{"id":486,"date":"2011-11-02T20:48:11","date_gmt":"2011-11-02T18:48:11","guid":{"rendered":"http:\/\/www.lukow-historia.pl\/?p=486"},"modified":"2013-03-24T18:35:25","modified_gmt":"2013-03-24T16:35:25","slug":"listopad-krwawy-i-radosny","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/?p=486","title":{"rendered":"Listopad krwawy i radosny"},"content":{"rendered":"

Usuwanie okupant\u00f3w na terenach p\u00f3\u0142nocnej Lubelszczyzny<\/h3>\n
W Lubartowie usuwanie okupant\u00f3w przebieg\u0142o bezkrwawo. W \u0141ukowie i Radzyniu dosz\u0142o do niewielkich walk. W Mi\u0119dzyrzecu Niemcy dokonali krwawej masakry.<\/blockquote>

Koledzy Szwejka<\/h3>\n

Lubart\u00f3w od 1915 r. znajdowa\u0142 si\u0119 pod okupacj\u0105 austriack\u0105. Funkcjonowa\u0142o tu harcerstwo, od 1917 r. pod jego przykrywk\u0105 dzia\u0142a\u0142a Polska Organizacja Strzelecka. Tw\u00f3rc\u0105 lubartowskiej dru\u017cyny by\u0142 Zygmunt Kosior. Harcerze prowadzili \u0107wiczenia przy pa\u0142acu Sanguszk\u00f3w. W 1917 r. utworzono pluton podleg\u0142y Polskiej Organizacji Wojskowej. Rok 1918 to czas kl\u0119ski Niemiec i Austro W\u0119gier, Zaistnia\u0142y wi\u0119c dogodne okoliczno\u015bci do usuni\u0119cia zaborc\u00f3w z ziem polskich. Wielonarodowa monarchia austriacka rozpad\u0142a si\u0119, \u017co\u0142nierze austriaccy nie przejawiali ch\u0119ci umierania za Najja\u015bniejszego Pana, kt\u00f3ry zreszt\u0105 abdykowa\u0142. Rozbrojenie stacjonuj\u0105cych w pa\u0142acu Sanguszk\u00f3w okupant\u00f3w nie sprawi\u0142o cz\u0142onkom POW wi\u0119kszych trudno\u015bci. 1 listopada Polacy za\u017c\u0105dali od Austriak\u00f3w z\u0142o\u017cenia broni. Uczynili to bez oporu, oficer – Polak (wed\u0142ug historyka z UMCS Stanis\u0142awa Wi\u015bniewskiego nazywa\u0142 si\u0119 Kaszy\u0144ski) pomaga\u0142 w rozbrajaniu swoich \u017co\u0142nierzy. Inny oficer, W\u0119gier, kt\u00f3remu widocznie w Polsce si\u0119 podoba\u0142o, opuszcza\u0142 Lubart\u00f3w z wyra\u017anym \u017calem. Lubartowscy peowiacy zaj\u0119li te\u017c stacj\u0119 kolejow\u0105, gdzie opanowali dwa poci\u0105gi niemieckie przyby\u0142e z Parczewa, Niemc\u00f3w po rozbrojeniu odes\u0142ano z powrotem. Ochotnicy z Lubartowa wst\u0119powali do tworz\u0105cego si\u0119 Wojska Polskiego, brali te\u017c udzia\u0142 w wyzwalaniu innych teren\u00f3w Lubelszczyzny.<\/p>\n

\"\"<\/a>\"\"<\/span><\/div>

Data 11 listopada jest symboliczn\u0105 dat\u0105 odzyskania niepodleg\u0142o\u015bci. Tego dnia sko\u0144czy\u0142a si\u0119 I wojna \u015bwiatowa (zawieszenie broni). W tym samym dniu, 11 listopada 1918 r., sprawuj\u0105ca w Kr\u00f3lestwie Polskim tymczasow\u0105 w\u0142adz\u0119 Rada Regencyjna powierzy\u0142a Pi\u0142sudskiemu, kt\u00f3ry dzie\u0144 wcze\u015bniej wr\u00f3ci\u0142 z wi\u0119zienia w\u0142adz\u0119 wojskow\u0105, a premier rz\u0105du lubelskiego Ignacy Daszy\u0144ski i dow\u00f3dca POW Edward \u015amig\u0142y-Rydz oddali si\u0119 do jego dyspozycji.<\/em><\/p>\n

