{"id":5067,"date":"2018-05-17T23:30:34","date_gmt":"2018-05-17T21:30:34","guid":{"rendered":"http:\/\/www.lukow-historia.pl\/?p=5067"},"modified":"2018-05-19T00:01:30","modified_gmt":"2018-05-18T22:01:30","slug":"dzieje-szkoly-pijarskiej-w-lukowie-1701-1833","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/?p=5067","title":{"rendered":"Dzieje Szko\u0142y Pijarskiej w \u0141ukowie 1701-1833"},"content":{"rendered":"<p><strong>S\u0142awomir Postek<\/strong><\/p>\n<h5>Wste\u0328p<\/h5>\n<p style=\"text-align: justify\">Gdy w 1631 roku pijarzy zostali sprowadzeni na Morawy <span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_reference_5067_1_1');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_5067_1_1\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">1)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_1\" class=\"footnote_tooltip\">T. Chromacki, <em>Kro\u0301tki rys dziej\u00f3w zgromadzenia szk\u00f3\u0142 pobo\u017cnych<\/em>, czyli 00. Pijaro\u0301w, Krako\u0301w 1880 s. 50.<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_5067_1_1').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_1', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script>, tylko kwestia\u0328 czasu by\u0142o powstanie os\u0301rodko\u0301w \u201escholarum piarum&#8221; w innych krajach Europy S\u0301rodkowej.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Przybycie pijaro\u0301w na obszar Rzeczypospolitej, dzie\u0119ki inicjatywie kro\u0301la W\u0142adys\u0142awa IV i kanclerza Jerzego Ossolin\u0301skiego, przyspieszy\u0142y wydarzenia dzieja\u0328ce sie\u0328 za nasza\u0328 granica\u0328. Dzia\u0142ania wojenne na Morawach w 1642 roku zmusi\u0142y zakonniko\u0301w do opuszczenia tych tereno\u0301w. Trzynastu z nich, w tym jeden Polak, postanowi\u0142o skorzystac\u0301 z kro\u0301lewskiego zaproszenia, dzie\u0119ki kto\u0301remu osiedlili sie\u0328 w Warszawie. W tym samym czasie w Podolin\u0301cu powsta\u0142 drugi os\u0301rodek pijarski, o kto\u0301ry postara\u0142 sie\u0328 Stanis\u0142aw Lubomirski <span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_reference_5067_1_2');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_5067_1_2\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">2)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_2\" class=\"footnote_tooltip\">Tam\u017ce, s. 52-53.<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_5067_1_2').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_2', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Podje\u0328cie dzia\u0142an\u0301 w celu sprowadzenia zakonu do Polski nale\u017cy upatrywa\u0107 w che\u0328ci zatrzymania i tym samym ograniczenia dominuja\u0328cej pozycji jezuito\u0301w w obre\u0328bie szkolnictwa <span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_reference_5067_1_3');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_5067_1_3\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">3)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_3\" class=\"footnote_tooltip\">J. K\u0142oczewski, <em>Zakony me\u0328skie w Polsce w XVI-XVIII w. [w:] Kos\u0301cio\u0301\u0142 w Polsce<\/em> t. II, Krako\u0301w 1969, s. 572<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_5067_1_3').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_3', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Do kon\u0301ca XVII wieku na terenie Korony powsta\u0142o 13 szko\u0301\u0142 pijarskich, z kto\u0301rych wie\u0328kszos\u0301c\u0301 zaistnia\u0142a dzi\u0119ki prywatnym fundacjom s\u0301wieckich i kos\u0301cielnych dygnitarzy. Tylko jedna spos\u0301ro\u0301d tych szko\u0301\u0142 powsta\u0142a dzie\u0328ki zbiorowej inicjatywie przedstawicieli stanu szlacheckiego. Ten pojedynczy przypadek zdarzy\u0142 sie\u0328 w \u0141ukowie.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Powstanie kolegium pijarskiego to wielce znacza\u0328ca cezura w kilkusetletnich dziejach miasta. Z wydarzeniem tym \u0142a\u0328czy sie\u0328 pocza\u0328tek szkolnictwa i wszelkiej dzia\u0142alnos\u0301ci os\u0301wiatowej na terenie ziemi \u0142ukowskiej. Do kon\u0301ca XVII wieku region ten mo\u017cna uznac\u0301 za \u201epustynie\u0328 os\u0301wiatowa\u0328&#8221;. Okoliczna szlachta, jes\u0301li by\u0142a zainteresowana edukacja\u0328 swoich syno\u0301w, musia\u0142a ekspediowac\u0301 ich przynajmniej do Lublina, gdzie od 1562 roku istnia\u0142o kolegium jezuickie <span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_reference_5067_1_4');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_5067_1_4\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">4)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_4\" class=\"footnote_tooltip\"><em>Wielka Encyklopedya Powszechna Ilustrowana<\/em> t. LXIV, Warszawa 1910, s. 800<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_5067_1_4').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_4', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script>. Poniewa\u017c w regionie dominowa\u0142a uboga szlachta, nale\u017cy domys\u0301lac\u0301 sie\u0328, \u017ce zdobycie wykszta\u0142cenia, wymagaja\u0328ce znacznych s\u0301rodko\u0301w finansowych, by\u0142o doste\u0328pne dla nielicznych.<\/p>\n<p>W miejscu tym wyrazic\u0301 mo\u017cna \u017cal, i\u017c \u0141uko\u0301w nie sta\u0142 sie\u0328 pre\u0328\u017cnym os\u0301rodkiem ruchu reformacyjnego, przy kto\u0301rym zadbano by o intelekt i s\u0301wiadomos\u0301c\u0301 m\u0142odszej generacji. Przy takim scenariuszu wydarzen\u0301 prawdopodobne by\u0142o przybycie jezuito\u0301w, z czym ro\u0301wnie  wi\u0105za\u0142o si\u0119 powstanie szko\u0142y.<\/p>\n<p>Pobyt pijaro\u0301w w \u0141ukowie z pewnos\u0301cia\u0328 przyczyni\u0142 sie\u0328 do podniesienia poziomu umys\u0142owego miejscowej m\u0142odzie\u017cy. Uzyskane za sprawa\u0328 zakonniko\u0301w wykszta\u0142cenie by\u0142o przepustka\u0328 do dalszej edukacji, za kto\u0301ra\u0328 otwiera\u0142a si\u0119 mo\u017cliwos\u0301c\u0301 kariery politycznej. Ro\u0301wnoczes\u0301nie po zakonie pozosta\u0142 trwa\u0142y s\u0301lad materialny, gdy  ocala\u0142e od zniszczen\u0301 i nadal u\u017cytkowane zabudowania sa\u0328 najwa\u017cniejszymi zabytkami architektury w mies\u0301cie.<\/p>\n<h5>Za\u0142o\u017cenie Szko\u0142y i jej uposa\u017cenie<\/h5>\n<p style=\"text-align: justify\">Podczas sesji Trybuna\u0142u piotrkowskiego w 1695 roku, se\u0328dziowie \u0142ukowscy zaproponowali pijarom przybycie do \u0141ukowa, w celu stworzenia nowego domu zakonnego i przede wszystkim otwarcia szko\u0142y dla okolicznej m\u0142odzie\u017cy me\u0328skiej. Podobna\u0328 propozycje\u0328 uczyniono przedstawicielom zakonu podczas obrad sejmu walnego w Warszawie. Pierwsze dzia\u0142ania przeprowadzono w roku naste\u0328pnym na sejmie lubelskim. W trakcie jego trwania se\u0328dzia ziemi \u0142ukowskiej Dominik Jezierski zaproponowa\u0142, aby szlachta pobieraja\u0328ca dochody z wydobycia i sprzeda\u017cy soli stworzy\u0142a fundusz na zagospodarowanie sie\u0328 pijaro\u0301w w \u0141ukowie. Propozycja Jezierskiego zosta\u0142a poparta i dzie\u0328ki niej uda\u0142o sie\u0328 zebrac\u0301 kwote\u0328 5700 z\u0142p. Pienia\u0328dze te oraz prywatny datek se\u0328dziego w wysokos\u0301ci 3000 z\u0142p. zosta\u0142 po\u017cyczony gminie \u017cydowskiej, kto\u0301ra mia\u0142a wyp\u0142acac\u0301 nale\u017cny procent. Ro\u0301wnoczes\u0301nie pojawili sie\u0328 nowi ofiarodawcy. Fundusz