{"id":4552,"date":"2016-02-18T09:26:52","date_gmt":"2016-02-18T07:26:52","guid":{"rendered":"http:\/\/www.lukow-historia.pl\/?p=4552"},"modified":"2018-08-07T07:58:25","modified_gmt":"2018-08-07T05:58:25","slug":"z-dziejow-rzemiosla-lukowskiego","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/?p=4552","title":{"rendered":"Z dziej\u00f3w rzemios\u0142a \u0142ukowskiego"},"content":{"rendered":"

Pocz\u0105tki rzemios\u0142a jako formy techniki przemys\u0142owej si\u0119gaj\u0105 czas\u00f3w najdawniejszych. U kolebki pa\u0144stwa polskiego by\u0142o ono nierozerwalnie zwi\u0105zane z rolnictwem, zajmowa\u0142o si\u0119 wytwarzaniem przedmiot\u00f3w na u\u017cytek w\u0142asny. Powstanie miast spowodowa\u0142o stopniowe oddzielenie si\u0119 rzemios\u0142a od rolnictwa. Powstaj\u0105 nowe formy organizacji gospodarczej. W wieku XIII pojawiaj\u0105 si\u0119 cechy, grupuj\u0105ce rzemie\u015blnik\u00f3w w r\u00f3\u017cnych ga\u0142\u0119ziach, w zwi\u0105zku z potrzeb\u0105 czuwania nad jako\u015bci\u0105 wyrob\u00f3w, kwalifikacjami zawodowymi, konkurencj\u0105 w samych miastach i wobec rzemios\u0142a wiejskiego. Cechy obj\u0119\u0142y te\u017c \u017cycie religijne, towarzyskie, polityczne oraz obowi\u0105zki wojskowo-obronne. Wytworzy\u0142a si\u0119 specyficzna obrz\u0119dowo\u015b\u0107 cechowa, hierarchia spo\u0142eczno\u015bci rzemie\u015blniczej: ucze\u0144 – czeladnik – mistrz – starszyzna cechu. Odpowiednie przepisy regulowa\u0142y spos\u00f3b nauczania zawodu. Rzemie\u015blnik\u00f3w pozostaj\u0105cych poza cechami nazywano “partaczami”<\/strong><\/p>\n

Powstanie i rozw\u00f3j rzemios\u0142a w \u0141ukowskiem nie odbiega\u0142 od tendencji og\u00f3lnopolskich. Region ten by\u0142 najs\u0142abiej zaludnionym we wschodniej cz\u0119\u015bci ziem polskich. Wsie nie skupia\u0142y tu znacz\u0105cej ilo\u015bci rzemie\u015blnik\u00f3w. Szereg miejscowo\u015bci w r\u00f3\u017cnych okresach mia\u0142a prawa miejskie, lecz nie stwarza\u0142o to szczeg\u00f3lnych warunk\u00f3w dla pr\u0119\u017cniejszego rozwoju tych o\u015brodk\u00f3w jako miast. Sam \u0141uk\u00f3w<\/strong> istnia\u0142 pierwotnie jako kresowy gr\u00f3d obronny przeciw Jad\u017awingom. Wskutek braku \u017ar\u00f3de\u0142 z najdawniejszych czas\u00f3w nie ma rzeczowych informacji odno\u015bnie rzemios\u0142a. O mie\u015bcie pisze si\u0119 wi\u0119cej dopiero po uzyskaniu prawa magdeburskiego 23 czerwca 1403 roku od kr\u00f3la W\u0142adys\u0142awa Jagie\u0142\u0142y<\/strong>.<\/p>\n

Wiek XV by\u0142 okresem rozwoju handlu i rzemios\u0142a w \u0141ukowie. Szereg przywilej\u00f3w nadawanych przez kolejnych w\u0142adc\u00f3w Polski mia\u0142o dodatni wp\u0142yw na ca\u0142okszta\u0142t \u017cycia \u0141ukowa. Okresem najwi\u0119kszego jego rozkwitu jest XVI w. i 1 -po\u0142. XVII w. Wtedy to powstaj\u0105 w \u0141ukowie cechy rzemie\u015blnicze, licz\u0105ce po kilku, a nawet kilkunastu majstr\u00f3w. Rok 1505 sta\u0142 si\u0119 prze\u0142omowym, albowiem na mocy przywilej\u00f3w kr\u00f3la Aleksandra<\/strong> powsta\u0142y dwa najliczniejsze cechy: szewc\u00f3w i piekarzy. W p\u00f3\u017aniejszych latach powo\u0142ano do \u017cycia cechy krawc\u00f3w i ku\u015bnierzy. Specyficzny w \u0141ukowie by\u0142 cech praso\u0142\u00f3w, utworzony przez sprzedawc\u00f3w soli, w\u0142a\u015bciwie nie zaliczanych do rzemie\u015blnik\u00f3w w \u015bcis\u0142ym tego s\u0142owa znaczeniu, ale figurowa\u0142 ten cech obok innych w r\u00f3\u017cnych przekazach. Liczba praso\u0142\u00f3w by\u0142a r\u00f3\u017cna: najwi\u0119ksz\u0105 notowano, w roku 1580 – 20 os\u00f3b.<\/p>\n