Ostrzegali, \u017ce zmasakruj\u0105<\/h3>\n

Na terenie \u0141ukowa Polska Organizacja Wojskowa dzia\u0142a\u0142a ju\u017c od 1914 r. i by\u0142a g\u0142\u00f3wnym motorem walki niepodleg\u0142o\u015bciowej w czasie I wojny \u015bwiatowej. \u0141ukowskim okr\u0119giem POW kierowa\u0142 m\u0142ody in\u017cynier Eugeniusz Kwiatkowski. O zmierzchu 11 listopada rozpocz\u0119\u0142o si\u0119 rozbrajanie Niemc\u00f3w przez oddzia\u0142y POW zmobilizowane z okolicznych miejscowo\u015bci. Akcj\u0119 wspar\u0142a m\u0142odzie\u017c z gimnazjum im. Tadeusza Ko\u015bciuszki oraz stra\u017c po\u017carna. Niemiecki genera\u0142 Wilhelmi odm\u00f3wi\u0142 z\u0142o\u017cenia broni. Wtedy u\u0142an Tadeusz \u0141ada Bie\u0144kowski pomaszerowa\u0142 do posterunku Soldatenratu i o\u015bwiadczy\u0142, \u017ce je\u015bli Niemcy oddadz\u0105 bro\u0144 to b\u0119d\u0105 mieli zapewniony spokojny odjazd kolej\u0105. W wyniku tej akcji uda\u0142o si\u0119 zdoby\u0107 bro\u0144 i aresztowa\u0107 genera\u0142a Wilhelmiego. Komendantem obwodu \u0142ukowskiego zosta\u0142 licz\u0105cy 22 lata Stefan Zdanowski. Dzie\u0144 p\u00f3\u017aniej \u0141uk\u00f3w by\u0142 wolny, jednak nadesz\u0142y wie\u015bci, \u017ce od strony Kocka maszeruj\u0105 dwa bataliony piechoty niemieckiej. Naprzeciw im wyjechali Bie\u0144kowski i Kwiatkowski. O\u015bwiadczyli, \u017ce je\u017celi Niemcy b\u0119d\u0105 pr\u00f3bowali wej\u015b\u0107 do miasta to ich zmasakruj\u0105. Nast\u0119pnie odebrali im bro\u0144 a faktyczn\u0105 w\u0142adz\u0119 w \u0141ukowie obj\u0105\u0142 Komitet Obrony Narodowej.<\/p>\n

M\u0142odzie\u017c gimnazjalna rozbraja\u0142a wroga<\/h3>\n

Polska Organizacja Wojskowa na terenie Radzynia Podlaskiego dzia\u0142a\u0142a od 1918 r. Akcja rozbrajania przebiega\u0142a zupe\u0142nie inaczej ni\u017c w \u0141ukowie. Dosz\u0142o do walk na terenie koszar. Niemcy pr\u00f3bowali przedrze\u0107 si\u0119 do pa\u0142acu, co wykorzystali Polacy rozbrajaj\u0105c ich. Nie oby\u0142o si\u0119 bez ofiar z obu stron. Niemcy b\u0119d\u0105cy w pa\u0142acu otworzyli ogie\u0144 do peowiak\u00f3w po czym zacz\u0119li ucieka\u0107 w stron\u0119 traktu lubelskiego. Tam dosz\u0142o do rozbrojenia, w czym aktywnie uczestniczy\u0142a m\u0142odzie\u017c gimnazjalna.<\/p>\n