na osiedlenie sie\u0328 pijaro\u0301w zasilili tak\u017ce: chora\u0328\u017cy ziemi \u0142ukowskiej Stanis\u0142aw Rozwadowski kwota\u0328 4000 z\u0142p., Krzysztof Jezierski suma\u0328 1500 z\u0142p., Jan Stanis\u0142aw Zarzecki wp\u0142ata\u0328 2000 z\u0142p., natomiast pisarz ziemi \u0142ukowskiej Adam Szaniawski zapisa\u0142 1000 z\u0142p., na swoich dobrach w Jastkowie. Aby pomniejszyc\u0301 wa\u0328tpliwos\u0301ci pijaro\u0301w, wymieniany ju\u017c Dominik Jezierski, przeznaczy\u0142 na potrzeby przysz\u0142ej szko\u0142y swo\u0301j folwark S\u0301widry. Naste\u0328pnie z popieraja\u0328ca\u0328 ca\u0142e przedsie\u0328wzie\u0328cie szlachta\u0328 podja\u0328\u0142 starania o zdobycie placu i zorganizowa\u0142 zwo\u0301zke\u0328 drewna. Czyny te mia\u0142y wesprzec\u0301 pros\u0301by o przys\u0142anie do \u0141ukowa kap\u0142ano\u0301w dla zaakceptowania poczynionych przygotowan\u0301. Krajowe w\u0142adze zakonne nadal zwleka\u0142y uznaja\u0328c szczup\u0142os\u0301c\u0301 s\u0301rodko\u0301w na rozpocze\u0328cie dzia\u0142alnos\u0301ci. Gdy do Polski przyjecha\u0142 genera\u0142 pijarski Jan Franciszek, wzmiankowany ju\u017c Stanis\u0142aw Rozwadowski za\u017ca\u0328da\u0142 podje\u0328cia ostatecznej decyzji. Z polecenia genera\u0142a przyby\u0142o dwo\u0301ch zakonniko\u0301w. Pod ich nadzorem, w 1697 roku rozpocze\u0328to wznoszenie budynko\u0301w. Sta\u0142o sie\u0328 to za zgoda\u0328 biskupa krakowskiego. W roku naste\u0328pnym siedzibe\u0328 zakonna\u0328 zwiedzi\u0142 ojciec prowincja\u0142. Nie zasta\u0142 jeszcze warunko\u0301w pozwalaja\u0328cych na otwarcie szko\u0142y. Z pomys\u0142u osiedlenia sie\u0328 jednak nie zrezygnowano i prace by\u0142y kontynuowane. Po przezwycie\u0328\u017ceniu sporo\u0301w dotycza\u0328cych lokalizacji budowe\u0328 zakon\u0301czono w 1701 roku. Wtedy te\u017c  pijarzy w \u0141ukowie rozpocze\u0328li nauczanie <span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_reference_5067_1_5');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_5067_1_5\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">5)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_5\" class=\"footnote_tooltip\">F. Krupin\u0301ski, <em>Pijarzy w \u0141ukowie, \u201ePamie\u0328tnik Religijno-Moralny&#8221;<\/em>, t. IV nr 11, Warszawa 1859 s. 532-534.<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_5067_1_5').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_5', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Wzniesienie budynku szkolnego nie oznacza\u0142o wy\u0142\u0105cznego skupienia si\u0119 zakonnik\u00f3w na sprawach nauczania. Oko\u0142o 1704 roku rozpocz\u0119to budow\u0119 \u015bwi\u0105tyni,poprzedzon\u0105 b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwem i po\u0142o\u017ceniem kamienia w\u0119gielnego przez biskupa che\u0142mskiego D\u0142u\u017cewskiego. Drewniany ko\u015bci\u00f3\u0142 stan\u0105\u0142 w 1712 roku. Przez pewien czas trwa\u0142o jego ozdabianie zako\u0144czone zamontowaniem zegara na wie\u017cy, kt\u00f3rego koszt op\u0142aci\u0142 podczaszy \u0142ukowski Suffczy\u0144ski. Wszystkie budynki w stanie pierwotnym przetrwa\u0142y do roku 1725. Strawi\u0142 je w\u00f3wczas po\u017car, kt\u00f3ry wzniecony by\u0142 za spraw\u0105 wzmiankowanego powy\u017cej zegara. Gdy noc\u0105 jego mechanizm zatrzyma\u0142 si\u0119 w trakcie bicia, pos\u0142ano kogo\u015b m\u0142odego, aby uruchomi\u0142 urz\u0105dzenie. Tymczasem g\u0142os sowy wystraszy\u0142 m\u0142odzie\u0144ca, a ten uciekaj\u0105c pozostawi\u0142 \u015bwiat\u0142o na drewnianej belce. Silny wiatr przewr\u00f3ci\u0142 lamp\u0119, a nast\u0119pnie roznieci\u0142 ogie\u0144 na pozosta\u0142e zabudowania zakonne. Przy odbudowie podj\u0119tej wkr\u00f3tce przez zakonnik\u00f3w pomagali zamo\u017cniejsi obywatele okolicy z s\u0119dzi\u0105 Jezierskim na czele. Kiedy odbudowany gmach szkolny uleg\u0142 ponownemu zniszczeniu przez po\u017car, postanowiono wykona\u0107 zabudow\u0119 murowan\u0105. W zwi\u0105zku z tym opr\u00f3cz datk\u00f3w pieni\u0119\u017cnych cz\u0119sto ofiarowywano materia\u0142. Odnotowano pomoc wojewodziny kaliskiej pani Leszczy\u0144skiej, kt\u00f3ra jako w\u0142a\u015bcicielka pobliskiego Wi\u015bniewa przys\u0142a\u0142a sto tysi\u0119cy cegie\u0142. Oko\u0142o 1733 roku rozpocz\u0119to wznoszenie nowych pomieszcze\u0144, do kt\u00f3rych wsp\u00f3lnota zakonna przenios\u0142a si\u0119 po siedmiu latach. Do roku 1762 trwa\u0142y prace przy budowie ko\u015bcio\u0142a prowadzone przez architekt\u00f3w Antonio Solariego i Paolo Fontan\u0119 <span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_reference_5067_1_6');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_5067_1_6\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">6)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_6\" class=\"footnote_tooltip\">Tam\u017ce, s. 534-535<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_5067_1_6').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_6', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script>. Po\u017cary niejednokrotnie nawiedza\u0142y klasztor pijar\u00f3w, chocia\u017c nie czyni\u0142y ju\u017c zniszcze\u0144 ca\u0142kowitych. W gmachu kolegium ogie\u0144 pojawi\u0142 si\u0119 jeszcze w 1781 i 1785 roku, w\u00f3wczas za spraw\u0105 ucznia z niedalekich Dziewul, kt\u00f3remu nie wiod\u0142o si\u0119 w nauce <span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_reference_5067_1_7');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_5067_1_7\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">7)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_7\" class=\"footnote_tooltip\">Tam\u017ce, s. 536<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_5067_1_7').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_7', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Od pocz\u0105tku osiedlenia si\u0119 w \u0141ukowie pijarzy zabiegali o nadania ziemskie, daj\u0105ce szans\u0119 rozwojowi klasztoru oraz prowadzonej przez zakonnik\u00f3w szko\u0142y. Zwi\u0119kszenie stanu posiadania jest przyk\u0142adem odpowiedniego gospodarowania maj\u0105tkiem, a r\u00f3wnocze\u015bnie wyrazem spo\u0142ecznej akceptacji dla istnienia domu zakonnego z kolegium. Z Aktu zaj\u0119cia w zawiadywanie skarbu &#8230; <span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_reference_5067_1_8');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_5067_1_8\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">8)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_8\" class=\"footnote_tooltip\">Akt zaj\u0119cia w zawiadywanie skarbu i opis maj\u0105tku zniesionego klasztoru pijar\u00f3w w \u0141ukowie &#8211; odpis w Archiwum Prowincjalnym Zakonu Pijar\u00f3w w Krakowie<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_5067_1_8').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_8', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script> mo\u017cemy dowiedzie\u0107 si\u0119 jakim maj\u0105tkiem dysponowali pijarzy w chwili kasaty klasztoru tj. w 1863 roku. W\u0142asno\u015bci\u0105 zakonnik\u00f3w by\u0142y nast\u0119puj\u0105ce dobra:<\/p>\n<ul class=\"fancy_list\">\n<li class=\"bullet_list silver_sprite\">folwark w mie\u015bcie \u0141ukowie o powierzchni 246 morg\u00f3w 193 pr\u0119t\u00f3w.<\/li>\n<li class=\"bullet_list silver_sprite\">folwark \u015awidry w powiecie \u0142ukowskim obejmuj\u0105cy 464 m. 60 pr. i 134 m. 294 pr. lasu.