{"id":4836,"date":"2021-01-30T15:16:29","date_gmt":"2021-01-30T13:16:29","guid":{"rendered":"http:\/\/www.lukow-historia.pl\/?p=4836"},"modified":"2022-01-11T12:49:34","modified_gmt":"2022-01-11T10:49:34","slug":"cmentarz-wojenny-w-lukowie-lapiguzie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/?p=4836","title":{"rendered":"Cmentarz wojenny w \u0141ukowie \u0141apiguzie"},"content":{"rendered":"<p><strong>Marzena Ga\u0142ecka<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">W OKRESIE WIELKIEJ WOJNY NA FRONCIE zachodnim powsta\u0142a sie\u0107 okop\u00f3w. Tak\u017ce na froncie wschodnim pola zosta\u0142y poci\u0119te rowami strzeleckimi, jednak najwa\u017cniejsza dla wynik\u00f3w dzia\u0142a\u0144 wojennych okazywa\u0142a si\u0119 szybko\u015b\u0107 poruszania si\u0119, dlatego znaczenia strategiczne mia\u0142y w\u0119z\u0142y komunikacyjne: stacje kolejowe i skrzy\u017cowania dr\u00f3g oraz doskonale skomunikowane twierdze. Wsz\u0119dzie w krajobraz wtapia\u0142y si\u0119 mogi\u0142y i cmentarze \u017co\u0142nierskie, tak liczne, \u017ce zanim ostatecznie rozstrzygn\u0119\u0142y si\u0119 losy wojny, przyst\u0105piono do ich inwentaryzowania, komasacji i realizacji r\u00f3\u017cnego typu form upami\u0119tnienia.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">W ci\u0105gu blisko stu lat cmentarze wojenne w Polsce by\u0142y porz\u0105dkowane i zaniedbywane, zapominane i przywracane pami\u0119ci. Jak to napisa\u0142 jeszcze przed zako\u0144czeniem wojny Tadeusz Szyd\u0142owski: &#8220;pami\u0119\u0107 i tych, co w tych olbrzymich \u015bwiatowych zapasach polegli, k\u0142ad\u0105c si\u0119 bezwiednie jako mierzwa dla nowego porz\u0105dku rzeczy, uczci\u0107 nale\u017cy!&#8221;.<span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_4836_1('footnote_plugin_reference_4836_1_1');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_4836_1_1\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">1)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_4836_1_1\" class=\"footnote_tooltip\">T. Szyd\u0142owski,<em> Ruiny Polski. Opis szk\u00f3d wyrz\u0105dzonych przez wojn\u0119, w dziedzinie zabytk\u00f3w sztuki na ziemiach Ma\u0142opolski i Rusi Czerwonej<\/em>, Warszawa-Lublin-\u0141\u00f3d\u017a-Krak\u00f3w 1919, s. 190.<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_4836_1_1').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_4836_1_1', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script> Trzeba nadmieni\u0107, \u017ce w opinii tego autora &#8220;nada\u0107 kszta\u0142t artystyczny zbiorowisku jednostajnych grob\u00f3w&#8221; by\u0142o zadaniem nies\u0142ychanie trudnym, tote\u017c zaleca\u0142 &#8220;ogranicza\u0107 si\u0119 do form najprostszych, najnaturalniejszych, d\u0105\u017cy\u0107 do wyzyskania pi\u0119kna przyrody&#8221;.<span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_4836_1('footnote_plugin_reference_4836_1_2');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_4836_1_2\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">2)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_4836_1_2\" class=\"footnote_tooltip\">Jw., s. 189.<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_4836_1_2').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_4836_1_2', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script><\/p>\n<a rel=\"prettyPhoto\" href=\"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/wp-content\/uploads\/2016\/10\/lukow-mapa1.jpg\" title=\"\"><img class=\"framed aligncenter\" src=\"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/wp-content\/uploads\/2016\/10\/lukow-mapa1.jpg\" title=\"\" alt=\"\" width=\"500\" height=\"509\" \/><\/a><p style=\"text-align: center\"><em>Karte des westlichen Russlands, mapa \u0141uk\u00f3w L34 (fragment),<\/em><br \/>\nArchiwum Map Wojskowych Instytutu Geograficznego,<br \/>\nhttp:\/\/www.mapwig.org\/m\/German_maps<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">W ostatnich dekadach wiele cmentarzy wojennych zosta\u0142o wpisanych do rejestru zabytk\u00f3w, a dzia\u0142ania podejmowane przez wojew\u00f3dzkich konserwator\u00f3w zabytk\u00f3w nieraz ods\u0142ania\u0142y zapomniane karty ich historii. Tak w\u0142a\u015bnie sta\u0142o si\u0119 w przypadku cmentarza wojennego w \u0141ukowie \u0141apiguzie, kt\u00f3ry jest jednym z najwi\u0119kszych na obszarze wojew\u00f3dztwa lubelskiego. Powsta\u0142 w miejscu nieprzypadkowym, ale nie zwi\u0105zanym bezpo\u015brednio z wydarzeniami militarnymi, kt\u00f3re wp\u0142yn\u0119\u0142y na losy wojny.<\/p>\n<a rel=\"prettyPhoto\" href=\"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/wp-content\/uploads\/2016\/10\/lukow-mapa2.jpg\" title=\"\"><img class=\"framed aligncenter\" src=\"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/wp-content\/uploads\/2016\/10\/lukow-mapa2.jpg\" title=\"\" alt=\"\" width=\"500\" height=\"536\" \/><\/a><p style=\"text-align: center\"><em>Mapa \u0141uk\u00f3w P41-S35 (fragment), Warszawa 1938<\/em><br \/>\nArchiwum Map Wojskowych Instytutu Geograficznego,<br \/>\nhttp:\/\/www.mapwig.org\/m\/WIG_maps<\/p>\n<h6>Strategiczne po\u0142o\u017cenie miasta<\/h6>\n<p style=\"text-align: justify\">Do 1912 roku miasto \u0141uk\u00f3w by\u0142o siedzib\u0105 jednego z dziesi\u0119ciu powiat\u00f3w guberni siedleckiej w Kr\u00f3lestwie Polskim. Od Siedlec dzieli\u0142a je odleg\u0142o\u015b\u0107 oko\u0142o 30 kilometr\u00f3w, kt\u00f3r\u0105 mo\u017cna by\u0142o przeby\u0107 drog\u0105 lub kolej\u0105. By\u0142a to tak zwana Kolej Warszawsko-Terespolska, szerokotorowa, z ko\u0144cow\u0105 stacj\u0105 w Warszawie, uko\u0144czona w 1867 roku. W roku 1871 zosta\u0142a przed\u0142u\u017cona do Brze\u015bcia, sk\u0105d mo\u017cna by\u0142o dojecha\u0107 do Moskwy, a od 1873 toku tak\u017ce do Kijowa. Poszczeg\u00f3lne linie kolejowe zwi\u0105zane z Kolej\u0105 Warszawsko-Terespolsk\u0105 stanowi\u0142y wa\u017cne militarnie po\u0142\u0105czenie zespo\u0142u twierdz wo\u0142y\u0144skich w R\u00f3wnem, Dubnie i \u0141ucku z twierdzami Brze\u015b\u0107 i Warszawa.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Od listopada 1876 roku po zachodniej stronie stacji kolejowej \u0141uk\u00f3w do tor\u00f3w dobija\u0142a linia stanowi\u0105ca po\u0142\u0105czenie z le\u017c\u0105cym na trasie Kolei Nadwi\u015bla\u0144skiej Iwanogrodem (D\u0119blinem)<span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_4836_1('footnote_plugin_reference_4836_1_3');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_4836_1_3\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">3)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_4836_1_3\" class=\"footnote_tooltip\">H. Wiercie\u0144ski, <em>Opis statystyczny guberni lubelskiej<\/em>, Warszawa 1901, s. 428.<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_4836_1_3').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_4836_1_3', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script>, a tym samym z cytadel\u0105 i fortami rosyjskiej twierdzy iwanogrodzkiej. W ten spos\u00f3b od strony wschodniej, p\u00f3\u0142nocnej i zachodniej miasto zosta\u0142o obwiedzione torami kolejowymi, kt\u00f3re docelowo wi\u0105za\u0142y najwi\u0119ksze twierdze Warszawskiego Okr\u0119gu Wojennego i umo\u017cliwia\u0142y zaopatrywanie frontu posi\u0142kami z g\u0142\u0119bi Rosji.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">W 1913 roku, w zwi\u0105zku z likwidacj\u0105 w 1912 roku guberni siedleckiej, powiat \u0142ukowski zosta\u0142 w\u0142\u0105czony do guberni lubelskiej. Siedziba w\u0142adz gubernialnych oddali\u0142a si\u0119 o ponad 50 kilometr\u00f3w, jednak ju\u017c od roku 1897 funkcjonowa\u0142o po\u0142\u0105czenie kolejowe \u0141ukowa z Lublinem &#8211; przez Parczew.<span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_4836_1('footnote_plugin_reference_4836_1_4');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_4836_1_4\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">4)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_4836_1_4\" class=\"footnote_tooltip\">Jw.<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_4836_1_4').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_4836_1_4', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script><\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Opr\u00f3cz stacji kolejowej \u0141uk\u00f3w, z dworcem pasa\u017cerskim, na zach\u00f3d od miasta, za Krzn\u0105, przy linii jednotorowej z D\u0119blina, zlokalizowany by\u0142 dworzec towarowy (oznaczony na mapie z 1914 roku jako Guter-Bhf.). Na p\u00f3\u0142nocny zach\u00f3d od dworca, w \u0141apiguzie, znajdowa\u0142y si\u0119 rosyjskie koszary wojskowe, w kt\u00f3rych ostatni\u0105 stacjonuj\u0105c\u0105 jednostk\u0105 przed wybuchem Wielkiej Wojny by\u0142 6. dywizjon mo\u017adzierzy 6. korpusu armijnego imperium rosyjskiego.<span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_4836_1('footnote_plugin_reference_4836_1_5');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_4836_1_5\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">5)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_4836_1_5\" class=\"footnote_tooltip\"><em>Raspisanije suchoputnych wojsk 1836-1914<\/em>, Sankt-Petersburg 1914.<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_4836_1_5').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_4836_1_5', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script><\/p>\n<h6>Cmentarz przy lazarecie<\/h6>\n<p style=\"text-align: justify\">Od sierpnia 1914 roku na terenie koszar funkcjonowa\u0142 rosyjski lazaret. \u017bo\u0142nierzy zmar\u0142ych w wyniku odniesionych ran i na choroby zaka\u017ane chowano na niewielkim cmentarzu, kt\u00f3ry najprawdopodobniej utworzono dopiero w zwi\u0105zku z potrzebami wojennymi. Zapewnienie godnego poch\u00f3wku \u017co\u0142nierzom wype\u0142nia\u0142o postulaty Komitetu Aleksandrowskiego, dzia\u0142aj\u0105cego w Sankt Petersburgu i od pocz\u0105tku wojny zajmuj\u0105cego si\u0119 opiek\u0105 nad rannymi oraz grobownictwem wojennym. Stanowisko komitetu zosta\u0142o zaakceptowane przez cara Miko\u0142aja II. Dnia 14 grudnia 1914 roku <span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_4836_1('footnote_plugin_reference_4836_1_6');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_4836_1_6\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">6)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_4836_1_6\" class=\"footnote_tooltip\">Wed\u0142ug starego stylu czyli kalendarza julia\u0144skiego.<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_4836_1_6').