Kr\u00f3tka rado\u015b\u0107 Mi\u0119dzyrzeca<\/h3>\n

Po wyzwoleniu Radzynia i \u0141ukowa przysz\u0142a kolej na Mi\u0119dzyrzec. 13 listopada do miasta przyby\u0142 oddzia\u0142 sier\u017canta Ignacego Zowczaka. Wed\u0142ug historyka Piotra \u0141ossowskiego oddzia\u0142 ten przyby\u0142 z D\u0119blina przez Garwolin i tuk\u00f3w, wed\u0142ug Stanis\u0142awa Wi\u015bniewskiego w wyzwalaniu Mi\u0119dzyrzeca brali udzia\u0142 peowiacy z Lubartowa. Kl\u0119ska na frontach spowodowa\u0142a wybuch rewolucji w Niemczech, rewolucyjna demoralizacja dotkn\u0119\u0142a tak\u017ce armii niemieckiej. Powsta\u0142a swoista dwuw\u0142adza, opr\u00f3cz dow\u00f3dztwa du\u017co do powiedzenia mia\u0142y Rady \u017bo\u0142nierskie. Polacy wykorzystali to. Poniewa\u017c niemiecki dow\u00f3dca w Mi\u0119dzyrzecu, major Kwapp nie kwapi\u0142 si\u0119 do z\u0142o\u017cenia broni, nawi\u0105zano kontakt z Rada \u017bo\u0142niersk\u0105. W wyniku umowy Niemcy oddali bro\u0144, opr\u00f3cz kr\u00f3tkiej, wi\u0119kszo\u015b\u0107 \u017co\u0142nierzy pozosta\u0142a jednak w Mi\u0119dzyrzecu. W pa\u0142acu Potockich ulokowa\u0142 si\u0119 polski oddzia\u0142, opanowano stacj\u0119. Sier\u017cant Zowczak organizowa\u0142 w\u0142adz\u0119 w mie\u015bcie. Nie czu\u0142 si\u0119 jednak pewnie, nie chcia\u0142 zatargu z Niemcami. Mi\u0119dzyrzec nie mia\u0142 d\u0142ugo cieszy\u0107 si\u0119 wolno\u015bci\u0105.<\/p>\n

Niemiecka furia<\/h3>\n

W Bia\u0142ej Podlaskiej, gdzie mie\u015bci\u0142o si\u0119 dow\u00f3dztwo Etap\u00f3w Bugu obszaru ty\u0142owego niemieckiej Armii Wschodniej Polacy doszli do porozumienia z Rad\u0105 \u017bo\u0142niersk\u0105. Niemcy szybko jednak poradzili sobie z rewolucjonistami we w\u0142asnych szeregach i usun\u0119li z Bia\u0142ej s\u0142abe si\u0142y polskie. Wa\u017cn\u0105 rol\u0119 odegra\u0142 tu niezdemoralizowany 2 Pu\u0142k Huzar\u00f3w. Rozbrojeni Niemcy z Mi\u0119dzyrzeca bez przeszk\u00f3d utrzymywali \u0142\u0105czno\u015b\u0107 telefoniczn\u0105 z Bia\u0142\u0105. Rankiem 16 listopada w kierunku Mi\u0119dzyrzeca wyruszy\u0142o z Bia\u0142ej wojsko niemieckie na samochodach. W folwarku Wysokie Niemcy zamordowali dzier\u017cawc\u0119. W Mi\u0119dzyrzecu na ulicy Brzeskiej zaatakowali polski posterunek. Zgin\u0105\u0142 dowodz\u0105cy nim kapral Zubik, inny \u017co\u0142nierz ranny w g\u0142ow\u0119 i pchni\u0119ty bagnetem zmar\u0142 wkr\u00f3tce. Przypadkiem zgin\u0105\u0142 te\u017c siedmioletni ch\u0142opiec trafiony zab\u0142\u0105kan\u0105 kul\u0105. Polski oddzia\u0142 kwateruj\u0105cy w pa\u0142acu nie spodziewa\u0142 si\u0119 ataku (zajmuj\u0105cy pi\u0119tro rozbrojeni \u017co\u0142nierze niemieccy na kr\u00f3tko przed napadem opu\u015bcili pa\u0142ac, ich wyj\u015bcia nikt
\nnie zauwa\u017cy\u0142). Polscy \u017co\u0142nierze spali jeszcze, kiedy Niemcy rozpocz\u0119li ostrza\u0142 pa\u0142acu z broni maszynowej. Obrzucali go te\u017c granatami. Pa\u0142ac zacz\u0105\u0142 si\u0119 pali\u0107. Kto pr\u00f3bowa\u0142 si\u0119 ratowa\u0107, gin\u0105\u0142 od kuli lub bagnetu. Zgin\u0105\u0142 te\u017c sier\u017cant Zowczak, kt\u00f3ry pr\u00f3bowa\u0142 si\u0119 podda\u0107. Niemcy szaleli te\u017c w mie\u015bcie. Mordowali ludzi napotkanych na ulicy, wrzucali granaty do dom\u00f3w. Wed\u0142ug Piotra \u0142ossowskiego w masakrze zgin\u0119\u0142o 19 polskich \u017co\u0142nierzy i 26 mieszka\u0144c\u00f3w miasta. Stanis\u0142aw Wi\u015bniewski ocenia straty na ok. 70 zabitych.<\/p>\n