<\/li>\n<li class=\"bullet_list silver_sprite\">ogr\u00f3d warzywny i owocowy o \u0142\u0105cznej powierzchni 1 m. 266 pr.<\/li>\n<li class=\"bullet_list silver_sprite\">plac w \u0141ukowie licz\u0105cy 1 m. 84 pr., na kt\u00f3rym znajdowa\u0142o si\u0119 biuro Naczelnika Powiatu; z tego placu by\u0142 p\u0142acony roczny czynsz.<\/li>\n<\/ul>\n<p style=\"text-align: justify\">Opr\u00f3cz maj\u0105tku nieruchomego wyszczeg\u00f3lniono r\u00f3wnie\u017c maj\u0105tek ruchomy, na kt\u00f3ry sk\u0142ada\u0142 si\u0119 inwentarz \u017cywy i martwy oraz zapasy zbo\u017ca.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Zasoby w\u0142asne klasztoru warunkowa\u0142y jego rozw\u00f3j, gdy\u017c by\u0142y g\u0142\u00f3wnym \u017ar\u00f3d\u0142em utrzymania. Dzia\u0142o si\u0119 tak przy stabilnej sytuacji politycznej i gospodarczej regionu czy kraju. Stan ten m\u00f3g\u0142 ulec pogorszeniu na skutek nieurodzaj\u00f3w lub kl\u0119sk \u017cywio\u0142owych. Jeszcze wi\u0119kszym zagro\u017ceniem by\u0142y rabunki i zniszczenia czynione przez wojska w trakcie dzia\u0142a\u0144 wojennych. Wszystko to z pewno\u015bci\u0105 nie omin\u0119\u0142o o\u015brodka \u0142ukowskiego, ale dzi\u0119ki ofiarno\u015bci spo\u0142ecze\u0144stwa zubo\u017cenia zgromadzenia by\u0142y tylko chwilowe. Prowadzenie szko\u0142y poch\u0142ania\u0142o znaczn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 uzyskiwanych dochod\u00f3w, ale wymaga\u0142o r\u00f3wnie\u017c dobrowolnych wp\u0142at pieni\u0119\u017cnych lub datk\u00f3w w naturze. P\u0142yn\u0119\u0142y one ze strony rodzin wychowank\u00f3w oraz zamo\u017cniejszych obywateli okolicy. Poza tym kolegium w r\u00f3\u017cnych okresach korzysta\u0142o z funduszy edukacyjnych.<\/p>\n<h5>Przed i po reformie Stanis\u0142awa Konarskiego<\/h5>\n<p style=\"text-align: justify\">&#8220;Zrazu na przedmie\u015bciu osiedli dop\u00f3ki im ko\u015bcio\u0142a drewnianego i domu nie wystawiono, w kt\u00f3rym dopiero zamieszkawszy otworzyli w roku 1701 szko\u0142\u0119 o czterech klasach&#8221; <span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_reference_5067_1_9');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_5067_1_9\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">9)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_9\" class=\"footnote_tooltip\"><em>Encyklopedya Powszechna<\/em> t. XVII, Warszawa 1864, s. 686<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_5067_1_9').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_9', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Szko\u0142a pijarska w \u0141ukowie gromadzi\u0142a okoliczn\u0105 m\u0142odzie\u017c stanu szlacheckiego. Du\u017ce zainteresowanie kolegium, a z pewno\u015bci\u0105 rosn\u0105ce z roku na rok, wynika\u0142o z braku podobnych instytucji w promieniu oko\u0142o 100 kilometr\u00f3w. W pocz\u0105tkowym okresie cz\u0119sto zdarza\u0142y si\u0119 przypadki, \u017ce zg\u0142aszali si\u0119 na nauk\u0119 synowie szlacheccy w wieku powy\u017cej 20 lat. Kiedy rektor wzbrania\u0142 si\u0119 przed przyj\u0119ciem takiego kandydata, szlachcic podsuwa\u0142 argument w formie inwentarza z domowej zagrody: g\u0119si lub prosi\u0119cia<span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_reference_5067_1_10');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_5067_1_10\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">10)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_10\" class=\"footnote_tooltip\">F. Krupi\u0144ski, dz.cyt., s. 537<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_5067_1_10').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_10', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script>. Kierownictwo szko\u0142y przyjmowa\u0142o &#8220;wyro\u015bni\u0119tych student\u00f3w&#8221; widz\u0105c w tym po\u017cytek dla ojczyzny, bowiem przede wszystkim szkolne kszta\u0142cenie mog\u0142o z nich uczyni\u0107 \u015bwiadomych obywateli. Zapewne takie sprawy przysz\u0142o rozstrzyga\u0107 pierwszym znanym z imienia rektorom szko\u0142y: ks. Piotrowi (1704) i ks. Filipowi (1712).<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Szczup\u0142o\u015b\u0107 przekaz\u00f3w o pocz\u0105tkowym okresie zmusza do stworzenia wersji domniemanej opartej na przepisach regu\u0142y zakonnej. Na wst\u0119pie tego opisu nale\u017cy zaznaczy\u0107, i\u017c kolegium \u0142ukowskie powsta\u0142o w momencie istnienia samodzielnej polskiej prowincji. Oznacza\u0142o to wyzwolenie si\u0119 od wp\u0142yw\u00f3w obcych prze\u0142o\u017conych i by\u0107 mo\u017ce ca\u0142kowity brak w zgromadzeniu zakonnik\u00f3w innych narodowo\u015bci. Dopiero po tych zmianach szko\u0142y pijarskie mog\u0142y si\u0119 upodobni\u0107 do szk\u00f3\u0142 w kraju prowadzonych przez inne zakony. W wielu publikacjach powtarza si\u0119 sformu\u0142owanie o podobie\u0144stwie nauczania pijarskiego do metod stosowanych przez jezuit\u00f3w. Nie chc\u0105c powiela\u0107 tej opinii, zwr\u00f3c\u0119 uwag\u0119 na fakt, \u017ce jezuici przyjmowali do swoich szk\u00f3\u0142 kandydat\u00f3w z wykszta\u0142ceniem elementarnym, pijarzy natomiast oferowali wiedz\u0119 od podstaw<span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_reference_5067_1_11');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_5067_1_11\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">11)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_11\" class=\"footnote_tooltip\">S. Biega\u0144ski, Szko\u0142y pijarskie w Polsce, Lw\u00f3w 1898, s. 8<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_5067_1_11').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_11', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Nauczanie w szko\u0142ach pijarskich opiera\u0142o si\u0119 na przepisach potwierdzonych przez kapitu\u0142\u0119 generaln\u0105 w 1694 roku. Okre\u015bla\u0142y one metody i program nauczania oraz podzia\u0142 na klasy, chocia\u017c dopuszcza\u0142y mo\u017cliwo\u015b\u0107 zmian i lokalnych innowacji. &#8220;Klas ma by\u0107 9, z tych 3 obejmuj\u0105 nauk\u0119 pocz\u0105tkow\u0105, 3 gramatyk\u0119, reszta Humanitas, Rhetorica i Philosophia&#8221; <span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_reference_5067_1_12');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_5067_1_12\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">12)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_12\" class=\"footnote_tooltip\">Tam\u017ce, s. 8<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_5067_1_12').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_12', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script>. Ca\u0142y program m\u00f3g\u0142 by\u0107 realizowany przy pe\u0142nej obsadzie profesorskiej. W przeciwnym razie nauczano wed\u0142ug programu zmodyfikowanego, czyli \u0142\u0105czono po dwie klasy w jedn\u0105. Dostosowanie si\u0119 nowopowsta\u0142ej plac\u00f3wki do obowi\u0105zuj\u0105cych ustaw utrudnia\u0142 dodatkowo brak wygodnych pomieszcze\u0144, niedostateczna liczba sprz\u0119tu i podr\u0119cznik\u00f3w oraz niewielu kandydat\u00f3w do wy\u017cszych klas. Z wymienionych powod\u00f3w mo\u017cna przypuszcza\u0107, \u017ce szko\u0142a \u0142ukowska skoncentrowa\u0142a si\u0119 bardziej na nauczaniu elementarnym. Obejmowa\u0142o ono poznanie zasad wiary, nauk\u0119 czytania i pisania po \u0142acinie oraz opanowanie dzia\u0142a\u0144 arytmetycznych. Zapewne zgodnie z wymogami nauka trwa\u0142a 2,5 godziny z rana i tyle samo po po\u0142udniu. Ostatni kwadrans zaj\u0119\u0107 mia\u0142 by\u0107 przeznaczony na czytanie lub wyk\u0142ad rozwijaj\u0105cy w m\u0142odzie\u0144cach moralno\u015b\u0107 chrze\u015bcija\u0144sk\u0105. Co godzin\u0119 d\u017awi\u0119k dzwonka nakazywa\u0142 wsp\u00f3lne odmawianie modlitwy <em>Zdrowa\u015b Maryjo<\/em> &#8230;<span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_reference_5067_1_13');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_5067_1_13\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">13)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_13\" class=\"footnote_tooltip\">Tam\u017ce, s. 10<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_5067_1_13').