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_4836_1_6', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script> warszawska kancelaria genera\u0142-gubernatora wyda\u0105a odezw\u0119, w kt\u00f3rej zalecano, by zmar\u0142ych w szpitalach \u017co\u0142nierzy chowa\u0107 na oddzielnych cmentarzach lub w wydzielonym miejscu. Zwr\u00f3cono tak\u017ce uwag\u0119 na konieczno\u015b\u0107 ich upami\u0119tnienia krzy\u017cem albo pomnikiem.<span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_4836_1('footnote_plugin_reference_4836_1_7');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_4836_1_7\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">7)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_4836_1_7\" class=\"footnote_tooltip\">M. D\u0105browski, <em>Cmentarze wojenne z lat I wojny \u015bwiatowej w dawnym wojew\u00f3dztwie lubelskim<\/em>, Lublin 2004, s. 29-30.<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_4836_1_7').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_4836_1_7', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script><\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Z ko\u0144cem sierpnia 1915 roku w wyniku letniej ofensywy pa\u0144stw centralnych armia rosyjska wycofa\u0142a si\u0119 na wsch\u00f3d, opuszczaj\u0105c obszar Kr\u00f3lestwa Polskiego. Linia frontu przesun\u0119\u0142a si\u0119 o 480 kilometr\u00f3w. Rosjanie utracili znaczne terytorium, a przede wszystkim \u017co\u0142nierzy.<span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_4836_1('footnote_plugin_reference_4836_1_8');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_4836_1_8\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">8)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_4836_1_8\" class=\"footnote_tooltip\">M.S. Neiberg, D. Jordan, <em>Front wschodni 1914-1920. Od Tannenbergu do wojny polsko-bolszewickiej<\/em>, Pozna\u0144 2010, s. 83.<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_4836_1_8').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_4836_1_8', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script> Dzia\u0142ania w okolicach \u0141ukowa skierowane przeciw 2. armii rosyjskiej by\u0142y prowadzone z udzia\u0142em korpusu Landwehry Woyrscha,<span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_4836_1('footnote_plugin_reference_4836_1_9');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_4836_1_9\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">9)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_4836_1_9\" class=\"footnote_tooltip\">Korpus Landwehry Woyrscha, tzw. \u015bl\u0105ski &#8211; korpus obrony krajowej armii niemieckiej na froncie wschodnim pod dow\u00f3dztwem genera\u0142a Remusa von Woyrscha. Zmobilizowany przez Prusak\u00f3w, od momentu przekroczenia Wis\u0142y na po\u0142udnie od D\u0119blina we wrze\u015bniu 1914 r. podlega\u0142 dow\u00f3dztwu austro-w\u0119gierskiemu i wszed\u0142 w sk\u0142ad austro-wegierskiej 1. armii. Pozosta\u0142 w \u015bcis\u0142ej \u0142\u0105czno\u015bci z austriackimi si\u0142ami zbrojnymi do ko\u0144ca 1917 r. W 1915 r. korpus Landwehry dzia\u0142a\u0142 w ramach grupy armijnej Woyrsch.<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_4836_1_9').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_4836_1_9', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script> wzmocnionego i operuj\u0105cego w ramach grupy armijnej Woyrsch. W ten rejon korpus Landwehry dosta\u0142 si\u0119 z kierunku Kielce &#8211; Radom, 17 lipca 1915 roku prze\u0142ama\u0142 pozycje rosyjskie pod Siennem, a nast\u0119pnie sforsowa\u0142 Wis\u0142\u0119 na odcinku od D\u0119blina ku p\u00f3\u0142nocy.<span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_4836_1('footnote_plugin_reference_4836_1_10');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_4836_1_10\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">10)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_4836_1_10\" class=\"footnote_tooltip\">J. Rubacha, <em>Korpus Landwehry w bojach o Baranowicze latem 1916 roku<\/em>, &#8220;S\u0142upskie Studia Historyczne&#8221; 2010, nr 16, s. 73. <span class=\"footnote_url_wrap\">http:\/\/ssh.apsl.edu.pl\/baza\/wydawn\/ssh016\/rubacha.pdf<\/span> <\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_4836_1_10').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_4836_1_10', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script> W dniu 11 sierpnia zaj\u0105\u0142 \u0141uk\u00f3w. August Krasicki,<span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_4836_1('footnote_plugin_reference_4836_1_11');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_4836_1_11\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">11)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_4836_1_11\" class=\"footnote_tooltip\">August Krasicki (1873-1946), oficer komendy Legion\u00f3w Polskich, autor dziennika opublikowanego pod tytu\u0142em <em>Dziennik z kampanii rosyjskiej 1914-1916<\/em>, Warszawa 1988.<br \/>\n<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_4836_1_11').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_4836_1_11', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script> oficer Legion\u00f3w Polskich, dnia 12 sierpnia na trasie pomi\u0119dzy Serokoml\u0105 a K\u0105kolewnic\u0105, po\u0142o\u017conymi na po\u0142udnie i po\u0142udniowy wsch\u00f3d od \u0141ukowa, zanotowa\u0142: &#8220;ch\u0142opi tutejsi bardzo rezolutni, opowiadaj\u0105 jak Moskale rabowali i palili, z nienawi\u015bci\u0105 zwracaj\u0105 si\u0119 te\u017c do Moskali, a wojska austriackie i Legiony witaj\u0105 jak zbawc\u00f3w&#8221;.<span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_4836_1('footnote_plugin_reference_4836_1_12');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_4836_1_12\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">12)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_4836_1_12\" class=\"footnote_tooltip\">A. Krasicki, Dziennik&#8230;, jw., s. 298.<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_4836_1_12').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_4836_1_12', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script><\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">We wrze\u015bniu 1915 roku dzia\u0142ania wojenne w mi\u0119dzyrzeczu Wis\u0142y i Bugu nie by\u0142y ju\u017c prowadzone. W\u00f3wczas na terenie koszar w \u0141apiguzie ulokowa\u0142 si\u0119 garnizon niemiecki.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Po zaj\u0119ciu w lecie 1915 roku Kr\u00f3lestwa Polskiego przez wojska pa\u0144stw centralnych na terenach pod okupacj\u0105 niemieck\u0105 wprowadzono najpierw zarz\u0105d wojskowy, a p\u00f3\u017aniej administracj\u0119 specjaln\u0105 &#8211; gubernatorstwa wojskowe, kt\u00f3re nie sprawowa\u0142y funkcji administracyjnych. Dnia 10 pa\u017adziernika tego roku zosta\u0142o powo\u0142ane gubernatorstwo wojskowe w \u0141ukowie.<span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_4836_1('footnote_plugin_reference_4836_1_13');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_4836_1_13\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">13)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_4836_1_13\" class=\"footnote_tooltip\">Cesarsko-Niemieckie Wojskowe Gubernatorstwo w \u0141ukowie.<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_4836_1_13').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_4836_1_13', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script> Do jego zada\u0144 na podlegaj\u0105cym mu terenie dw\u00f3ch powiat\u00f3w, \u0142ukowskiego i garwoli\u0144skiego, nale\u017ca\u0142a ochrona linii i dworc\u00f3w kolejowych oraz innych \u015brodk\u00f3w komunikacyjnych, ubezpieczanie transport\u00f3w wojskowych i miejsc zakwaterowania oddzia\u0142\u00f3w, kontrola szpitali wojskowych, oboz\u00f3w wysiedle\u0144c\u00f3w, wsp\u00f3\u0142praca z niemieck\u0105 administracj\u0105 cywiln\u0105 w sprawach policyjnych i gospodarczych, a tak\u017ce opieka nad grobami poleg\u0142ych \u017co\u0142nierzy. Gubernatorstwa wojskowe podlega\u0142y Generalnemu Gubernatorstwu w Warszawie, kt\u00f3rym kierowa\u0142 szef cywilny (<em>Zivilschef<\/em>).<\/p>\n<a rel=\"prettyPhoto\" href=\"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/wp-content\/uploads\/2016\/10\/lukow-mapa3.jpg\" title=\"\"><img class=\"framed aligncenter\" src=\"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/wp-content\/uploads\/2016\/10\/lukow-mapa3.jpg\" title=\"\" alt=\"\" width=\"500\" height=\"725\" \/><\/a><p style=\"text-align: center\"><em>Kriegerfriedhof Lukow-Lapiguz Belegungplans,<\/em><br \/>\nUrz\u0105d Wojew\u00f3dzki Lubelski [1919-1939], Wydzia\u0142 Komunikacyjno-Budowlany, <em>Plany cmentarzy wojennych na terenie wojew\u00f3dztwa lubelskiego.<\/em> b.d., k. 3.<br \/>\nArchiwum Pa\u0144stwowe w Lublinie, sygn 3236.<\/p>\n<h6>Cmentarz \u017co\u0142nierski<\/h6>\n<p style=\"text-align: justify\">W 1917 roku zosta\u0142 wykonany plan przeorganizowania cmentarza w \u0141ukowie \u0141apiguzie, podpisany w j\u0119zyku niemieckim: <em>Kriegerfriedhof Lukow-Lapiguz<\/em>, co mo\u017cna by\u0142oby przet\u0142umaczy\u0107: \u017co\u0142nierski cmentarz \u0141uk\u00f3w-\u0141apiguz.<span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_4836_1('footnote_plugin_reference_4836_1_14');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_4836_1_14\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">14)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_4836_1_14\" class=\"footnote_tooltip\">Niem. Krieger &#8211; &#8220;wojownik&#8221;, ale tak\u017ce &#8220;\u017co\u0142nierz&#8221;.<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_4836_1_14').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_4836_1_14', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script> U\u017cyte okre\u015blenie &#8220;\u017co\u0142nierski&#8221;, odpowiada\u0142o formule stosowanej przez armi\u0119 niemieck\u0105 &#8211; struktury zajmuj\u0105ce si\u0119 sprawami grobownictwa nazwano Kriegergraberabteilung. Na terenach wchodz\u0105cych w sk\u0142ad monarchii austro-w\u0119gierskiej, na przyk\u0142ad w nazwie 9. Wydzia\u0142u Grob\u00f3w Wojennych (9. Kriegsgraberabteilung) przy Ministerstwie Wojny wyst\u0119powa\u0142o s\u0142owo<em> Kriegs-<\/em> (wojenny),<span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_4836_1('footnote_plugin_reference_4836_1_15');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_4836_1_15\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">15)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_4836_1_15\" class=\"footnote_tooltip\">J. Schubert, <em>Poch\u00f3wki \u017co\u0142nierskie w tradycji historycznej do czas\u00f3w I wojny \u015bwiatowej. Powstanie cmentarzy wojskowych<\/em>, &#8220;Czasopismo Techniczne&#8221; 2011, z. 16, s. 187-188, http.