Najliczniejszym by\u0142 cech szewski, licz\u0105cy w roku 1580 12 majstr\u00f3w. Do cechu piekarskiego nale\u017ca\u0142o wtedy 11 majstr\u00f3w, a w pocz\u0105tku XVII w. – 16. Nieznana jest data powstania cechu rze\u017anickiego. W 1580 roku zarejestrowano w \u0141ukowie a\u017c 12 rze\u017anik\u00f3w. R\u00f3wnie\u017c brak danych o powstaniu cechu krawieckiego, a rejestr z roku 1620 wspomina o przynale\u017cno\u015bci do cechu 6 mistrz\u00f3w. Z mniej znanych \u0142ukowskich cech\u00f3w warto wspomnie\u0107 cech cyrulik\u00f3w (felczer\u00f3w, b\u0119d\u0105cych balwierzami, golibrodami ), powsta\u0142y do\u015b\u0107 p\u00f3\u017ano, bo w 1609 roku.<\/p>\n

W \u0141ukowie, tak jak w innych miastach, opr\u00f3cz cech\u00f3w skupiaj\u0105cych rzemie\u015blnik\u00f3w jednego zawodu, by\u0142 te\u017c cech wsp\u00f3lny, czasem zwany wielkim lub sk\u0142adowym: grupowa\u0142 on mistrz\u00f3w kilku zawod\u00f3w, kt\u00f3rzy byli nieliczni, by tworzy\u0107 w\u0142asny cech. Nale\u017celi do niego m.in.: kowale, \u015blusarze, rymarze, miecznicy, stelmachowie, ko\u0142odzieje, bednarze, no\u017cownicy, siodlarze, stolarze, kotlarze, czapnicy i konwisarze (wyr\u00f3b naczy\u0144 metalowych). Ze wzgl\u0119du na to, \u017ce wg niekt\u00f3rych \u017ar\u00f3de\u0142 bywa\u0142 on nazywany cechem “kowali i inszych rzemie\u015blnik\u00f3w” mo\u017cna s\u0105dzi\u0107, \u017ce najwi\u0119ksz\u0105 rol\u0119 odgrywali w nim w\u0142a\u015bnie kowale. Warto wspomnie\u0107 dla pe\u0142niejszego obrazu rozwoju rzemios\u0142a \u0142ukowskiego o zas\u0142ugach w tej dziedzinie starosty Erazma Domaszewskiego<\/strong>. W XVII stuleciu sprowadzi\u0142 on do \u0141ukowa z zagranicy rzemie\u015blnik\u00f3w wyrabiaj\u0105cych sukno. Brak jednak dok\u0142adniejszych danych o ich dzia\u0142alno\u015bci w p\u00f3\u017aniejszych latach.<\/p>\n

Od po\u0142owy XVII w. nast\u0119puje zahamowanie rozwoju rzemios\u0142a, zwi\u0105zane z og\u00f3lnym upadkiem miasta wskutek licznych dzia\u0142a\u0144 wojennych, rabunk\u00f3w i kl\u0119sk \u017cywio\u0142owych. Ruina wojew\u00f3dztwa lubelskiego, do kt\u00f3rego nale\u017ca\u0142a Ziemia \u0141ukowska, nie sprzyja\u0142a odbudowie rzemios\u0142a i handlu. Obie te dziedziny \u017cycia gospodarczego w 2-po\u0142. XVII w. i XVIII stuleciu znajdowa\u0142y si\u0119 prawie zupe\u0142nie w r\u0119kach mieszczan \u017cydowskich, za\u015b Polacy zajmowali si\u0119 nieomal wy\u0142\u0105cznie rolnictwem, nie r\u00f3\u017cni\u0105c si\u0119 od ludno\u015bci wiejskiej. Ca\u0142y XIX w. stanowi\u0142 okres stagnacji i braku perspektyw dla zmiany na lepsze. Dopiero schy\u0142ek ubieg\u0142ego stulecia przyni\u00f3s\u0142 znaczniejsze o\u017cywienie regionu \u0142ukowskiego dzi\u0119ki przeprowadzeniu przez \u0141uk\u00f3w linii kolejowych w czterech kierunkach zw. \u00f3wcze\u015bnie “drogami \u017celaznymi”. Wzros\u0142a te\u017c ilo\u015b\u0107 drobnych zak\u0142ad\u00f3w przemys\u0142owych, takich jak: mydlarnie, farbiarnie, betoniarnie, wyrobu \u015bwiec, narz\u0119dzi rolniczych, gilz do papieros\u00f3w, obuwia, browary, gorzelnie, garbarnie, wiatraki, m\u0142yny, cegielnie itp.<\/p>\n