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_13', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script>.<\/p>\n<a rel=\"prettyPhoto\" href=\"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/wp-content\/uploads\/2018\/04\/lukow-narutowicza-90.jpg\" title=\"\"><img class=\"framed aligncenter\" src=\"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/wp-content\/uploads\/2018\/04\/lukow-narutowicza-90.jpg\" title=\"\" alt=\"\" width=\"400\" height=\"587\" \/><\/a><p style=\"text-align: center\"><em>1. Ko\u015bci\u00f3\u0142 popijarski pw. Przemienienia Pa\u0144skiego<br \/>\ni budynek poklasztorny, b\u0119d\u0105cy siedzib\u0105 szko\u0142y (obecnie parafia).<\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Po dorobieniu si\u0119 w\u0142asnych absolwent\u00f3w nauki pocz\u0105tkowej szko\u0142a mog\u0142a rozwin\u0105\u0107 nast\u0119pne klasy, w kt\u00f3rych wyk\u0142adano regu\u0142y gramatyki i sk\u0142adni \u0142aci\u0144skiej. Gdy byli ch\u0119tni oraz odpowiedni wyk\u0142adowcy rozpocz\u0119to nauczanie retoryki i poetyki. Pierwsza pewna informacja z zakresu programu nauczania dotyczy wyk\u0142ad\u00f3w z filozofii. Rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 one w 1732 roku, dzi\u0119ki staraniu biskupa krakowskiego Konstantego Szaniawskiego, kt\u00f3ry na utrzymanie profesora filozofii przeznaczy\u0142 kwot\u0119 5000 z\u0142p <span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_reference_5067_1_14');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_5067_1_14\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">14)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_14\" class=\"footnote_tooltip\">F. Krupi\u0144ski, dz. cyt., s. 537<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_5067_1_14').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_14', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Harmonijny rozw\u00f3j szko\u0142y zosta\u0142 przerwany ju\u017c po kilku latach. Pierwsza d\u0142u\u017csza przerwa w wyk\u0142adach mia\u0142a miejsce w trakcie dzia\u0142a\u0144 zbrojnych wojny p\u00f3\u0142nocnej, kt\u00f3ra w Koronie przeobrazi\u0142a si\u0119 w walk\u0119 mi\u0119dzy zwolennikami Augusta II i Stanis\u0142awa Leszczy\u0144skiego. W nast\u0119pnych latach powodem przerwania nauki by\u0142y wspomniane ju\u017c po\u017cary.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Kolegium w \u0141ukowie, wsp\u00f3lnie z innymi szko\u0142ami zgromadzenia pijarskiego, podlega\u0142o prowincja\u0142owi, posiadaj\u0105cemu prawo wizytowania tych plac\u00f3wek. Do niego nap\u0142ywa\u0142y sprawozdania o dzia\u0142alno\u015bci i osi\u0105gni\u0119ciach dydaktycznych nauczaj\u0105cych zakonnik\u00f3w. Prowincja\u0142 okre\u015bla\u0142 miejsce ich pobytu i rodzaj pe\u0142nionej funkcji <span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_reference_5067_1_15');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_5067_1_15\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">15)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_15\" class=\"footnote_tooltip\">S. Biega\u0144ski, dz. cyt., s. 6-7<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_5067_1_15').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_15', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script>. Na czele szko\u0142y sta\u0142 rektor, kt\u00f3ry mia\u0142 obowi\u0105zek zwiedza\u0107 j\u0105 co miesi\u0105c. Mianowany by\u0142 na okres 3 lat z mo\u017cliwo\u015bci\u0105 przed\u0142u\u017cania kadencji. W sporz\u0105dzonym na podstawie <em>Matricula<\/em>&#8230;<span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_reference_5067_1_16');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_5067_1_16\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">16)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_16\" class=\"footnote_tooltip\"><em>Matricula Provinciae Schol. Piarum 1742-1867<\/em>, w: Archiwum Prowincjalnym Zakonu Pijar\u00f3w w Krakowie<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_5067_1_16').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_16', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script> wykazie rektor\u00f3w kolegium \u0142ukowskiego zasada ta znajduje potwierdzenie. W okresie od 1738 roku do 1773 roku odnotowano dwa przypadki pe\u0142nienia funkcji rektora przez dwa lata. Pozosta\u0142e osoby utrzymywa\u0142y si\u0119 na tym stanowisku dwie kadencje, a nawet d\u0142u\u017cej. Przez 6 lat rektorami byli ks. Ludwik Kami\u0144ski w latach 1746-1751 oraz ks. Franciszek Knabe w latach 1754-1759. Najd\u0142u\u017cej funkcj\u0119 rektora pe\u0142nili ks. Antoni Pniewski w latach 1738\u20141746 oraz ks. Antoni Rogali\u0144ski w latach 1760-1770. W obu przypadkach prac\u0119 przerwa\u0142 zgon. Rzadko dokonywana zmiana na tym stanowisku dowodzi, i\u017c osi\u0105gali je u pijar\u00f3w ludzie najbardziej zas\u0142u\u017ceni i w pe\u0142ni \u015bwiadomi powierzonych im obowi\u0105zk\u00f3w.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Bezpo\u015bredni nadz\u00f3r nad funkcjonowaniem szko\u0142y mia\u0142 prefekt. Do jego kompetencji nale\u017ca\u0142o codzienne wizytowanie poszczeg\u00f3lnych klas. W odniesieniu do uczni\u00f3w mia\u0142 prawo ich przyjmowania i wydalania ze szko\u0142y oraz karania za przewinienia. Nauczycielom wskazywa\u0142 czego i jak powinni naucza\u0107 oraz z jakiej korzysta\u0107 literatury. Prefektami byli profesorowie o d\u0142u\u017cszym sta\u017cu, zwykle nauczaj\u0105cy retoryki lub filozofii<span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_reference_5067_1_17');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_5067_1_17\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">17)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_17\" class=\"footnote_tooltip\">S. Biega\u0144ski, dz. cyt., s. 7<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_5067_1_17').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_17', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script>. W szkole \u0142ukowskiej w omawianym okresie cz\u0119\u015bciej na prefekta wybierano wyk\u0142adowc\u0119 filozofii, tylko kilkakrotnie byli nimi profesorowie retoryki. W przypadku tego stanowiska istnia\u0142a wi\u0119ksza rotacja. Z posiadanego wykazu wnioskuj\u0119, \u017ce kadencja mog\u0142a by\u0107 dwuletnia. Wyr\u00f3\u017cni\u0119 tylko zakonnik\u00f3w b\u0119d\u0105cych w \u0141ukowie prefektami przez 4 lata: ks. Kazimierz Radomyski w latach 1755-1758 oraz ks. Idzi Obertzon w latach 1766-1769.