\/\/suw.biblos.pk.edu.pl\/resources\/i5\/i3\/i9\/i5\/r5395\/SchubertJ_Pochowki-Zolnierskie.pdf<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_4836_1_15').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_4836_1_15', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script> jednak ju\u017c na ziemiach okupowanych przez Austro-W\u0119gry sprawami grobownictwa wojennego na poziomie Generalnego Gubernatorstwa Wojskowego i komend powiatowych zajmowa\u0142y si\u0119 struktury o nazwie Kriegergraberabteilung, a wi\u0119c brzmi\u0105cej tak jak na obszarze pod okupacj\u0105 niemieck\u0105.<span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_4836_1('footnote_plugin_reference_4836_1_16');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_4836_1_16\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">16)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_4836_1_16\" class=\"footnote_tooltip\">Ten\u017ce, S\u0142u\u017cby grobownicze armii austro-w\u0105gierskiej, niemieckiej i rosyjskiej w czasie I wojny \u015bwiatowej (1915-1918), &#8220;Czasopismo Techniczne&#8221; 2011, z. 16, s. 204-205, <span class=\"footnote_url_wrap\">https:\/\/suw.biblos.pk.edu.pl\/resources\/i5\/i3\/i9\/i6\/r5396\/Sch<\/span> ubert_SluzbyGrobownicze.pdf<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_4836_1_16').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_4836_1_16', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script> Pierwszy \u017ar\u00f3d\u0142os\u0142\u00f3w podkre\u015bla\u0142, \u017ce pochowani byli wojownikami\/\u017co\u0142nierzami, drugi wskazywa\u0142 na genez\u0119 powstania cmentarzy.<\/p>\n<a rel=\"prettyPhoto\" href=\"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/08\/kosciolek-lapiguz01.jpg\" title=\"\"><img class=\"framed aligncenter\" src=\"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/08\/kosciolek-lapiguz01.jpg\" title=\"\" alt=\"\" width=\"500\" height=\"739\" \/><\/a><p style=\"text-align: center\"><em>Kaplica na cmentarzu w \u0141ukowie \u0141apiguzie, b.d. Fot. ze zbior\u00f3w prywatnych A. Zdrojewskiego. www.galeria.lukow-historia.pl<\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Wspomniany powy\u017cej plan cmentarza zosta\u0142 wykonany w ramach realizacji zada\u0144 w\u0142asnych Cesarsko-Niemieckiego Wojskowego Gubernatorstwa w \u0141ukowie. Cmentarzowi za\u0142o\u017conemu przez Rosjan przydane zosta\u0142o wi\u0119ksze znaczenie: z miejsca, na kt\u00f3rym chowano \u017co\u0142nierzy zmar\u0142ych w lazarecie przeobrazi\u0142 si\u0119 w miejsce pami\u0119ci. Cmentarz zosta\u0142 zakomponowany wzd\u0142u\u017c osi p\u00f3\u0142noc-po\u0142udnie, wyznaczonej alej\u0105 g\u0142\u00f3wn\u0105 prowadz\u0105c\u0105 od reprezentacyjnego wej\u015bcia ku zamykaj\u0105cej perspektyw\u0119 kaplicy. Dwie aleje poprzeczne dzieli\u0142y go na mniejsze kwatery: w po\u0142udniowej cz\u0119\u015bci cmentarza znalaz\u0142y si\u0119 kwatery z grobami, w cz\u0119\u015bci \u015brodkowej &#8211; kwatery z usytuowanymi w ich centrach obeliskami upami\u0119tniaj\u0105cymi \u017co\u0142nierzy armii rosyjskiej (po zachodniej stronie) oraz niemieckiej i austro-w\u0119gierskiej (po wschodniej stronie), za\u015b w cz\u0119\u015bci p\u00f3\u0142nocnej wzniesiono niewielk\u0105 kaplic\u0119.<span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_4836_1('footnote_plugin_reference_4836_1_17');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_4836_1_17\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">17)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_4836_1_17\" class=\"footnote_tooltip\">Plan cmentarza znajduje si\u0119 w zbiorach Archiwum Pa\u0144stwowego w Lublinie (dalej: APL). Urz\u0105d Wojew\u00f3dzki Lubelski [1919-1939], Wydzia\u0142 Komunikacyjno-Budowlany, Plany cmentarzy wojennych na terenie wojew\u00f3dztwa lubelskiego, (b.d.), k. 3, Kriegerfriedhof Lukow-Lapiguz Belegungsplan, APL, sygn. 3236.<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_4836_1_17').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_4836_1_17', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script><\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Na planie zwraca uwag\u0119 zr\u00f3\u017cnicowanie uk\u0142adu mogi\u0142 w dw\u00f3ch kwaterach w po\u0142udniowej cz\u0119\u015bci cmentarza &#8211; od stosunkowo nieregularnego po rz\u0119dowy &#8211; oraz usytuowanie poszczeg\u00f3lnych rz\u0119d\u00f3w na ukos w obr\u0119bach kwater wyznaczonych prostopad\u0142ymi alejami. Ten zaburzony uk\u0142ad \u015bwiadczy o stopniowym rozrastaniu si\u0119 cmentarza, pocz\u0105tkowo chaotycznym, na miar\u0119 bie\u017c\u0105cych potrzeb, a nast\u0119pnie w spos\u00f3b usystematyzowany w zwi\u0105zku z prowadzon\u0105 przez niemieckie w\u0142adze okupacyjne komasacj\u0105 i porz\u0105dkowaniem grob\u00f3w wojennych. Na tym etapie teren uj\u0119to w regularne ramy kwater, wybudowano kaplic\u0119, wzniesiono kamienne pomniki, a tak\u017ce ustawiono drewniany nagrobek upami\u0119tniaj\u0105cy \u017co\u0142nierzy wyznaj\u0105cych islam.<\/p>\n<h6>Formy upami\u0119tnienia<\/h6>\n<p style=\"text-align: justify\">Dominuj\u0105cym, zasadniczym elementem cmentarza by\u0142a drewniana kaplica z wie\u017c\u0105 od frontu, zbudowana na prze\u0142omie lat 1917 i 1918. Wzniesiono j\u0105 z intencj\u0105 upami\u0119tnienia \u017co\u0142nierzy niemieckich i austriackich &#8220;poleg\u0142ych i zmar\u0142ych w tej cz\u0119\u015bci wojskowego gubernatorstwa&#8221;,<span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_4836_1('footnote_plugin_reference_4836_1_18');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_4836_1_18\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">18)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_4836_1_18\" class=\"footnote_tooltip\">Cesarsko-Niemieckie Wojskowe Gubernatorstwo w \u0141ukowie [1915-1918], <em>Vierteljahres-Bericht des Kaiserlich Deutschen Militdrgouvernements Luk\u00f3w fur die Zeit von 26 Marz bis 28 September 1918<\/em>, k. 105, APL, sygn. 64.<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_4836_1_18').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_4836_1_18', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script> kt\u00f3rych nazwiska zosta\u0142y wymienione na 11 tablicach pami\u0105tkowych, umieszczonych we wn\u0119trzu.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Opr\u00f3cz kaplicy zbudowano dwa pomniki (oba oko\u0142o dwumetrowej wysoko\u015bci). W zachodniej cz\u0119\u015bci cmentarza &#8211; upami\u0119tniaj\u0105cy \u017co\u0142nierzy armii rosyjskiej (<em>Russenstein<\/em>). Pomnik ustawiony by\u0142 na tr\u00f3jstopniowej platformie, sk\u0142ada\u0142 si\u0119 z czterech zblokowanych cz\u0119\u015bci ustawionych jedna na drugiej i nieznacznie zw\u0119\u017ca\u0142 si\u0119 ku do\u0142owi. Zwie\u0144czenie mia\u0142o form\u0119 mocno sp\u0142aszczonej piramidy, wyniesionej na schodkowym cokole. Na pomniku umieszczony by\u0142 napis, niestety nieczytelny na archiwalnej fotografii.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Pomnik po\u015bwi\u0119cony \u017co\u0142nierzom armii niemieckiej i austriackiej (<em>Deutsch-Osterreicher Stein<\/em>) mia\u0142 tak\u017ce form\u0119 bloku, jednak zdobi\u0142y go elementy rze\u017abiarskie: herb Cesarstwa Niemieckiego ukoronowany cesarsk\u0105 koron\u0105 i ma\u0142y wsp\u00f3lny herb przeznaczony dla instytucji monarchii austriacko-w\u0119gierskiej <span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_4836_1('footnote_plugin_reference_4836_1_19');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_4836_1_19\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">19)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_4836_1_19\" class=\"footnote_tooltip\">Forma tzw. ma\u0142ego wsp\u00f3lnego herbu zosta\u0142a podana do publicznej informacji w Obwieszczeniu z 27 kwietnia 1916 r. w sprawie ustanowienia nowej formy ma\u0142ego wsp\u00f3lnego herbu, przeznaczonego dla wsp\u00f3lnych instytucji Monarchii austro-w\u0119gierskiej, Dziennik Ustaw pa\u0144stwa dla kr\u00f3lestw i kraj\u00f3w w Radzie Pa\u0144stwa reprezentowanych, 1916, nr 125.<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_4836_1_19').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_4836_1_19', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script>, sk\u0142adaj\u0105cy si\u0119 z herbu Austrii (po lewej stronie), herbu W\u0119gier (po prawej stronie) i tarczy herbowej Habsburg\u00f3w (po\u015brodku). Wie\u0144czy\u0142 go niemiecki he\u0142m, wsparty na wie\u0144cu laurowym oraz skrzy\u017cowanych bagnecie i r\u0119cznym granacie. Napis informowa\u0142, \u017ce pomnik zosta\u0142 wzniesiony przez Cesarsko-Niemieckie Wojskowe Gubernatorstwo w \u0141ukowie w 1918 roku (&#8220;Errichtet\/ vom.\/Keiserl. Deutschen\/ Milit. Gouvernement\/ Lukow\/ 1918&#8221;). Identyczn\u0105, enigmatyczn\u0105 i wy\u0142\u0105cznie informacyjn\u0105 tre\u015b\u0107 napisu na pomniku odnajdujemy na cmentarzu wojennym w Maciejowicach (gmina G\u0142owacz\u00f3w, powiat kozienicki), a wi\u0119c na trasie korpusu Landwehry Woyrscha (&#8220;Kaiserl.\/ Deutschen\/ Milit. ( Gouv.\/ Lukow\/ 1918 Maciejowice&#8221;).<\/p>\n<a rel=\"prettyPhoto\" href=\"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/lukow-lapiguz-rosyjski.jpg\" title=\"\"><img class=\"framed aligncenter\" src=\"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/lukow-lapiguz-rosyjski.jpg\" title=\"\" alt=\"\" width=\"450\" height=\"662\" \/><\/a><p style=\"text-align: center\">Pomnik upami\u0119tniaj\u0105cy \u017co\u0142nierzy armii rosyjskiej,<br \/>\nb.d. Fot. ze zbior\u00f3w prywatnych A. Zdrojewskiego,<br \/>\nwww.galeria.lukow-historia.pl<\/p>\n<a rel=\"prettyPhoto\" href=\"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/lukow-lapiguz-niemiecki.jpg\" title=\"\"><img class=\"framed aligncenter\" src=\"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/lukow-lapiguz-niemiecki.jpg\" title=\"\" alt=\"\" width=\"450\" height=\"346\" \/><\/a><p style=\"text-align: center\">Pomnik upami\u0119tniaj\u0105cy \u017co\u0142nierzy armii niemieckiej i austro-w\u0119gierskiej, 1937,<br \/>\nFot. ze zbior\u00f3w prywatnych A. Zdrojewskiego,<br \/>\nwww.galeria.lukow-historia.pl<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Pomniki by\u0142y wykonane z piaskowca szyd\u0142owieckiego, wydobytego z kamienio\u0142omu w \u015ami\u0142owie ko\u0142o J\u0119drzejowa <span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_4836_1('footnote_plugin_reference_4836_1_20');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_4836_1_20\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">20)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_4836_1_20\" class=\"footnote_tooltip\">Cesarsko-Niemieckie Wojskowe Gubernatorstwo w \u0141ukowie [1915-1918], Vierteljahres-Bericht&#8230;, jw., k. 145, APL, sygn. 64.