, zorganizowa\u0142 niecodzienn\u0105 uroczysto\u015b\u0107 – na miejscowym cmentarzu dokonano os\u0142oni\u0119cia p\u0142yty po\u0142o\u017conej na wsp\u00f3lnej mogile pi\u0119ciu partyzant\u00f3w – \u017co\u0142nierzy BCh i AK poleg\u0142ych w walce z Niemcami w dniu 22 lipca 1943 roku po nieudanym zamachu na konfidenta i szpicla \u0142ukowskiego gestapo – volksdeutscha Cylkego z \u0141ukowa. Poniewa\u017c akcja …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":463,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[30],"tags":[103,37,1523,102,94,147,20,93,107,92,104,48,106,100,98,1522,99,202,105,96,101,95,97],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/437"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=437"}],"version-history":[{"count":39,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/437\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":512,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/437\/revisions\/512"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/463"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=437"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=437"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=437"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}