Dogadali si\u0119 w \u0141ukowie<\/h3>\n

Po zaj\u0119ciu Mi\u0119dzyrzeca Niemcy urz\u0105dzali wypady po okolicy. Pr\u00f3bowali te\u017c odbi\u0107 Radzy\u0144. Pod K\u0105kolewnic\u0105 zostali jednak powstrzymani i wycofali si\u0119 ze stratami. W\u0142adze polskie w wyzwolonej stolicy powa\u017cnie potraktowa\u0142y wydarzenia na Podlasiu. Ponad p\u00f3\u0142milionowa Armia Wschodnia, zajmuj\u0105ca tereny od Litwy po Ukrain\u0119, odci\u0119ta od Niemiec przez odrodzon\u0105 Polsk\u0119, stanowi\u0142a realne zagro\u017cenie. Obawiano si\u0119, \u017ce Niemcy rusz\u0105 do kraju przez Polsk\u0119, toruj\u0105c sobie drog\u0119 broni\u0105. W\u00f3wczas masakra mi\u0119dzyrzecka powt\u00f3rzy\u0142aby si\u0119 na skal\u0119 bez por\u00f3wnania wi\u0119ksz\u0105. Formuj\u0105ce si\u0119 dopiero Wojsko Polskie nie by\u0142oby w stanie zatrzyma\u0107 niemieckiej nawa\u0142y. Podj\u0119to wi\u0119c z Niemcami rozmowy na temat ich transportu do ojczyzny. 18 listopada w \u0141ukowie zawarto porozumienie, kt\u00f3re okre\u015bla\u0142o tymczasow\u0105 lini\u0119 demarkacyjn\u0105 i tras\u0119 niemieckiego odwrotu. Mieli si\u0119 oni wycofa\u0107 do kraju linia kolejow\u0105 Brze\u015b\u0107 Grajewo. Sami Niemcy \u017c\u0105dali oddania im na czas odwrotu kontroli nad wszystkimi szlakami kolejowymi, co oznacza\u0142oby dalsz\u0105 okupacj\u0119 kraju. W innych umowach warunki \u0142ukowskiego porozumienia zosta\u0142y potwierdzone. Niemcy opu\u015bcili Polsk\u0119. Z Mi\u0119dzyrzeca wyszli 17 grudnia, z Bia\u0142ej Podlaskiej ostatniego dnia 1918 roku.<\/p>\n

Autor: Marcin Kusyk, Jacek Po\u017carowszczyk<\/em>
\nWsp\u00f3lnota nr 47 (56) 2007 r.<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Usuwanie okupant\u00f3w na terenach p\u00f3\u0142nocnej Lubelszczyzny Koledzy Szwejka Lubart\u00f3w od 1915 r. znajdowa\u0142 si\u0119 pod okupacj\u0105 austriack\u0105. Funkcjonowa\u0142o tu harcerstwo, od 1917 r. pod jego przykrywk\u0105 dzia\u0142a\u0142a Polska Organizacja Strzelecka. Tw\u00f3rc\u0105 lubartowskiej dru\u017cyny by\u0142 Zygmunt Kosior. Harcerze prowadzili \u0107wiczenia przy pa\u0142acu Sanguszk\u00f3w. W 1917 r. utworzono pluton podleg\u0142y Polskiej Organizacji Wojskowej. Rok 1918 to czas kl\u0119ski Niemiec i Austro W\u0119gier, …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":506,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[30],"tags":[132,1533,1534,130,134,135,129,188,126,1522,187,125,133,131,124,137,136,128],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/486"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=486"}],"version-history":[{"count":22,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/486\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":799,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/486\/revisions\/799"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/506"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=486"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=486"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=486"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}