<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_4836_1_20').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_4836_1_20', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script>. Obecnie te opisane powy\u017cej formy upami\u0119tnienia nie istniej\u0105. Pomnik po\u015bwi\u0119cony pami\u0119ci \u017co\u0142nierzy niemieckich i austriackich zosta\u0142 zniszczony w latach 90. XX wieku. Mo\u017cna jednak wskaza\u0107 dok\u0142adnie miejsca, w kt\u00f3rych sta\u0142y, gdy\u017c wci\u0105\u017c s\u0105 widoczne fragmenty ich fundament\u00f3w.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Zachowa\u0142 si\u0119 natomiast drewniany nagrobek przypominaj\u0105cy minaret, upami\u0119tniaj\u0105cy \u017co\u0142nierzy muzu\u0142man\u00f3w. Napisy wykonane zosta\u0142y \u0142acink\u0105. Inskrypcja: &#8220;Den Kampfern Mohammedanischen Glaubens die im Russ Lazarett Luk.-Lapigus ihren wunden erlagen&#8221; (wojownikom wiary mahometa\u0144skiej, kt\u00f3rzy zmarli z ran w szpitalu rosyjskim w \u0141ukowie-\u0141apiguzie) zosta\u0142a zapisana w j\u0119zyku niemieckim, natomiast nazwiska \u017co\u0142nierzy i ich przynale\u017cno\u015b\u0107 do oddzia\u0142\u00f3w wojsk rosyjskich s\u0105 transliterowane. Trzycyfrowe liczby przed nazwiskami informuj\u0105 o numerze ewidencyjnym grobu.<\/p>\n<a rel=\"prettyPhoto\" href=\"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/lukow-lapiguz-tatarski.jpg\" title=\"\"><img class=\"framed aligncenter\" src=\"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/lukow-lapiguz-tatarski.jpg\" title=\"\" alt=\"\" width=\"450\" height=\"668\" \/><\/a><p style=\"text-align: center\">Drewniany nagrobek upami\u0119tniaj\u0105cy \u017co\u0142nierzy wyznaj\u0105cych islam,<br \/>\nb.d. Fot. ze zbior\u00f3w K. Okli\u0144skiego,<br \/>\nwww.galeria.lukow-historia.pl<\/p>\n<a rel=\"prettyPhoto\" href=\"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/lukow-lapiguz-tatarski1.jpg\" title=\"\"><img class=\"framed aligncenter\" src=\"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/lukow-lapiguz-tatarski1.jpg\" title=\"\" alt=\"\" width=\"450\" height=\"744\" \/><\/a><p style=\"text-align: center\">Inskrypcja na nagrobku upami\u0119tniaj\u0105cym \u017co\u0142nierzy wyznaj\u0105cych islam ,<br \/>\nFot. K. Wasilczyk, 1999,<br \/>\narchiwum fotograficzne Muzeum Wsi Lubelskiej<\/p>\n<a rel=\"prettyPhoto\" href=\"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/lukow-lapiguz-tatarski2.jpg\" title=\"\"><img class=\"framed aligncenter\" src=\"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/lukow-lapiguz-tatarski2.jpg\" title=\"\" alt=\"\" width=\"450\" height=\"744\" \/><\/a><p style=\"text-align: center\">Inskrypcja na nagrobku upami\u0119tniaj\u0105cym \u017co\u0142nierzy wyznaj\u0105cych islam ,<br \/>\nFot. K. Wasilczyk, 1999,<br \/>\narchiwum fotograficzne Muzeum Wsi Lubelskiej<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Trzeba przyzna\u0107, \u017ce forma nagrobka honorowa\u0142a przynale\u017cno\u015b\u0107 kulturow\u0105 \u017co\u0142nierzy. A jednak nie by\u0142 on tak\u017ce pozbawiony przekazu uniwersalnego: konstrukcja o pionowym schemacie przypominaj\u0105ca wie\u017c\u0119 oraz \u017c\u0142obienia oplataj\u0105ce walcowaty trzon, sugeruj\u0105ce spiralny ruch, nale\u017c\u0105 do repertuaru sztuki ca\u0142ego \u015bwiata.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Od 30 sierpnia 1964 roku nagrobek by\u0142 w posiadaniu \u00f3wczesnego Muzeum Okr\u0119gowego w Lublinie. Znalaz\u0142 si\u0119 tam, gdy\u017c &#8211; zapewne z powodu og\u00f3lnego zaniedbania cmentarza &#8211; zosta\u0142 &#8220;wskazany i zaoferowany do zabrania przez mgr. Longina Kowalczyka, kierownika Muzeum Regionalnego w \u0141ukowie&#8221; <span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_4836_1('footnote_plugin_reference_4836_1_21');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_4836_1_21\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">21)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_4836_1_21\" class=\"footnote_tooltip\">Korespondencja w sprawie wpisu cmentarza wojennego w \u0141ukowie Lapiguzie do rejestru zabytk\u00f3w, pismo Muzeum Wsi Lubelskiej z 19 wrze\u015bnia 2013 r. skierowane do Urz\u0119du Miasta w \u0141ukowie (kopia), archiwum Wojew\u00f3dzkiego Urz\u0119du Ochrony Zabytk\u00f3w w Lublinie (dalej: WUOZ w Lublinie).<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_4836_1_21').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_4836_1_21', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script>. W 1971 roku nagrobek zosta\u0142 formalnie przekazany do Muzeum Wsi Lubelskiej i do chwili obecnej znajduje si\u0119 w magazynie muzeali\u00f3w.<!--\/p--><\/p>\n<h6>Opieka nad cmentarzem w okresie II RP<\/h6>\n<p style=\"text-align: justify\">Wieczorem 11 listopada 1918 roku niemiecki garnizon w \u0141ukowie \u0141apiguzie zosta\u0142 rozbrojony przez obwodowy oddzia\u0142 Polskiej Organizacji Wojskowej. W dniu 29 listopada ukaza\u0142 si\u0119 rozkaz dow\u00f3dcy Okr\u0119gu Generalnego Warszawskiego L.Szt. 331\/18 dotycz\u0105cy wcielenia oddzia\u0142\u00f3w POW na terenie Okr\u0119gu Generalnego Warszawskiego do wojska polskiego.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Kompania sformowana w \u0141ukowie i pe\u0142ni\u0105ca tutaj s\u0142u\u017cb\u0119 garnizonow\u0105 wesz\u0142a w maju 1919 roku w sk\u0142ad organizowanego batalionu zapasowego <span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_4836_1('footnote_plugin_reference_4836_1_22');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_4836_1_22\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">22)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_4836_1_22\" class=\"footnote_tooltip\">M.J. Chromi\u0144ski, Dzia\u0142alno\u015b\u0107 III\/IX Okr\u0119gu Polskiej Organizcji Wojskowej (Siedlce) w latach 1914-1918 oraz jej wk\u0142ad w powstanie i organizacje, 22 siedleckiego pu\u0142ku piechoty, \u201eRocznik Archiwalno-Historyczny Centralnego Archiwum Wojskowego\u201d 2011, nr 4, z. 33, s. 111, <span class=\"footnote_url_wrap\">http:\/\/www.caw.wp.mil.pl\/plik\/file\/biuletyn\/r4\/r4_3.pdf<\/span><\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_4836_1_22').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_4836_1_22', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script>. siedleckiego pu\u0142ku piechoty 22.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Kolejnych poch\u00f3wk\u00f3w na cmentarzu dokonano w zwi\u0105zku z dzia\u0142aniami podczas wojny polsko-bolszewickiej 1920 roku. \u017bo\u0142nierze wojska polskiego zostali pochowani we wschodniej cz\u0119\u015bci cmentarza, od strony ul. Strzelniczej. Groby \u017co\u0142nierzy bolszewickich umiejscowiono w cz\u0119\u015bci po\u0142udniowej, wzd\u0142u\u017c zachodniej granicy cmentarza, jednak obecnie s\u0105 one zupe\u0142nie nieczytelne. Informacja o po\u0142o\u017ceniu kwatery bolszewickiej zosta\u0142a naniesiona na plan wykonany w 1917 roku, b\u0119d\u0105cy w sta\u0142ym u\u017cyciu w okresie mi\u0119dzywojennym, o czym \u015bwiadcz\u0105 wykonane o\u0142\u00f3wkiem uzupe\u0142nienia w j\u0119zyku polskim.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">W okresie II Rzeczypospolitej zarz\u0105d nad cmentarzem obj\u0119\u0142y polskie w\u0142adze wojskowe: Urz\u0105d Opieki nad Grobami Wojennymi przy Dow\u00f3dztwie Okr\u0119g\u00f3w Generalnych, a nast\u0119pnie po 1922 roku Referat Grobownictwa Wojennego umiejscowiony w Okr\u0119gowej Dyrekcji Rob\u00f3t Publicznych przy Urz\u0119dzie Wojew\u00f3dzkim Lubelskim. <span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_4836_1('footnote_plugin_reference_4836_1_23');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_4836_1_23\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">23)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_4836_1_23\" class=\"footnote_tooltip\">Urz\u0105d Wojew\u00f3dzki Lubelski [1919-1939], Wydzia\u0142 Komunikacyjno-Budowlany, Korespondencja og\u00f3lna dotycz\u0105ca grobownictwa wojennego (1923), APL, sygn. 3191.<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_4836_1_23').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_4836_1_23', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script><\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Z dokument\u00f3w urz\u0119d\u00f3w wyspecjalizowanych w opiece nad grobami wojennymi wynika, \u017ce cmentarz wojenny w \u0141ukowie \u0141apiguzie by\u0142 jednym z najwi\u0119kszych na obszarze wojew\u00f3dztwa lubelskiego. Liczba poch\u00f3wk\u00f3w w mogi\u0142ach pojedynczych i masowych wed\u0142ug spis\u00f3w ewidencyjnych z lat 20. XX wieku by\u0142a nast\u0119puj\u0105ca: 208 \u017co\u0142nierzy armii austriackiej, 1009 &#8211; rosyjskiej, 36 &#8211; niemieckiej i 548 \u017co\u0142nierzy o nieustalonej przynale\u017cno\u015bci armijnej, to jest \u0142\u0105cznie 1801 \u017co\u0142nierzy <span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_4836_1('footnote_plugin_reference_4836_1_24');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_4836_1_24\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">24)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_4836_1_24\" class=\"footnote_tooltip\">Urz\u0105d Wojew\u00f3dzki Lubelski [1919-1939], Wydzia\u0142 Komunikacyjno-Budowlany, Wykazy cmentarzy i mogi\u0142 wojennych wojew\u00f3dztwa lubelskiego, b.d., k. 18, APL, sygn. 3203.<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_4836_1_24').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_4836_1_24', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script>.<\/p>\n<h6>Cmentarz wojenny<\/h6>\n<p style=\"text-align: justify\">W rozumieniu Ustawy z dnia 23 marca 1933 roku grobach i cmentarzach wojennych <span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_4836_1('footnote_plugin_reference_4836_1_25');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_4836_1_25\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">25)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_4836_1_25\" class=\"footnote_tooltip\">Tu odwo\u0142ujemy si\u0119 do ustawy o grobach i cmentarzach wojennych w brzmieniu z 1933 r. (Dz.U. RP z 30 maja 1933 r., nr 39, poz. 311).<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_4836_1_25').