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Nauczycielami w szko\u0142ach pijarskich do czas\u00f3w Komisji Edukacji Narodowej byli cz\u0142onkowie zgromadzenia. Ka\u017cdy z nich najpierw przechodzi\u0142 czas pr\u00f3by w nowicjacie, a nast\u0119pnie odbywa\u0142 studia, kt\u00f3re przygotowywa\u0142y do pracy nauczycielskiej. Przepustk\u0105 do niej by\u0142o zdanie egzamin\u00f3w. Nast\u0119pnie prowincja\u0142 kierowa\u0142 zakonnik\u00f3w do poszczeg\u00f3lnych kolegi\u00f3w, a dzia\u0142alno\u015b\u0107 edukacyjn\u0105 rozpoczynali od klas najni\u017cszych. Istnia\u0142a przy tym zasada cz\u0119stej zmiany miejsca pobytu i stanowiska. W przypadku klasy infimy nauczyciel zmienia\u0142 si\u0119 co roku, ewentualnie przed\u0142u\u017cano mu kadencj\u0119 na rok nast\u0119pny. W klasach wy\u017cszych cz\u0119\u015bciej praktykowano dwuletni b\u0105d\u017a trzyletni okres pracy w jednej szkole.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Dla kolegium \u0142ukowskiego uda\u0142o si\u0119 ustali\u0107 funkcje i nazwiska ucz\u0105cych w nim profesor\u00f3w dopiero od lat czterdziestych XVIII wieku. Znajduj\u0105 si\u0119 tu: magister infimy, magister syntaksy i gramatyki, profesor retoryki i poetyki, profesor filozofii. Od roku szkolnego 1746\/47 nauczanie retoryki i poetyki rozdzielono na dw\u00f3ch nauczycieli. Liczba profesor\u00f3w powi\u0119kszy\u0142a si\u0119 z 4 do 5. Je\u017celi sta\u0142o si\u0119 to po raz pierwszy, mo\u017cna fakt ten uzna\u0107 za pewien prze\u0142om w dziejach szko\u0142y \u0142ukowskiej. Poszerzenie grona nauczycieli, a r\u00f3wnocze\u015bnie zwi\u0119kszenie ilo\u015bci klas mog\u0142o mie\u0107 zwi\u0105zek ze znacznym przyrostem liczby uczni\u00f3w. Brak tego rodzaju danych nakazuje wzi\u0105\u0107 pod uwag\u0119 r\u00f3wnie\u017c powi\u0119kszenie si\u0119 stanu osobowego ca\u0142ego zgromadzenia.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Pierwszy pe\u0142ny sk\u0142ad nauczycieli odtworzy\u0142em dla roku szkolnego 1748\/49. Przedstawia si\u0119 on nast\u0119puj\u0105co: <\/p>\n<ul class=\"fancy_list\">\n<li class=\"bullet_list silver_sprite\">ks. Ludwik Kami\u0144ski &#8211; rektor<\/li>\n<li class=\"bullet_list silver_sprite\">ks. Grzegorz Jastrz\u0119bski &#8211; wicerektor<\/li>\n<li class=\"bullet_list silver_sprite\">ks. Antoni Rogali\u0144ski &#8211; prefekt szko\u0142y i profesor filozofii<\/li>\n<li class=\"bullet_list silver_sprite\">ks. Wiktor Strasser &#8211; prof, retoryki<\/li>\n<li class=\"bullet_list silver_sprite\">ks. Tomasz Wi\u015bniowski &#8211; mgr poetyki<\/li>\n<li class=\"bullet_list silver_sprite\">ks. Emmanuel Sztemberk &#8211; mgr syntaksy i gramatyki<\/li>\n<li class=\"bullet_list silver_sprite\">ks. Maurycy Wolff &#8211; mgr infimy<\/li>\n<li class=\"bullet_list silver_sprite\">ks. Bonawentura Raciborski &#8211; regens Konwiktu Szaniawskich<\/li>\n<\/ul>\n<p style=\"text-align: justify\">Por\u00f3wnuj\u0105c dane dotycz\u0105ce kadry nauczaj\u0105cej w nast\u0119pnych latach mo\u017cna ustali\u0107 w jakim czasie dokonano ca\u0142kowitej jej wymiany. W nast\u0119pnym roku te same osoby piastowa\u0142y funkcje: rektora, prefekta i profesora filozofii, profesora retoryki i regensa konwiktu. W roku szkolnym 1750\/51 z poprzedniej obsady utrzymali si\u0119 tylko: rektor oraz profesor filozofii w jednej osobie. Za rok ich r\u00f3wnie\u017c nie ma w sk\u0142adzie kolegium, czyli w ci\u0105gi 3 lat nast\u0105pi\u0142a pe\u0142na wymiana kadry. Przyk\u0142ad ten potwierdza wzmiankowan\u0105 wcze\u015bniej du\u017c\u0105 rotacj\u0119 w szkolnictwie pijarskim.<\/p>\n<a rel=\"prettyPhoto\" href=\"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/wp-content\/uploads\/2018\/04\/lukow-kosciol-przemienienia-90.jpg\" title=\"\"><img class=\"framed aligncenter\" src=\"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/wp-content\/uploads\/2018\/04\/lukow-kosciol-przemienienia-90.jpg\" title=\"\" alt=\"\" width=\"400\" height=\"528\" \/><\/a><p style=\"text-align: center\"><em>2. Ko\u015bci\u00f3\u0142 popijarski pw. Przemienienia Pa\u0144skiego<\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Powszechnie utrwali\u0142y si\u0119 opinie, \u017ce do reformy Konarskiego szkolnictwo pijarskie niczym szczeg\u00f3lnym si\u0119 nie wyr\u00f3\u017cnia\u0142o. W szeregach zakonu brakowa\u0142o indywidualno\u015bci pedagogicznych i naukowych. Przez pierwsze stulecie obecno\u015bci w Rzeczypospolitej, zgromadzenie &#8220;szk\u00f3\u0142 pobo\u017cnych&#8221; stara\u0142o si\u0119 przede wszystkim dor\u00f3wna\u0107 dominuj\u0105cym jezuitom. St\u0105d te\u017c kolegia posiada\u0142y te same wady co inne szko\u0142y klasztorne tego okresu. Pierwszy zarzut dotyczy oboj\u0119tno\u015bci szkolnictwa wobec j\u0119zyka ojczystego, kt\u00f3rego zabraniano uczniom u\u017cywa\u0107 nawet w prywatnych rozmowach. Ukierunkowanie nauczania na sprawne pos\u0142ugiwanie si\u0119 \u0142acin\u0105 czyni\u0142o z syn\u00f3w szlacheckich, na podobie\u0144stwo ojc\u00f3w i dziad\u00f3w, miernych erudyt\u00f3w nadu\u017cywaj\u0105cych wyuczonych sentencji i cytat\u00f3w z literatury klasycznej. &#8220;Mimo na\u015bladownictwa i w tym okresie szko\u0142y pijarskie nabiera\u0107 poczynaj\u0105 cech, kt\u00f3rymi si\u0119 zawsze potem odznacza\u0142y &#8211; kieruj\u0105 popisy i wypracowania swych uczni\u00f3w na wi\u0119cej praktyczne i patryotyczne drogi&#8221;. <span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_reference_5067_1_18');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_5067_1_18\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">18)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_18\" class=\"footnote_tooltip\">Tam\u017ce, s. 12<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_5067_1_18').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_18', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script><\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Dzi\u0119ki uporowi, wynikaj\u0105cemu z przekonania o potrzebie zmian oraz wierze w swoje ustawy, ks. Konarski uzyska\u0142 pozwolenie (1754) na przeprowadzenie reformy. Kolegium pijarskie mia\u0142o sk\u0142ada\u0107 si\u0119 z 7 klas: parva, infima, gramatyka, syntaksa, humanitas, retoryka i filozofia, obejmuj\u0105cych osiem lat nauki (dwie najni\u017csze klasy realizowano w ci\u0105gu jednego roku, a dwie ostatnie po dwa lata). \u0141acina pozosta\u0142a j\u0119zykiem wyk\u0142adowym, ale jej nauczanie po\u0142\u0105czono z j\u0119zykiem ojczystym. Wszelkie t\u0142umaczenia wykonywano z j\u0119zyka \u0142aci\u0144skiego na j\u0119zyk polski i odwrotnie. Podobnie by\u0142o na lekcjach gramatyki, gdzie ka\u017cda odmiana podawana by\u0142a w obu j\u0119zykach. W programach nauczania znalaz\u0142y si\u0119: arytmetyka, geometria, historia (ko\u015bcielna, staro\u017cytna i ojczysta), geografia, nauki przyrodnicze, prawo, filozofia i j\u0119zyki nowo\u017cytne. Nauk\u0119 religii przeniesiono do ko\u015bcio\u0142a. Tam co niedziela prefekt mia\u0142 mie\u0107 godzinny wyk\u0142ad katechizmu, a dla starszych klas obja\u015bnienia dogmat\u00f3w wiary katolickiej na podstawie katechizmu trydenckiego. Poza tym codziennie po sko\u0144czonych lekcjach w ka\u017cdej klasie mia\u0142a si\u0119 odbywa\u0107 p\u00f3\u0142godzinna lektura utwor\u00f3w religijnych. Utrzymanie wyk\u0142ad\u00f3w po \u0142acinie, uwa\u017cane cz\u0119sto za niedostatek tej reformy, mo\u017cna chyba wyt\u0142umaczy\u0107 brakiem w mowie ojczystej tzw. terminologii specjalistycznej, co znacznie utrudnia\u0142o nauczanie matematyki, filozofii czy nauk przyrodniczych.