Og\u00f3\u0142em w \u0141ukowie istnia\u0142o w roku 1887 – 12 zak\u0142ad\u00f3w, w 1910 ju\u017c 26, a w 1912 – 29, zgrupowanych w 20 r\u00f3\u017cnych bran\u017cach. Dane z lat 1910 i 1912 wymieniaj\u0105 trudni\u0105cych si\u0119 rzemios\u0142em i drobn\u0105 wytw\u00f3rczo\u015bci\u0105 (w liczbach odpowiednio: 1421 i 1494 osoby, na og\u00f3ln\u0105 ilo\u015b\u0107 ludno\u015bci w tych\u017ce latach: 12.381 i 12.777). Takie stosunki spo\u0142eczno-gospodarcze przetrwa\u0142y bez wi\u0119kszych zmian do wybuchu I-wojny \u015bwiatowej. Z odzyskaniem niepodleg\u0142o\u015bci Polski w roku 1918 nie nast\u0105pi\u0142 r\u00f3wnolegle szybki wzrost i o\u017cywienie gospodarcze miasta, jakkolwiek nie ucierpia\u0142o ono zbytnio wskutek bezpo\u015brednich dzia\u0142a\u0144 wojennych. Pierwsze lata niepodleg\u0142o\u015bci by\u0142y trudne, gdy\u017c budowano wszystko od nowa, o czym ma\u0142o kto ma dostateczne poj\u0119cie. Ponadto nale\u017ca\u0142o najpierw utrwali\u0107 zdobyt\u0105 z takim trudem niepodleg\u0142o\u015b\u0107. Podstaw\u0105 bytu \u0142ukowian by\u0142 nadal drobny handel, rzemios\u0142o i rolnictwo. Dwie pierwsze dziedziny w du\u017cej mierze znajdowa\u0142y si\u0119 w r\u0119kach \u017cydowskich. Rzemios\u0142o polskie odradza\u0142o si\u0119 przy obowi\u0105zywaniu a\u017c do roku 1927 czterech system\u00f3w prawnych, w tym trzech odziedziczonych po zaborcach oraz jednego polskiego, wywodz\u0105cego si\u0119 jeszcze z 1816 roku (tzw “ustawa Staszica”). Ustawa dotycz\u0105ca rzemios\u0142a w Polsce z roku 1927 funkcjonowa\u0142a, oczywi\u015bcie z przerw\u0105 w okresie II-wojny, a\u017c do lat siedemdziesi\u0105tych, kiedy to w\u0142adze PRL dokona\u0142y modyfikacji jej przepis\u00f3w.<\/p>\n

Po I-wojnie \u015bwiatowej rzemios\u0142o w \u0141ukowie zacz\u0119\u0142o si\u0119 organizowa\u0107 od 7 czerwca 1925 roku. Wtedy odby\u0142a si\u0119 uroczysto\u015b\u0107 za\u0142o\u017cenia cech\u00f3w rzemie\u015blniczych, z udzia\u0142em przedstawicieli cech\u00f3w warszawskich oraz Centralnego Towarzystwa Rzemie\u015blniczego. Dokonali oni najpierw lustracji warsztat\u00f3w rzemie\u015blniczych oraz zorganizowania egzamin\u00f3w na mistrz\u00f3w. Uroczysto\u015b\u0107 by\u0142a poprzedzona Msz\u0105 \u015bw. w ko\u015bciele pw. Przemienienia Pa\u0144skiego. By\u0142y przem\u00f3wienia, wyst\u0119p ch\u00f3ru Stowarzyszenia Kulturalno-O\u015bwiatowego “Ogniwo”, odczytano akt utworzenia cech\u00f3w w \u0141ukowie, starsi cech\u00f3w z\u0142o\u017cyli przyrzeczenia i otrzymali piecz\u0119cie oraz ksi\u0119gi cechowe. Utworzono siedem cech\u00f3w, w kt\u00f3rych starszymi zostali: w\u0119dliniarzy i rzemie\u015blnik\u00f3w – Edward Pirowicz<\/strong>, piekarzy – Henryk Wycz\u00f3\u0142kowski<\/strong>, szewc\u00f3w i rymarzy – Stanis\u0142aw Grzywacz<\/strong>, \u015blusarzy i kowali – Teodozjusz Marci\u0144czak<\/strong>, krawc\u00f3w – Edward Gregier<\/strong>, stolarzy, bednarzy i ko\u0142odziei – Ferdynand Go\u0142\u0119biowski<\/strong>, murarzy – Feliks Bloch<\/strong><\/p>\n