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_4836_1_25', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script> cmentarze te zosta\u0142y przeznaczone do chowania zw\u0142ok os\u00f3b poleg\u0142ych w walkach o niepodleg\u0142o\u015b\u0107 i zjednoczenie pa\u0144stwa polskiego, wojskowych poleg\u0142ych lub zmar\u0142ych z powodu dzia\u0142a\u0144 wojennych bez wzgl\u0119du na narodowo\u015b\u0107, si\u00f3str mi\u0142osierdzia i wszystkich os\u00f3b, kt\u00f3re, wykonuj\u0105c zlecone im czynno\u015bci przy jakiejkolwiek formacji wojskowej, poleg\u0142y lub zmar\u0142y z powodu dzia\u0142a\u0144 wojennych, je\u0144c\u00f3w wojennych i os\u00f3b internowanych oraz uchod\u017ac\u00f3w z 1915 roku. \u017bo\u0142nierska nekropola w \u0141ukowie \u0141apiguzie, na kt\u00f3rej chowano poleg\u0142ych zmar\u0142ych podczas wojny \u017co\u0142nierzy mie\u015bci\u0142a si\u0119 w definicji cmentarza wojennego <span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_4836_1('footnote_plugin_reference_4836_1_26');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_4836_1_26\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">26)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_4836_1_26\" class=\"footnote_tooltip\">Tak\u017ce wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie Wojew\u00f3dzki Komitet Ochrony Pami\u0119ci Walk i M\u0119cze\u0144stwa w Lublinie uzna\u0142, \u017ce cmentarz w \u0141ukowie \u0141apiguzie jest cmentarzem wojennym. Korespondencja w sprawie wpisu cmentarza wojennego w \u0141ukowie \u0141apiguzie do rejestru zabytk\u00f3w, pismo WKOPWiM w Lublinie z 30 pa\u017adziernika 2013 r. (kopia), archiwum WUOZ w Lublinie.<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_4836_1_26').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_4836_1_26', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script> zawartej w wy\u017cej wymienionej ustawie. Niezale\u017cnie od tego statusu tak\u017ce w okresie mi\u0119dzywojennym by\u0142y tutaj dokonywane kolejne poch\u00f3wki \u017co\u0142nierzy r\u00f3\u017cnych formacji wojska polskiego, nie zwi\u0105zane z dzia\u0142aniami wojennymi, za\u015b kaplica s\u0142u\u017cy\u0142a polskiemu garnizonowi mieszcz\u0105cemu si\u0119 w koszarach.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Do 1933 roku sukcesywnie by\u0142a prowadzona akcja komasacji cmentarzy wojennych. Ich liczba na obszarze wojew\u00f3dztwa lubelskiego mia\u0142a zosta\u0107 zredukowana z 425 do 180, mogi\u0142 masowych z 6282 do 4452., za\u015b mogi\u0142 pojedynczych z 14 604 do 11 242. Nie wspominano o redukcji kwater wojennych na cmentarzach wyznaniowych, kt\u00f3rych liczb\u0119 szacowano na 146 <span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_4836_1('footnote_plugin_reference_4836_1_27');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_4836_1_27\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">27)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_4836_1_27\" class=\"footnote_tooltip\">Urz\u0105d Wojew\u00f3dzki Lubelski [1919-1939], Wydzia\u0142 Komunikacyjno-Budowlany, <em>Og\u00f3lny plan rob\u00f3t w zakresie grobownictwa wojennego na terenie wojew\u00f3dztwa lubelskiego<\/em> (1932-1934), k. 8, APL, sygn. 3233.<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_4836_1_27').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_4836_1_27', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script>.<\/p>\n<a rel=\"prettyPhoto\" href=\"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/lukow-lapiguz-cmentarz1.jpg\" title=\"\"><img class=\"framed aligncenter\" src=\"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/lukow-lapiguz-cmentarz1.jpg\" title=\"\" alt=\"\" width=\"500\" height=\"333\" \/><\/a><a rel=\"prettyPhoto\" href=\"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/lukow-lapiguz-cmentarz2.jpg\" title=\"\"><img class=\"framed aligncenter\" src=\"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/lukow-lapiguz-cmentarz2.jpg\" title=\"\" alt=\"\" width=\"500\" height=\"348\" \/><\/a><p style=\"text-align: center\">Cmentarz wojenny w \u0141ukowie \u0141apiguzie, widok og\u00f3lny.<br \/>\nFot. M. Ga\u0142ecka, 2014<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Cmentarz w \u0141ukowie \u0141apiguzie mia\u0142 by\u0107 utrzymany i przeznaczony na zbiorowy, tym bardziej \u017ce znajdowa\u0142 si\u0119 na nieruchomo\u015bci pa\u0144stwowej i jego dalsze funkcjonowanie nie rodzi\u0142o zobowi\u0105zali finansowych, gdy\u017c nie by\u0142o konieczno\u015bci wykupienia gruntu przez skarb pa\u0144stwa z r\u0105k prywatnych. W zwi\u0105zku z powy\u017cszym planowano roboty remontowe, w tym napraw\u0119 ogrodzenia wykonanego z drewna kantowego, wykonanie znak\u00f3w mogilnych i usypanie 919 mogi\u0142 kryj\u0105cych poch\u00f3wki pojedyncze i zbiorowe. Od marca-kwietnia 1939 roku na kolejnych mogi\u0142ach by\u0142y wykonywane betonowe krzy\u017ce i nagrobki (mi\u0119dzy innymi w formie nawi\u0105zuj\u0105cej do Krzy\u017ca \u017belaznego).<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">W styczniu 1939 roku Referat Grobownictwa Wojennego zawiadomi\u0142 Starostwo Powiatowe w \u0141ukowie o asygnowaniu zaliczki w kwocie 226 z\u0142 na kupno potrzebnej ilo\u015bci materia\u0142u drzewnego d\u0119bowego do naprawy krzy\u017cy na cmentarzu wojennym w \u0141ukowie \u0141apiguzie, prosz\u0105c jednocze\u015bnie o za\u0142\u0105czenie kosztorysu na wykonanie krzy\u017cy, pomalowanie ich karbolineum i na ogrodzenie sztachetowe cmentarza <span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_4836_1('footnote_plugin_reference_4836_1_28');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_4836_1_28\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">28)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_4836_1_28\" class=\"footnote_tooltip\">Urz\u0105d Wojew\u00f3dzki Lubelski [1919-19391]. <em>Wydzia\u0142 Komunikacyjno-Budowlany, Stan i remont cmentarzy wojennych (1937-1939)<\/em>. k. 53. APL, sygn. 3238.<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_4836_1_28').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_4836_1_28', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script>. W odpowiedzi starostwo przes\u0142a\u0142o w lutym dwie oferty wykonania rob\u00f3t stolarskich, obejmuj\u0105cych mi\u0119dzy innymi wykonanie krzy\u017cy o wysoko\u015bci 170 cm, z 70-centymetrow\u0105 belk\u0105 poprzeczn\u0105 <span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_4836_1('footnote_plugin_reference_4836_1_29');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_4836_1_29\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">29)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_4836_1_29\" class=\"footnote_tooltip\">Jw., k. 54, 55.<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_4836_1_29').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_4836_1_29', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script>. W pi\u015bmie przewodnim poinformowa\u0142o, \u017ce po sprawdzeniu na miejscu przekonano si\u0119, \u017ce cmentarz jest ca\u0142kowicie ogrodzony, natomiast krzy\u017ce s\u0105 w stanie kompletnego zniszczenia (zapotrzebowanie na nowe krzy\u017ce obliczono na 500 sztuk). Zapewne w wyniku analizy op\u0142acalno\u015bci przedsi\u0119wzi\u0119cia Referat Grobownictwa Wojennego uzna\u0142, \u017ce przedmiotem zam\u00f3wienia b\u0119d\u0105 betonowe nagrobki (2oo sztuk) i krzy\u017ce (90 sztuk) <span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_4836_1('footnote_plugin_reference_4836_1_30');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_4836_1_30\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">30)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_4836_1_30\" class=\"footnote_tooltip\">Jw., k. 57<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_4836_1_30').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_4836_1_30', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script>. W marcu asygnowano zaliczk\u0119, a w kwietniu nast\u0105pi\u0142 odbi\u00f3r prac: 48 krzy\u017cy i 12 nagrobk\u00f3w wykonanych przez betoniarza Mariana Chomickiego z Lublina. Przedsi\u0119wzi\u0119cie mia\u0142o by\u0107 kontynuowane, a na wyra\u017an\u0105 pro\u015bb\u0119 starosty \u0142ukowskiego, kt\u00f3ry prosi\u0142 &#8220;o delegowanie majstra z Lublina, bo wykonane przez niego nagrobki s\u0105 solidne&#8221;, Urz\u0105d Wojew\u00f3dzki Lubelski poinformowa\u0142, \u017ce &#8220;na wykonanie 100 nagrobk\u00f3w i 34 krzy\u017cy betonowych na mogi\u0142y \u017co\u0142nierzy armii polskiej i niemieckiej zostanie delegowany betoniarz Chomicki&#8221; <span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_4836_1('footnote_plugin_reference_4836_1_31');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_4836_1_31\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">31)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_4836_1_31\" class=\"footnote_tooltip\">Jw., k. 53-69.<br \/>\n<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_4836_1_31').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_4836_1_31', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script>.W W zwi\u0105zku z wybuchem wojny we wrze\u015bniu 1939 roku prace nie zosta\u0142y zako\u0144czone.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Ostatni okres funkcjonowania cmentarza przypad\u0142 na lata 1939-1944. Pochowano tutaj w\u00f3wczas \u017co\u0142nierzy armii III Rzeszy.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Po II wojnie \u015bwiatowej cmentarz by miejscem odwiedzanym dop\u00f3ty, dop\u00f3ki by\u0142a okazjonalnie wykorzystywana kaplica. W dniu 6 kwietnia 1971 roku na skutek zapr\u00f3szenia ognia kaplica sp\u0142on\u0119\u0142a. Od tej pory cmentarz powoli ulega\u0142 zapomnieniu. W 1997 roku dokonano ekshumacji grob\u00f3w \u017co\u0142nierzy niemieckich z okresu II wojny \u015bwiatowej.<\/p>\n<a rel=\"prettyPhoto\" href=\"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/lukow-lapiguz-pozar.jpg\" title=\"\"><img class=\"framed aligncenter\" src=\"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/01\/lukow-lapiguz-pozar.jpg\" title=\"\" alt=\"\" width=\"500\" height=\"319\" \/><\/a><p style=\"text-align: center\">Po\u017car kaplicy na cmentarzu w \u0141ukowie \u0141apiguzie 12 kwietnia 1972 r.<br \/>\nFot. ze zbior\u00f3w prywatnych Z. Mazura,<br \/>\nwww.galeria.lukow-historia.pl<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Mieszka\u0144cy miasta ponownie zainteresowali si\u0119 cmentarzem pod koniec lat 90. XX wieku. Dnia 15 sierpnia 2000 roku, w 80. rocznic\u0119 Bitwy Warszawskiej, ods\u0142oni\u0119to pomnik upami\u0119tniaj\u0105cy poleg\u0142ych bohater\u00f3w wojny 1918 roku. W 2003 roku na zlecenie miasta \u0141uk\u00f3w, b\u0119d\u0105cego w\u0142a\u015bcicielem nieruchomo\u015bci, opracowany zosta\u0142 projekt remontu cmentarza, na kt\u00f3rym znajdowa\u0142o si\u0119 ju\u017c tylko 191 znak\u00f3w mogilnych, usytuowanych w 10 kwaterach (w zwi\u0105zku z tym, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 mogi\u0142 uleg\u0142a ca\u0142kowitemu zatarciu, powszechnie uwa\u017cano, \u017ce na cmentarzu pochowanych zosta\u0142o znacznie mniej \u017co\u0142nierzy ni\u017c wynika ze statystyk sporz\u0105dzanych w okresie mi\u0119dzywojennym). W kolejnych latach wykonano nowe ogrodzenie, sukcesywnie wymieniane s\u0105 zniszczone krzy\u017ce i obramowania kwater.