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">R\u00f3\u017cnie argumentuje si\u0119 donios\u0142o\u015b\u0107 ustaw ks. Konarskiego. Spo\u015br\u00f3d tych opinii najbardziej znacz\u0105ca wydaje mi si\u0119 informacja, \u017ce inne zgromadzenia prowadz\u0105ce szko\u0142y, na wz\u00f3r tej reformy, tak\u017ce dokona\u0142y zmian w systemie nauczania.<span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_reference_5067_1_19');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_5067_1_19\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">19)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_19\" class=\"footnote_tooltip\">Tam\u017ce, s. 15<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_5067_1_19').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_19', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script><\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Wprowadzana odg\u00f3rnie reforma dotar\u0142a do \u0141ukowa, tylko nie wiadomo czy od razu, czy z kilkuletnim op\u00f3\u017anieniem. Zastanawiaj\u0105c si\u0119 nad t\u0105 kwesti\u0105 postanowi\u0142em poszuka\u0107 odpowiedzi w danych personalnych nauczaj\u0105cych tutaj zakonnik\u00f3w. Wzi\u0105\u0142em pod uwag\u0119 lata 1755\u20141760. W tym czasie rektorem by\u0142 ks. Franciszek Knabe, prawie r\u00f3wie\u015bnik ks. Konarskiego, a dok\u0142adnie 2 lata od niego starszy. Jest wielce prawdopodobne, \u017ce obaj znali si\u0119 jeszcze z okresu nowicjatu w Podoli\u0144cu. Nie wiedz\u0105c nic o relacjach mi\u0119dzy tymi postaciami, zaznacz\u0119 tylko, i\u017c ks. Knabe pozosta\u0142 rektorem do 1759 roku. Informacj\u0119 t\u0119 przytaczam dla poparcia ko\u0144cowej odpowiedzi. Swoj\u0105 uwag\u0119 skupi\u0142em na wieku wyk\u0142adowc\u00f3w i dla ka\u017cdego roku wyliczy\u0142em \u015bredni\u0105 wiekow\u0105, kt\u00f3ra zawiera si\u0119 w przedziale 30-34 lata. Na odr\u0119bne wyr\u00f3\u017cnienie zas\u0142uguje rok szkolny 1754\/55, w kt\u00f3rym uczy\u0142o 3 zakonnik\u00f3w poni\u017cej 30 roku \u017cycia. Przy tak m\u0142odej kadrze, w niekt\u00f3rych przypadkach bezpo\u015brednio po studiach, w szkole istnia\u0142a raczej atmosfera przychylno\u015bci dla nowych ustaw. Zajmuj\u0105c postaw\u0119 bardziej krytyczn\u0105 mo\u017cna wysun\u0105\u0107 kontrargument o domniemanej, niech\u0119tnej postawie rodzic\u00f3w i przypuszczalnie wrogim nastawieniu okolicznej szlachty wobec innowacji godz\u0105cej w idea\u0142y wolno\u015bci szlacheckiej. W mojej opinii, wspartej wcze\u015bniejszym wywodem, dzia\u0142alno\u015b\u0107 szko\u0142y zacz\u0119to urz\u0105dza\u0107 wed\u0142ug nowych przepis\u00f3w, gdy tylko te zacz\u0119\u0142y obowi\u0105zywa\u0107.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Tradycj\u0105 kolegi\u00f3w jezuickich oraz pijarskich by\u0142y przedstawienia teatralne. Oba zakony dostrzega\u0142y w nich spos\u00f3b na wi\u0119ksze uaktywnienie m\u0142odzie\u017cy po\u0142\u0105czone z ich rozwojem umys\u0142owym. Doda\u0107 do tego mo\u017cna czynnik edukacyjny, z kt\u00f3rego korzysta\u0142o r\u00f3wnie\u017c spo\u0142ecze\u0144stwo ogl\u0105daj\u0105ce szkolne spektakle. W \u0142ukowskiej szkole dzia\u0142a\u0142 teatr w latach 1722-1759. Dla \u015bcis\u0142o\u015bci nale\u017cy zaznaczy\u0107, i\u017c podane daty oznaczaj\u0105 pierwsze i ostatnie udokumentowane przedstawienie w szkole, a wi\u0119c istnienie teatru mo\u017cna wyd\u0142u\u017cy\u0107 w obie strony. Przed reform\u0105 Konarskiego w szko\u0142ach pijarskich przewa\u017ca\u0142y przedstawienia w j\u0119zyku \u0142aci\u0144skim, aby pog\u0142\u0119bi\u0107 znajomo\u015b\u0107 tego j\u0119zyka. Z my\u015bl\u0105 o osobach niezbyt bieg\u0142ych w \u0142acinie lub w og\u00f3le jej nie znaj\u0105cych w programie zamieszczano streszczenie sztuki w j\u0119zyku narodowym. Do lat 50-tych XVIII wieku znanych jest, na podstawie zachowanych program\u00f3w, oko\u0142o 130 utwor\u00f3w. W\u015br\u00f3d nich przewa\u017caj\u0105 sztuki osnute na tle dziej\u00f3w Polski. Kilka dotyczy\u0142o czas\u00f3w przedhistorycznych, a wi\u0119kszo\u015b\u0107 przywo\u0142ywa\u0142a minionych w\u0142adc\u00f3w, zw\u0142aszcza Boles\u0142awa Krzywoustego i Jana Sobieskiego. W nast\u0119pnej kolejno\u015bci znajduj\u0105 si\u0119 spektakle o tre\u015bci religijnej i biblijnej. Troch\u0119 temat\u00f3w dostarcza\u0142a mitologia grecka i dzieje Rzymu, a tylko sporadycznie trafia\u0142y si\u0119 utwory z okresu \u015bredniowiecza i dziej\u00f3w nowo\u017cytnych innych pa\u0144stw. Na szczeg\u00f3lne wyr\u00f3\u017cnienie zas\u0142uguj\u0105 sztuki o charakterze panegirycznym, pisane na cze\u015b\u0107 mo\u017cnych protektor\u00f3w szk\u00f3\u0142 i konwikt\u00f3w. W latach 40-tych XVIII wieku teatr w szko\u0142ach pijarskich by\u0142 przestarza\u0142y, zw\u0142aszcza pod wzgl\u0119dem repertuarowym. Dopiero Stanis\u0142aw Konarski dokona\u0142 znacznego o\u017cywienia, bowiem samodzielnie przet\u0142umaczy\u0142 niekt\u00f3re dzie\u0142a znanych autor\u00f3w francuskich i r\u00f3wnocze\u015bnie rozpropagowa\u0142 t\u0119 literatur\u0119. Niezwyk\u0142\u0105 wzi\u0119to\u015bci\u0105 cieszy\u0142y si\u0119 utwory Woltera i komedie Moliera. W 1759 roku w\u0142a\u015bnie w \u0141ukowie wystawiono Alzyr\u0119 Woltera oraz grano komedi\u0119 Moliera <em>Lavare<\/em>, polski tytu\u0142 <em>\u0141akomca<\/em>.<span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_reference_5067_1_20');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_5067_1_20\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">20)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_20\" class=\"footnote_tooltip\">W. Hann, <em>Pijarski teatr szkolny w Polsce<\/em>, &#8220;Nasza Przesz\u0142o\u015b\u0107&#8221; t. XV: 1962, s. 201-207<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_5067_1_20').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_20', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script> Chocia\u017c nie wiadomo czy w kolegium \u0142ukowskim regularnie przygotowywano przedstawienia, wydaje si\u0119 prawdopodobne, \u017ce w okresie oko\u0142o 40 lat zdarza\u0142y si\u0119 spektakle o r\u00f3\u017cnorodnej tematyce. Odnotowany fakt adaptowania na scen\u0119 autor\u00f3w francuskich dowodzi istnienia w szkole tradycji dramatycznych. Z tego powodu niemo\u017cliwa wydaje si\u0119 nieobecno\u015b\u0107 przedstawie\u0144 w szkole w p\u00f3\u017aniejszym okresie. Ilo\u015b\u0107 przygotowywanych sztuk mog\u0142a ulec tylko ograniczeniu. Sam Konarski zaleci\u0142, aby przedstawienia odbywa\u0142y si\u0119 raz do roku, a jako najw\u0142a\u015bciwsz\u0105 por\u0119 wyznaczy\u0142 miesi\u0105c lipiec.