Trzeba doda\u0107, \u017ce cechy \u0142ukowskie ufundowa\u0142y z czasem sztandary cechowe, kt\u00f3re umieszczono w obu ko\u015bcio\u0142ach parafialnych: popijarskim i pobernardy\u0144skim. Sztandary te u\u017cywane by\u0142y przy r\u00f3\u017cnych obchodach \u015bwi\u0105t i uroczysto\u015bci ko\u015bcielnych, pa\u0144stwowych oraz cechowych. Poddane renowacji s\u0142u\u017c\u0105 do dzi\u015b dokumentuj\u0105c pr\u0119\u017cno\u015b\u0107 \u0142ukowskiego rzemios\u0142a.<\/p>\n

Opr\u00f3cz samych cech\u00f3w, w okresie dwudziestolecia mi\u0119dzywojennego, istnia\u0142y w \u0141ukowie oraz niekt\u00f3rych miejscowo\u015bciach naszego powiatu organizacje rzemie\u015blnicze nie tylko polskie, ale i \u017cydowskie.<\/p>\n

Wybuch II-wojny po\u0142o\u017cy\u0142 kres dzia\u0142alno\u015bci dotychczasowych organizacji rzemie\u015blniczych i zak\u0142\u00f3ci\u0142 powa\u017cnie prac\u0119 rzemie\u015blnik\u00f3w, niszcz\u0105c cz\u0119sto ich warsztaty, utrudniaj\u0105c zaopatrzenia w materia\u0142y i surowce. Eksterminacja ludno\u015bci \u017cydowskiej doprowadzi\u0142a do zaniku tej grupy rzemie\u015blniczej (na terenie pow. \u0142ukowskiego rzemie\u015blnik\u00f3w \u017bydow w ko\u0144cu 1944 pozosta\u0142o zaledwie – 19).<\/p>\n

Nowy system ustrojowy w Polsce powojennej, mimo oficjalnych deklaracji, nie sprzyja\u0142 rozwojowi rzemios\u0142a i drobnej wytw\u00f3rczo\u015bci. Odradzaj\u0105ce si\u0119 od roku 1944 rzemios\u0142o obejmowa\u0142o: 24 krawc\u00f3w, 13 murarzy, 15 stolarzy, 35 szewc\u00f3w, 13 \u015blusarzy i 9 kowali w pozosta\u0142ych 24 zawodach by\u0142o po paru, nie kt\u00f3re liczy\u0142y po jednym. Polityka nowej w\u0142adzy prowadzi\u0142a do zmniejszania si\u0119 ilo\u015bci rzemie\u015blnik\u00f3w (naciski podatkowe, ograniczanie zaopatrzenia), za\u015b nast\u0119puj\u0105ce z biegiem lat przemiany gospodarcze prowadzi\u0142y w strukturze rzemios\u0142a poprzez zanik jednych a powstanie nowych zawod\u00f3w.<\/p>\n

Autor: T. M. Podlasiak
\n\u0179r\u00f3d\u0142o: “Nowa Gazeta \u0141ukowska” 9\/1996 r.<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Pocz\u0105tki rzemios\u0142a jako formy techniki przemys\u0142owej si\u0119gaj\u0105 czas\u00f3w najdawniejszych. U kolebki pa\u0144stwa polskiego by\u0142o ono nierozerwalnie zwi\u0105zane z rolnictwem, zajmowa\u0142o si\u0119 wytwarzaniem przedmiot\u00f3w na u\u017cytek w\u0142asny. Powstanie miast spowodowa\u0142o stopniowe oddzielenie si\u0119 rzemios\u0142a od rolnictwa. Powstaj\u0105 nowe formy organizacji gospodarczej. W wieku XIII pojawiaj\u0105 si\u0119 cechy, grupuj\u0105ce rzemie\u015blnik\u00f3w w r\u00f3\u017cnych ga\u0142\u0119ziach, w zwi\u0105zku z potrzeb\u0105 czuwania nad jako\u015bci\u0105 wyrob\u00f3w, kwalifikacjami …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":4711,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[11,512,1002,604,118,30],"tags":[523,314,1573,1574,1575,444,1437,90,161,1584,1599,1591,1596,1600,1589,1602,683,108,1598,1604,2388,1593,1592,216,1583,1590,8,7,1588,1578,1577,1522,1581,1595,1597,1585,282,1580,1572,1576,1582,1586,1579,1601,1587,729,1594],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4552"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=4552"}],"version-history":[{"count":11,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4552\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6903,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4552\/revisions\/6903"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/4711"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=4552"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=4552"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=4552"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}