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">W 2014 roku cmentarz wojenny w \u0141ukowie \u0141apiguzie zosta\u0142 wpisany do rejestru zabytk\u00f3w wojew\u00f3dztwa lubelskiego <span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_4836_1('footnote_plugin_reference_4836_1_32');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_4836_1_32\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">32)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_4836_1_32\" class=\"footnote_tooltip\">WUOZ w Lublinie, Rejestr zabytk\u00f3w nieruchomych wojew\u00f3dztwa lubelskiego, Decyzja Lubelskiego Wojew\u00f3dzkiego Konserwatora Zabytk\u00f3w, znak: KD.5140.3.1.2014. Z 15 stycznia 2014 r.<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_4836_1_32').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_4836_1_32', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script>. Odszukany zosta\u0142 w\u00f3wczas w Archiwum Pa\u0144stwowym w Lublinie jego plan oraz dokumenty \u017ar\u00f3d\u0142owe. Dzi\u0119ki tym dokumentom, a tak\u017ce archiwalnym fotografiom i poczt\u00f3wkom zgromadzonym przez \u0142ukowskich regionalist\u00f3w: Zenona Mazura, Krzysztofa Okli\u0144skiego, Konrada Osypi\u0144skiego i Andrzeja Zdrojewskiego, udost\u0119pnionym na stronach internetowych <span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_4836_1('footnote_plugin_reference_4836_1_33');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_4836_1_33\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">33)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_4836_1_33\" class=\"footnote_tooltip\">Historyczna galeria miasta Luk\u00f3w, <span class=\"footnote_url_wrap\">http:\/\/www.galeria.lukow-historia.pl<\/span> -historia.pl\/index.php<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_4836_1_33').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_4836_1_33', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script>, uda\u0142o si\u0119 ustali\u0107 zapomniane fakty z dziej\u00f3w tej wojennej nekropoli.<\/p>\n<p><i>Autor: Marzena Ga\u0142ecka<br \/>\nArtyku\u0142 opublikowany za zgod\u0105 Autorki.<\/i><\/p>\n<hr>\n<div class=\"colored_box white\">\n<div class=\"colored_box_content\">\n<p style=\"text-align: justify\"><strong>Marzena Ga\u0142ecka<\/strong>, historyk sztuki, absolwentka Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego. Dyplom magistra uzyska\u0142a w 1996 r. Od 1999 r. pracuje w Wojew\u00f3dzkim Urz\u0119dzie Ochrony Zabytk\u00f3w w Lublinie. Specjalizuje si\u0119 w historii wielokulturowej Lubelszczyzny XIX i XX wieku. Od 2005 r., zar\u00f3wno w ramach obowi\u0105zk\u00f3w s\u0142u\u017cbowych, jak i bada\u0144 niezale\u017cnych, zajmuje si\u0119 stratami wojennymi w czasie I i II wojny \u015bwiatowej w\u015br\u00f3d zabytk\u00f3w nieruchomych wojew\u00f3dztwa lubelskiego oraz histori\u0105 ich odbudowy, a tak\u017ce histori\u0105 cmentarzy wojennych z lat I wojny \u015bwiatowej. W 2012 r. jako stypendystka ministra kultury i dziedzictwa narodowego opracowa\u0142a temat: Straty i zniszczenia (Doniesione w zabytkach nieruchomych w okresie I wojny \u015bwiatowej na obszarze wojew\u00f3dztwa lubelskiego &#8211; w jego aktualnych granicach. W 2013 r. wzi\u0119ta udzia\u0142 w zorganizowanej przez Polski Komitet Narodowy ICOMOS i Muzeum Pa\u0142acu Kr\u00f3la Jana III w Wilanowie konferencji &#8220;Warto\u015bciowanie zabytk\u00f3w architektury&#8221;, prezentuj\u0105c przyk\u0142ady odbudowy zabytk\u00f3w zniszczonych podczas I wojny \u015bwiatowej.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<h6>Bibliografia<\/h6>\n<p><strong>Literatura:<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Chromi\u0144ski M.J., <em>Dzia\u0142alno\u015b\u0107 III\/IX Okr\u0119gu Polskiej Organizacji Wojskowej (Siedlce) w latach 1914-1918 oraz jej wk\u0142ad w powstanie i organizacj\u0119 22 siedleckiego pu\u0142ku piechoty,<\/em> &#8220;Rocznik Archiwalno-Historyczny Centralnego Archiwum Wojskowego&#8221; 2011, nr 4, z. 33, s. 83-116, http:\/\/www.caw.wp.mil.pl\/plik\/file\/biuletyn\/r4\/r4_3.pdf<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">D\u0105browski M., <em>Cmentarze wojenne z lat I wojny \u015bwiatowej w dawnym wojew\u00f3dztwie lubelskim<\/em>, Lublin 2004.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Krasicki A., <em>Dziennik z kampanii rosyjskiej 1914-1916<\/em>, Warszawa 1988.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Neiberg M.S., Jordan D., <em>Front wschodni 1914-1920. Od Tannenbergu do wojny polsko-bolszewickiej<\/em>, Pozna\u0144 2010.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\"><em>Raspisanije suchoputnych wojsk 1836-1914<\/em>, Sankt-Petersburg 1914.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Rubacha J., <em>Korpus Landwchery w bojach o Baranowicze latem 1916 roku<\/em>, &#8220;S\u0142upskie Studia Historyczne&#8221; 2010, nr 16, s. 69-88, http:\/\/ssh.apsl.edu.pl\/baza\/wydawn\/sshoi6\/rubacha.pdf<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Schubert J., <em>Poch\u00f3wki \u017co\u0142nierskie w tradycji historycznej do czas\u00f3w I wojny \u015bwiatowej. Powstanie cmentarzy wojskowych<\/em>, &#8220;Czasopismo Techniczne\u201d 2011, z. 16, s. 173-200, htlp:\/\/suw.biblos.pk.edu.pl\/resources\/i5\/i3\/i9\/i5\/r5395\/SchubertJ Pochowki-Zolnierskie.pdf<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Schubert J.,<em> S\u0142u\u017cby grobownicze armii austro-w\u0119gierskiej, niemieckiej i rosyjskiej w czasie I wojny \u015bwiatowej (1915-1918)<\/em>, &#8220;Czasopismo Techniczne&#8221; 2011, z. 16, s. 200-224, https:\/\/suw.biblos.pk.edu.pl\/resources\/i5\/i3\/i9\/i6\/r5396\/Schubert SluzbyGrobownicze.pdf<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Szyd\u0142owski T.,<em> Ruiny Polski. Opis szk\u00f3d wyrz\u0105dzonych przez wojn\u0119, w dziedzinie zabytk\u00f3w sztuki na ziemiach Ma\u0142opolski i Rusi Czerwonej<\/em>, Warszawa-Lublin-\u0141\u00f3d\u017a-Krak\u00f3w 1919.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Wiercie\u0144ski H., <em>Opis statystyczny guberni lubelskiej<\/em>, Warszawa 1901.<\/p>\n<p><strong>Dokumenty:<\/strong><br \/>\n<code>Archiwum Pa\u0144stwowe w Lublinie<\/code><\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Cesarsko-Niemieckie Wojskowe Gubernatorstwo w \u0141ukowie [1915-1918], <em>Vierteljahres-Bericht des Kaiserlich Deutschen Militdrgouvernements Luk\u00f3w fur die Zeit von 26 Marz bis 28 September 1918<\/em>, sygn. 64.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Urz\u0105d Wojew\u00f3dzki Lubelski [1919-1939], Wydzia\u0142 Komunikacyjno-Budowlany, <em>Korespondencja og\u00f3lna dotycz\u0105ca grobownictwa wojennego<\/em> (1923), sygn. 3191; <em>Og\u00f3lny plan rob\u00f3t w zakresie grobownictwa wojennego na terenie wojew\u00f3dztwa lubelskiego<\/em> (i()32-ig34), sygn. 3233; <em>Plany cmentarzy wojennych na terenie wojew\u00f3dztwa lubelskiego<\/em>, b.d., sygn. 3236; <em>Stan i remont cmentarzy wojennych<\/em> (1937-1939), sygn. 3230;<em> Wykazy cmentarzy i mogi\u0142 wojennych wojew\u00f3dztwa lubelskiego<\/em> b.d., sygn. 3203.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Obwieszczenie z 27 kwietnia 1916 r. w sprawie ustanowienia nowej formy ma\u0142ego wsp\u00f3lnego herbu, przeznaczonego dla wsp\u00f3lnych instytucji Monarchii austro-w\u0119gierskiej, Dziennik Ustaw pa\u0144stwa dla kr\u00f3lestw i kraj\u00f3w w Radzie Pa\u0144stwa reprezentowanych, 1916, nr 125.<\/p>\n<p><code>Wojew\u00f3dzki Urz\u0105d Ochrony Zabytk\u00f3w w Lublinie<\/code><\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Korespondencja w sprawie wpisu cmentarza wojennego w \u0141ukowie \u0141apiguzie do rejestru zabytk\u00f3w.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Rejestr zabytk\u00f3w nieruchomych wojew\u00f3dztwa lubelskiego, Decyzja Lubelskiego Wojew\u00f3dzkiego Konserwatora Zabytk\u00f3w, znak: KD.5140.3.1.201\/1, z 15 stycznia 2014 r.<\/p>\n<p><strong>\u0179r\u00f3d\u0142a internetowe:<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Historyczna galeria miasta \u0141ukowa, hltp:\/\/www.galeria.lukow-historia.pl<\/p>\n<hr>\n<h6>Summary<\/h6>\n<p><strong>Military cemetery in \u0141uk\u00f3w \u0141apiguz<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">The existing military cemetery in Luk\u00f3w \u0141apiguz has been operating at least si\u0144ce August 1914. In these limes it served as the place of burial of the soldiers died in the field hospital located at the area of the Russian barracks in \u0141apiguz. Ensuring proper interment to the soldiers responded to the postu lates of the Alexander Committee for the Wounded operating in St. Petersburg, recommending burials in a separated location and commemorated with a cross or monument.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">At the end of August 1915, under the pressure of the summer offensive of the Central Powers, the Russian army retreated towards east outside the territory of the Kingdom of Poland. In September 1915, the military operations in the Vistula and Bug Rivers basin were discontinued. That is when the barracks in \u0141apiguz were seized over by the German garrison.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">The areas under the German occupation were divided into military governments, among others with the seat in Luk\u00f3w, subordinate to the General Government in Warsaw. The tasks of the German Imperial Military Government in Luk\u00f3w included care of the graves of the fallen soldiers at the subordinated territory of two Poviats: \u0141uk\u00f3w and Garwolin.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">In 1917, the reorganization plan for cemetery in Luk\u00f3w Lapiguz was completed. The cemetery established by the Russians was transformed from the place of burial into the memorial.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">The cemetery was designed along the N-S axis marked out as the main alley leading from the representational entrance to the chapel closing the perspective of the axis. Two trans-versal alleys dividcd the cemetery into smaller sections: in the Southern part &#8211; the sections with graves, sections with stone monuments commemorating the soldiers of the Russian Army (towards west) and German and Austro-Hungarian army (towards east) in the centre, and the wooden, single-tower chapel in the north.