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">W kolegiach pijarskich nie zapomniano r\u00f3wnie\u017c o edukacji muzycznej. Ju\u017c program klas ni\u017cszych przewidywa\u0142 wyja\u015bnienie pewnych zasad muzycznych w powi\u0105zaniu z nauczaniem religijnego \u015bpiewu. Muzyka mog\u0142a by\u0107 r\u00f3wnie\u017c cz\u0119\u015bci\u0105 sk\u0142adow\u0105 r\u00f3\u017cnych widowisk. Brak opis\u00f3w dzia\u0142alno\u015bci muzycznej w szkole \u0142ukowskiej pozwol\u0119 sobie zast\u0105pi\u0107 nast\u0119puj\u0105c\u0105 konstatacj\u0105. W latach 40-tych i 50-tych XVIII wieku w \u0141ukowie przebywa\u0142 ks. Ferdynand Pnakiewicz pe\u0142ni\u0105c na zmian\u0119 funkcje wiceregensa konwiktu oraz profesora retoryki i poetyki. Ten sam zakonnik zosta\u0142 odnotowany w gronie pijar\u00f3w muzyk\u00f3w z charakterystyk\u0105 &#8220;wytrawny muzyk, do\u015bwiadczony konstruktor instrument\u00f3w muzycznych, poprawi\u0142 i odnowi\u0142 w wielu miejscowo\u015bciach niszczej\u0105ce od staro\u015bci organy&#8221;<span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_reference_5067_1_21');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_5067_1_21\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">21)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_21\" class=\"footnote_tooltip\">J. Buba, A. i Z. Szweykowscy, <em>Kultura muzyczna u pijar\u00f3w w XVII i XVIII w<\/em>., &#8220;Muzyka&#8221; nr 2 1965, s. 21<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_5067_1_21').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_21', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script>. Jako ma\u0142o prawdopodobn\u0105 nale\u017cy uzna\u0107 sytuacj\u0119, \u017ce w ci\u0105gu 6-letniego pobytu muzykuj\u0105cy zakonnik nie ujawni\u0142 swoich umiej\u0119tno\u015bci i zainteresowa\u0144. W \u015bwietle podanych informacji mo\u017cna domniemywa\u0107, \u017ce lepszym d\u017awi\u0119kiem zagra\u0142y ko\u015bcielne organy oraz podnios\u0142a si\u0119 kultura muzyczna w\u015br\u00f3d ucz\u0105cej si\u0119 m\u0142odzie\u017cy.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">W nast\u0119pstwie reform zainicjowanych przez ks. Konarskiego szko\u0142a \u0142ukowska zosta\u0142a przekszta\u0142cona na &#8220;kolegium pijarskie&#8221;. Sta\u0142a si\u0119 jednocze\u015bnie koloni\u0105 Akademii Krakowskiej, czyli przygotowywa\u0142a dla niej \u017cak\u00f3w. W latach 60-tych XVIII wieku z pewno\u015bci\u0105 nie zmala\u0142o zainteresowanie szko\u0142\u0105. Mog\u0142y istnie\u0107 r\u00f3\u017cnice pomi\u0119dzy klasami co do liczby uczni\u00f3w. Przyk\u0142adowo w roku szkolnym 1765\/66 oddzielnych nauczycieli mia\u0142y klasy: syntaksy i gramatyki, a jeden profesor prowadzi\u0142 nauczanie poetyki i retoryki. W nast\u0119pnym roku rozdzielono klas\u0119 poetyki i retoryki, natomiast po\u0142\u0105czono syntaks\u0119 i gramatyk\u0119. Z kolei w roku szkolnym 1767\/68 wszystkie klasy mia\u0142y odr\u0119bnych profesor\u00f3w i dzi\u0119ki temu kolegium \u0142ukowskie wprawdzie tylko na jeden rok, powi\u0119kszy\u0142o si\u0119 do sze\u015bciu nauczycieli. Ze szko\u0142\u0105 by\u0142a w\u00f3wczas zwi\u0105zana nast\u0119puj\u0105ca grupa zakonnik\u00f3w:<\/p>\n<ul class=\"fancy_list\">\n<li class=\"bullet_list silver_sprite\">ks. Antoni Rogali\u0144ski &#8211; rektor<\/li>\n<li class=\"bullet_list silver_sprite\">ks. Kasjan Rembeli\u0144ski &#8211; wicerektor<\/li>\n<li class=\"bullet_list silver_sprite\">ks. Idzi Obertzon &#8211; prefekt szko\u0142y i prof, filozofii<\/li>\n<li class=\"bullet_list silver_sprite\">ks. Sylwester St\u0119powski &#8211; prof, retoryki<\/li>\n<li class=\"bullet_list silver_sprite\">ks. Romuald Kowalski &#8211; mgr poetyki<\/li>\n<li class=\"bullet_list silver_sprite\">ks, Pantaleon Reuski &#8211; mgr gramatyki<\/li>\n<li class=\"bullet_list silver_sprite\">ks. Fabian Turkowski &#8211; mgr syntaksy i gramatyki<\/li>\n<li class=\"bullet_list silver_sprite\">ks. Gabriel Kuczkowski &#8211; mgr infimy<\/li>\n<li class=\"bullet_list silver_sprite\">ks. Dominik Gorli\u0144ski &#8211; regens konwiktu<\/li>\n<li class=\"bullet_list silver_sprite\">ks. Grzegorz Melchiory &#8211; wiceregens konwiktu<\/li>\n<\/ul>\n<p style=\"text-align: justify\">Dokonuj\u0105c podsumowania pierwszych siedemdziesi\u0119ciu lat szko\u0142y pijarskiej w \u0141ukowie zaczn\u0119 od zestawienia: w 1697 roku przyby\u0142o 2 zakonnik\u00f3w, a w 1772 roku wsp\u00f3lnota domu \u0142ukowskiego liczy\u0142a 14 ksi\u0119\u017cy, a 10-ciu spo\u015br\u00f3d nich pe\u0142ni\u0142o r\u00f3\u017cne funkcje przy kolegium. W okresie tym wzniesiono murowane budynki, czyli ko\u015bci\u00f3\u0142, klasztor i szko\u0142\u0119, co mocniej zwi\u0105za\u0142o zakon z miastem i regionem. Utrzymywanie si\u0119 szko\u0142y i ci\u0105g\u0142y jej rozw\u00f3j potwierdzi\u0142 potrzeb\u0119 takiej plac\u00f3wki oraz wykaza\u0142, \u017ce powierzenie spraw edukacyjno-wychowawczych cz\u0142onkom zgromadzenia &#8220;szk\u00f3\u0142 pobo\u017cnych&#8221; by\u0142o ca\u0142kowicie trafnym wyborem. Po roku 1773 zacz\u0119\u0142a si\u0119 nowa epoka w dziejach polskiego szkolnictwa, w kt\u00f3rej tak\u017ce kolegium \u0142ukowskie znacznie podnios\u0142o sw\u00f3j poziom.<\/p>\n<h5>O Konwikcie Szaniawskich<\/h5>\n<p style=\"text-align: justify\">W Rzeczypospolitej szlacheckiej przyj\u0105\u0142 si\u0119 zwyczaj, \u017ce przy szko\u0142ach powstawa\u0142y konwikty. Fundatorzy, dygnitarze ko\u015bcielni lub \u015bwieccy, wznosili je dla cz\u0142onk\u00f3w swojej rodziny b\u0105d\u017a dla os\u00f3b u\u017cywaj\u0105cych jednakowego herbu. Administrowanie konwiktem powierzano zakonowi prowadz\u0105cemu szko\u0142\u0119. Bezpo\u015bredni nadz\u00f3r nad plac\u00f3wk\u0105 mia\u0142 regens, kt\u00f3rego u pijar\u00f3w mianowa\u0142 prowincja\u0142 w porozumieniu z konsystorzem.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Przy szkole pijarskiej w \u0141ukowie konwikt ufundowa\u0142 biskup krakowski Konstanty Felicjan Szaniawski. By\u0142 on przeznaczony dla 10 m\u0142odzie\u0144c\u00f3w, pochodz\u0105cych z rodziny Szaniawskich, a wi\u0119c krewnych fundatora. W razie braku kandydat\u00f3w liczb\u0119 t\u0119 mo\u017cna by\u0142o uzupe\u0142ni\u0107 synami szlacheckimi z rodzin u\u017cywaj\u0105cych herbu Junosza. W akcie erekcyjnym z 1728 roku <span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_reference_5067_1_22');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_5067_1_22\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">22)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_22\" class=\"footnote_tooltip\"> WAP w Lublinie, ks. grodzkie nr: 4, k: 496-501 <\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_5067_1_22').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_22', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script> fundator zamie\u015bci\u0142 statut organizacyjny, wskaz\u00f3wki do regulaminu oraz wyposa\u017cenie konwiktu. Wychowankowie mieli zapewnion\u0105 bezp\u0142atn\u0105 nauk\u0119, wsp\u00f3lne mieszkanie, wy\u017cywienie, odzie\u017c, korepetycje i opiek\u0119 lekarsk\u0105. Regulamin dok\u0142adnie wyznacza\u0142 czas na modlitw\u0119, nauk\u0119, posi\u0142ki i odpoczynek. Zabrania\u0142 swobodnego poruszania si\u0119 po konwikcie i jego opuszczania bez zgody prze\u0142o\u017conych. Nawet wyjazd na \u015bwi\u0119ta i wakacje m\u00f3g\u0142 odby\u0107 si\u0119 tylko z wyj\u0105tkowej przyczyny. Konwiktorzy mieli obowi\u0105zek utrzymania porz\u0105dku, dbania o higien\u0119 osobist\u0105 i wygl\u0105d zewn\u0119trzny. Nie podporz\u0105dkowanie si\u0119 regulaminowi grozi\u0142o usuni\u0119ciem z konwiktu. Na utrzymanie plac\u00f3wki biskup przeznaczy\u0142 nabyte przez siebie dobra: 2-morgowy ogr\u00f3d i \u0142\u0105k\u0119 w \u0141ukowie oraz folwark Bystrzyca z cz\u0119\u015bci\u0105 wsi Wola Bystrzycka. Na uposa\u017cenie zak\u0142adu przeznaczono r\u00f3wnie\u017c dziesi\u0119ciny z d\u00f3br starostwa \u0142ukowskiego nale\u017cne kapitule krakowskiej, a przeznaczone dotychczas na potrzeby zakrystii katedry wawelskiej. \u201eWarto\u015b\u0107 dziesi\u0119ciny obliczano na 259 korcy 8 1\/4 garnca \u017cyta oraz 832 z\u0142ote i 2 grosze rocznie. Dziesi\u0119cin\u0119 t\u0119 wnosi\u0142y folwarki i wsie: Brzozowic\u0105, D\u0105bie, G\u0142\u00f3wne, Jagodne, Klimki, Lipniaki, Rowce, Ruska Wola, Zbuczyn, \u017bakowska Wola i \u017bd\u017cary&#8221;.