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">On 11 November, 1918 the German garrison in Luk\u00f3w \u0141apiguz was disarmed by the district contingent of the Polish Military Organization. Upon incorporating the PMO contin-gents into the Polish army, the garrison service was performed by the company, which, on May 1919, was incorporated into the organized reserve battalion of the 22th Siedlce infantry regiment.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">The other burials at the cemetery took place during the operations of the 1920 Polish-Soviet War. During the Second Polish Republic, the cemetery was governed by the Polish military authorities: Office for War Graves Protection at the General District Command followed by the War Graves Department at the District Public Works Directorate at the Lubelskie Voivodeship Office after 1922. According to the oflicial documents, the war cemetery in Luk\u00f3w \u0141apiguz was one of the largest cemeteries at the territory of the Lubelskie Voivodeship. Following data of the 1920s registers, the number of burials in the individual and mass graves was as follows: 208 soldiers of the Austrian army, 1009 &#8211; Russian, 36 &#8211; German and 548 not classifled soldiers, i.e. 1801 soldiers in total.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">The action of war cemeteries consolidation has been carried out on successive basis until 1933. The intention behind maintenance of the cemetery in \u0141uk\u00f3w \u0141apiguz was its use as mass cemetery. Renovation works, including repair of the fencing made of s\u0105uared wood, making grave symbols and raising 919 graves for the individual and mass burials, have been planned. The works were performed until spring 1939. The final period of the cemetery&#8217;s operation dates back to 1939-1944 and covers the burials of the 3rd Reich army soldiers.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">The wooden chapel burnt in 1972. No stone monuments survived. However, an original wooden grave monument in a minaret form commemorating the Muslim soldiers is among the very few survivors. It was relocated from the cemetery to the District Museum in Lublin and to the Open Air Village Museum in Lublin on later date.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Earth graves have disappeared in time. It was commonly believed that the cemetery held fewer bodies than counted down in the statistics of the inter-war period. In 1997, the bodies of the WW II German soldiers were exhumed.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">In 2014, the cemetery was entered into the list of monuments of the Lubelskie Voivodeship. The proceedings included an archive inquiry, which resulted in discovering, among others, the cemetery plan and numerical data from the inter-war period registers.<\/p>\n<a rel=\"prettyPhoto\" href=\"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/08\/oficeowie.jpg\" title=\"\"><img class=\"framed aligncenter\" src=\"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/08\/oficeowie.jpg\" title=\"\" alt=\"\" width=\"500\" height=\"701\" \/><\/a><div class=\"speaker-mute footnotes_reference_container\">\n<div class=\"footnote_container_prepare\">\n<p><span class=\"footnote_reference_container_label pointer\" onclick=\"footnote_expand_collapse_reference_container_4836_1();\">Przypisy<\/span><span class=\"footnote_reference_container_collapse_button\" style=\"display: none;\" onclick=\"footnote_expand_collapse_reference_container_4836_1();\">[<a id=\"footnote_reference_container_collapse_button_4836_1\">+<\/a>]<\/span><\/p>\n<\/div>\n<div id=\"footnote_references_container_4836_1\" style=\"\">\n<table class=\"footnotes_table footnote-reference-container\">\n<tbody>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_4836_1('footnote_plugin_tooltip_4836_1_1');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_4836_1_1\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>1<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\">T. Szyd\u0142owski,<em> Ruiny Polski. Opis szk\u00f3d wyrz\u0105dzonych przez wojn\u0119, w dziedzinie zabytk\u00f3w sztuki na ziemiach Ma\u0142opolski i Rusi Czerwonej<\/em>, Warszawa-Lublin-\u0141\u00f3d\u017a-Krak\u00f3w 1919, s. 190.<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_4836_1('footnote_plugin_tooltip_4836_1_2');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_4836_1_2\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>2<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\">Jw., s. 189.<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_4836_1('footnote_plugin_tooltip_4836_1_3');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_4836_1_3\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>3<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\">H. Wiercie\u0144ski, <em>Opis statystyczny guberni lubelskiej<\/em>, Warszawa 1901, s. 428.<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_4836_1('footnote_plugin_tooltip_4836_1_4');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_4836_1_4\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>4<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\">Jw.<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_4836_1('footnote_plugin_tooltip_4836_1_5');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_4836_1_5\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>5<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\"><em>Raspisanije suchoputnych wojsk 1836-1914<\/em>, Sankt-Petersburg 1914.<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_4836_1('footnote_plugin_tooltip_4836_1_6');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_4836_1_6\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>6<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\">Wed\u0142ug starego stylu czyli kalendarza julia\u0144skiego.<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_4836_1('footnote_plugin_tooltip_4836_1_7');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_4836_1_7\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>7<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\">M. D\u0105browski, <em>Cmentarze wojenne z lat I wojny \u015bwiatowej w dawnym wojew\u00f3dztwie lubelskim<\/em>, Lublin 2004, s. 29-30.<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_4836_1('footnote_plugin_tooltip_4836_1_8');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_4836_1_8\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>8<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\">M.S. Neiberg, D. Jordan, <em>Front wschodni 1914-1920. Od Tannenbergu do wojny polsko-bolszewickiej<\/em>, Pozna\u0144 2010, s. 83.<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_4836_1('footnote_plugin_tooltip_4836_1_9');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_4836_1_9\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>9<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\">Korpus Landwehry Woyrscha, tzw. \u015bl\u0105ski &#8211; korpus obrony krajowej armii niemieckiej na froncie wschodnim pod dow\u00f3dztwem genera\u0142a Remusa von Woyrscha. Zmobilizowany przez Prusak\u00f3w, od momentu przekroczenia Wis\u0142y na po\u0142udnie od D\u0119blina we wrze\u015bniu 1914 r. podlega\u0142 dow\u00f3dztwu austro-w\u0119gierskiemu i wszed\u0142 w sk\u0142ad austro-wegierskiej 1. armii. Pozosta\u0142 w \u015bcis\u0142ej \u0142\u0105czno\u015bci z austriackimi si\u0142ami zbrojnymi do ko\u0144ca 1917 r. W 1915 r. korpus Landwehry dzia\u0142a\u0142 w ramach grupy armijnej Woyrsch.<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_4836_1('footnote_plugin_tooltip_4836_1_10');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_4836_1_10\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>10<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\">J. Rubacha, <em>Korpus Landwehry w bojach o Baranowicze latem 1916 roku<\/em>, &#8220;S\u0142upskie Studia Historyczne&#8221; 2010, nr 16, s. 73. <span class=\"footnote_url_wrap\">http:\/\/ssh.apsl.edu.pl\/baza\/wydawn\/ssh016\/rubacha.pdf<\/span> <\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_4836_1('footnote_plugin_tooltip_4836_1_11');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_4836_1_11\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>11<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\">August Krasicki (1873-1946), oficer komendy Legion\u00f3w Polskich, autor dziennika opublikowanego pod tytu\u0142em <em>Dziennik z kampanii rosyjskiej 1914-1916<\/em>, Warszawa 1988.\n<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_4836_1('footnote_plugin_tooltip_4836_1_12');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_4836_1_12\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>12<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\">A. Krasicki, Dziennik&#8230;, jw., s. 298.<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_4836_1('footnote_plugin_tooltip_4836_1_13');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_4836_1_13\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>13<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\">Cesarsko-Niemieckie Wojskowe Gubernatorstwo w \u0141ukowie.<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_4836_1('footnote_plugin_tooltip_4836_1_14');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_4836_1_14\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>14<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\">Niem. Krieger &#8211; &#8220;wojownik&#8221;, ale tak\u017ce &#8220;\u017co\u0142nierz&#8221;.<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_4836_1('footnote_plugin_tooltip_4836_1_15');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_4836_1_15\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>15<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\">J. Schubert, <em>Poch\u00f3wki \u017co\u0142nierskie w tradycji historycznej do czas\u00f3w I wojny \u015bwiatowej. Powstanie cmentarzy wojskowych<\/em>, &#8220;Czasopismo Techniczne&#8221; 2011, z. 16, s. 187-188, http.\/\/suw.biblos.pk.edu.pl\/resources\/i5\/i3\/i9\/i5\/r5395\/SchubertJ_Pochowki-Zolnierskie.pdf<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_4836_1('footnote_plugin_tooltip_4836_1_16');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_4836_1_16\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>16<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\">Ten\u017ce, S\u0142u\u017cby grobownicze armii austro-w\u0105gierskiej, niemieckiej i rosyjskiej w czasie I wojny \u015bwiatowej (1915-1918), &#8220;Czasopismo Techniczne&#8221; 2011, z. 16, s. 204-205, <span class=\"footnote_url_wrap\">https:\/\/suw.biblos.pk.edu.pl\/resources\/i5\/i3\/i9\/i6\/r5396\/Sch<\/span> ubert_SluzbyGrobownicze.pdf<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_4836_1('footnote_plugin_tooltip_4836_1_17');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_4836_1_17\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>17<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\">Plan cmentarza znajduje si\u0119 w zbiorach Archiwum Pa\u0144stwowego w Lublinie (dalej: APL). Urz\u0105d Wojew\u00f3dzki Lubelski [1919-1939], Wydzia\u0142 Komunikacyjno-Budowlany, Plany cmentarzy wojennych na terenie wojew\u00f3dztwa lubelskiego, (b.d.), k. 3, Kriegerfriedhof Lukow-Lapiguz Belegungsplan, APL, sygn. 3236.<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_4836_1('footnote_plugin_tooltip_4836_1_18');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_4836_1_18\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>18<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\">Cesarsko-Niemieckie Wojskowe Gubernatorstwo w \u0141ukowie [1915-1918], <em>Vierteljahres-Bericht des Kaiserlich Deutschen Militdrgouvernements Luk\u00f3w fur die Zeit von 26 Marz bis 28 September 1918<\/em>, k. 105, APL, sygn. 64.<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_4836_1('footnote_plugin_tooltip_4836_1_19');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_4836_1_19\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>19<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\">Forma tzw. ma\u0142ego wsp\u00f3lnego herbu zosta\u0142a podana do publicznej informacji w Obwieszczeniu z 27 kwietnia 1916 r. w sprawie ustanowienia nowej formy ma\u0142ego wsp\u00f3lnego herbu, przeznaczonego dla wsp\u00f3lnych instytucji Monarchii austro-w\u0119gierskiej, Dziennik Ustaw pa\u0144stwa dla kr\u00f3lestw i kraj\u00f3w w Radzie Pa\u0144stwa reprezentowanych, 1916, nr 125.<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_4836_1('footnote_plugin_tooltip_4836_1_20');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_4836_1_20\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>20<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\">Cesarsko-Niemieckie Wojskowe Gubernatorstwo w \u0141ukowie [1915-1918], Vierteljahres-Bericht&#8230;, jw., k. 145, APL, sygn. 64.<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_4836_1('footnote_plugin_tooltip_4836_1_21');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_4836_1_21\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>21<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\">Korespondencja w sprawie wpisu cmentarza wojennego w \u0141ukowie Lapiguzie do rejestru zabytk\u00f3w, pismo Muzeum Wsi Lubelskiej z 19 wrze\u015bnia 2013 r. skierowane do Urz\u0119du Miasta w \u0141ukowie (kopia), archiwum Wojew\u00f3dzkiego Urz\u0119du Ochrony Zabytk\u00f3w w Lublinie (dalej: WUOZ w Lublinie).<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_4836_1('footnote_plugin_tooltip_4836_1_22');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_4836_1_22\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>22<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\">M.J. Chromi\u0144ski, Dzia\u0142alno\u015b\u0107 III\/IX Okr\u0119gu Polskiej Organizcji Wojskowej (Siedlce) w latach 1914-1918 oraz jej wk\u0142ad w powstanie i organizacje, 22 siedleckiego pu\u0142ku piechoty, \u201eRocznik Archiwalno-Historyczny Centralnego Archiwum Wojskowego\u201d 2011, nr 4, z. 33, s. 111, <span class=\"footnote_url_wrap\">http:\/\/www.caw.wp.mil.pl\/plik\/file\/biuletyn\/r4\/r4_3.pdf<\/span><\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_4836_1('footnote_plugin_tooltip_4836_1_23');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_4836_1_23\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>23<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\">Urz\u0105d Wojew\u00f3dzki Lubelski [1919-1939], Wydzia\u0142 Komunikacyjno-Budowlany, Korespondencja og\u00f3lna dotycz\u0105ca grobownictwa wojennego (1923), APL, sygn. 3191.<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_4836_1('footnote_plugin_tooltip_4836_1_24');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_4836_1_24\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>24<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\">Urz\u0105d Wojew\u00f3dzki Lubelski [1919-1939], Wydzia\u0142 Komunikacyjno-Budowlany, Wykazy cmentarzy i mogi\u0142 wojennych wojew\u00f3dztwa lubelskiego, b.d., k. 18, APL, sygn. 3203.<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_4836_1('footnote_plugin_tooltip_4836_1_25');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_4836_1_25\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>25<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\">Tu odwo\u0142ujemy si\u0119 do ustawy o grobach i cmentarzach wojennych w brzmieniu z 1933 r. (Dz.U. RP z 30 maja 1933 r., nr 39, poz. 311).<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_4836_1('footnote_plugin_tooltip_4836_1_26');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_4836_1_26\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>26<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\">Tak\u017ce wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie Wojew\u00f3dzki Komitet Ochrony Pami\u0119ci Walk i M\u0119cze\u0144stwa w Lublinie uzna\u0142, \u017ce cmentarz w \u0141ukowie \u0141apiguzie jest cmentarzem wojennym. Korespondencja w sprawie wpisu cmentarza wojennego w \u0141ukowie \u0141apiguzie do rejestru zabytk\u00f3w, pismo WKOPWiM w Lublinie z 30 pa\u017adziernika 2013 r. (kopia), archiwum WUOZ w Lublinie.<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_4836_1('footnote_plugin_tooltip_4836_1_27');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_4836_1_27\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>27<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\">Urz\u0105d Wojew\u00f3dzki Lubelski [1919-1939], Wydzia\u0142 Komunikacyjno-Budowlany, <em>Og\u00f3lny plan rob\u00f3t w zakresie grobownictwa wojennego na terenie wojew\u00f3dztwa lubelskiego<\/em> (1932-1934), k. 8, APL, sygn. 3233.<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_4836_1('footnote_plugin_tooltip_4836_1_28');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_4836_1_28\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>28<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\">Urz\u0105d Wojew\u00f3dzki Lubelski [1919-19391]. <em>Wydzia\u0142 Komunikacyjno-Budowlany, Stan i remont cmentarzy wojennych (1937-1939)<\/em>. k. 53. APL, sygn. 3238.<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_4836_1('footnote_plugin_tooltip_4836_1_29');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_4836_1_29\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>29<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\">Jw., k. 54, 55.<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_4836_1('footnote_plugin_tooltip_4836_1_30');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_4836_1_30\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>30<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\">Jw., k. 57<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_4836_1('footnote_plugin_tooltip_4836_1_31');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_4836_1_31\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>31<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\">Jw., k. 53-69.\n<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_4836_1('footnote_plugin_tooltip_4836_1_32');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_4836_1_32\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>32<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\">WUOZ w Lublinie, Rejestr zabytk\u00f3w nieruchomych wojew\u00f3dztwa lubelskiego, Decyzja Lubelskiego Wojew\u00f3dzkiego Konserwatora Zabytk\u00f3w, znak: KD.5140.3.1.2014. Z 15 stycznia 2014 r.<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_4836_1('footnote_plugin_tooltip_4836_1_33');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_4836_1_33\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>33<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\">Historyczna galeria miasta Luk\u00f3w, <span class=\"footnote_url_wrap\">http:\/\/www.galeria.lukow-historia.pl<\/span> -historia.pl\/index.php<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table><\/div>\n<\/div>\n<p><script type=\"text\/javascript\"> function footnote_expand_reference_container_4836_1() { jQuery('#footnote_references_container_4836_1').show(); jQuery('#footnote_reference_container_collapse_button_4836_1').text('\u2212'); } function footnote_collapse_reference_container_4836_1() { jQuery('#footnote_references_container_4836_1').hide(); jQuery('#footnote_reference_container_collapse_button_4836_1').text('+'); } function footnote_expand_collapse_reference_container_4836_1() { if (jQuery('#footnote_references_container_4836_1').is(':hidden')) { footnote_expand_reference_container_4836_1(); } else { footnote_collapse_reference_container_4836_1(); } } function footnote_moveToAnchor_4836_1(p_str_TargetID) { footnote_expand_reference_container_4836_1(); var l_obj_Target = jQuery('#' + p_str_TargetID); if (l_obj_Target.length) { jQuery('html, body').animate({ scrollTop: l_obj_Target.offset().top - window.innerHeight * 0.2 }, 380); } }<\/script><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Marzena Ga\u0142ecka W OKRESIE WIELKIEJ WOJNY NA FRONCIE zachodnim powsta\u0142a sie\u0107 okop\u00f3w. Tak\u017ce na froncie wschodnim pola zosta\u0142y poci\u0119te rowami strzeleckimi, jednak najwa\u017cniejsza dla wynik\u00f3w dzia\u0142a\u0144 wojennych okazywa\u0142a si\u0119 szybko\u015b\u0107 poruszania si\u0119, dlatego znaczenia strategiczne mia\u0142y w\u0119z\u0142y komunikacyjne: stacje kolejowe i skrzy\u017cowania dr\u00f3g oraz doskonale skomunikowane twierdze. Wsz\u0119dzie w krajobraz wtapia\u0142y si\u0119 mogi\u0142y i cmentarze \u017co\u0142nierskie, tak liczne, \u017ce zanim &#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":7431,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[11,30],"tags":[1670,1671,1262,543,90,940,132,1533,1543,1534,130,158,305,310,1571,62,1687,331,89,67,1675,1673,1672,301,12,65,1674,1526,1522,1669,2587,2588],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4836"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=4836"}],"version-history":[{"count":81,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4836\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7515,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4836\/revisions\/7515"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/7431"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=4836"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=4836"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=4836"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}