<span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_reference_5067_1_23');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_5067_1_23\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">23)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_23\" class=\"footnote_tooltip\">WAP w Lublinie, Siedlecka Dyrekcja Szkolna, nr 10 k: 21<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_5067_1_23').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_23', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script> Zmiana w spo\u017cytkowaniu dziesi\u0119cin zosta\u0142a zatwierdzona przez kapitu\u0142\u0119 24 maja 1728 roku po wcze\u015bniejszym wyznaczeniu na katedraln\u0105 zakrysti\u0119, dochod\u00f3w z d\u00f3br biskupa w ksi\u0119stwie siewierskim. W dniu 8 pa\u017adziernika 1731 roku pierwszy regens konwiktu ks. Bernard Padlewski podpisa\u0142 plany budowy. Zgodnie z nimi, w pobli\u017cu szko\u0142y, pobudowano jednopi\u0119trowy budynek murowany, b\u0119d\u0105cy od tej pory sta\u0142\u0105 siedzib\u0105 konwiktu Szaniawskich. Dnia 29 listopada 1731 roku fundator zatwierdzi\u0142 porz\u0105dek dnia dla plac\u00f3wki, a w lipcu 1732 roku zmar\u0142 nie doko\u0144czywszy spraw zwi\u0105zanych z zorganizowaniem konwiktu. Jego nast\u0119pca biskup Jan Lipski w dokumencie z 24 lutego 1733 roku potwierdzi\u0142 immunitet ko\u015bcielny przyznany konwiktowi przez za\u0142o\u017cyciela oraz obieca\u0142 protekcj\u0119 biskup\u00f3w krakowskich. Zgodnie z \u017cyczeniem fundatora nada\u0142 wychowankom konwiktu str\u00f3j na wz\u00f3r alumn\u00f3w rzymskich. Wyrazi\u0142 r\u00f3wnie\u017c zgod\u0119 na po\u015bwi\u0119cenie kaplicy zak\u0142adu. Dokona\u0142 jej proboszcz i oficja\u0142 \u0142ukowski ks. Jan Boraty\u0144ski w dniu 17 marca 1733.roku. Mo\u017cna przypuszcza\u0107, \u017ce w okolicach tej daty, a na pewno w 1733 roku zosta\u0142y oddane do u\u017cytku sale dla konwiktor\u00f3w. Z t\u0105 chwil\u0105 plac\u00f3wka rozwin\u0119\u0142a w pe\u0142ni swoj\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107.<span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_reference_5067_1_24');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_5067_1_24\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">24)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_24\" class=\"footnote_tooltip\">J. Frankowski, <em>Wiadomo\u015bci o konwikcie Szaniawskich w \u0141ukowie<\/em>, [w:] <em>Niszczenie szk\u00f3\u0142 \u0142ukowskich po powstaniu listopadowym<\/em>, Warszawa 1926, s. 33-34<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_5067_1_24').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_24', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script><\/p>\n<a rel=\"prettyPhoto\" href=\"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/wp-content\/uploads\/2018\/04\/luko-konwikt-90.jpg\" title=\"\"><img class=\"framed aligncenter\" src=\"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/wp-content\/uploads\/2018\/04\/luko-konwikt-90.jpg\" title=\"\" alt=\"\" width=\"500\" height=\"333\" \/><\/a><p style=\"text-align: center\"><em>3. Konwikt Szaniawskich obecnie<br \/>\n(siedziba Muzeum Regionalnego).<\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">W 1787 roku proboszcz z Wilczysk, ks. Miko\u0142aj Izdebski, stworzy\u0142 fundusz edukacyjny dla dw\u00f3ch ch\u0142opc\u00f3w ze swojej rodziny. Na ten cel przeznaczy\u0142 kwot\u0119 20000 z\u0142p. Uczniowie korzystaj\u0105cy z tego funduszu mieszkali wsp\u00f3lnie z wychowankami konwiktu Szaniawskich.<span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_reference_5067_1_25');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_5067_1_25\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">25)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_25\" class=\"footnote_tooltip\"><em>Encyklopedya<\/em> &#8230; t. XVII, Warszawa 1864, s. 686-687<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_5067_1_25').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_25', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script><\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Szaniawscy i Izdebscy, byli najliczniejszymi w okolicach \u0141ukowa rodami drobnoszlacheckimi, tak\u017ce ze sob\u0105 spokrewnionymi. Zamieszkiwali podmiejskie za\u015bcianki np. Szaniawy-Poniaty, Szaniawy-Matysy, \u0141ys\u00f3w, Paskudy. Mocne rozga\u0142\u0119zienie, zw\u0142aszcza rodziny Szaniawskich znajduje potwierdzenie w fakcie, i\u017c przez d\u0142ugi czas w ca\u0142o\u015bci wype\u0142niali przeznaczony dla nich konwikt. Tym samym zastrze\u017cenie fundatora o ewentualnym przyjmowaniu syn\u00f3w biednej szlachty z ziemi \u0142ukowskiej mia\u0142o charakter teoretyczny. Miejsca w konwikcie rozdziela\u0142 patron rodu, tote\u017c o jego wyborze cz\u0119sto decydowa\u0142 przychylny stosunek do ubo\u017cszych Szaniawskich. Patron sprawowa\u0142 og\u00f3lny nadz\u00f3r nad gospodarowaniem maj\u0105tku konwiktowego, ale nie m\u00f3g\u0142 nim zarz\u0105dza\u0107. Wymy\u015blony przez fundatora system przyj\u0119\u0107 pozwala\u0142 korzysta\u0107 z bezp\u0142atnej edukacji najubo\u017cszym, czyli sierotom, p\u00f3\u0142sierotom i synom &#8220;dziedzic\u00f3w cz\u0105stkowych&#8221;. Ch\u0142opcy przyj\u0119ci do konwiktu przebywali w nim zwykle od pierwszej do ostatniej klasy. Cz\u0119sto mieszka\u0142o jednocze\u015bnie kilku syn\u00f3w tych samych rodzic\u00f3w. \u015awiadczy to o przestrzeganiu statutu organizacyjnego plac\u00f3wki i o niewielkiej rotacji wychowank\u00f3w. W czasach Kr\u00f3lestwa Kongresowego patron tylko proponowa\u0142 kandydat\u00f3w, a zatwierdza\u0142y ich i przyjmowa\u0142y centralne w\u0142adze o\u015bwiatowe w Warszawie. Chocia\u017c dawano pierwsze\u0144stwo ubo\u017cszym, mog\u0142o si\u0119 zdarzy\u0107, i\u017c dzi\u0119ki protekcji kogo\u015b z Szaniawskich, konwiktorem sta\u0142 si\u0119 m\u0142odzieniec z dobrze sytuowanej rodziny.<span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_reference_5067_1_26');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_5067_1_26\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">26)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_26\" class=\"footnote_tooltip\">H. Chamerska, <em>Drobna szlachta w Kr\u00f3lestwie Polskim (1832-1862)<\/em>, Warszawa 1974, s. 91-95<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_5067_1_26').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_26', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script> Bezpo\u015bredni nadz\u00f3r nad plac\u00f3wk\u0105 mia\u0142 regens, kt\u00f3rego wspomaga\u0142 lub zast\u0119powa\u0142 w zarz\u0105dzaniu i opiece nad ch\u0142opcami &#8211; wiceregens. Wymieni\u0142em ju\u017c nazwisko pierwszego zarz\u0105dcy konwiktu, ale dysponuj\u0119 wykazem ich nazwisk dopiero od lat 40-tych XVIII wieku. Trudno okre\u015bli\u0107 wed\u0142ug jakiego kryterium przydzielano stanowisko regensa. Najcz\u0119\u015bciej funkcj\u0119 t\u0119 pe\u0142niono w przerwie mi\u0119dzy nauczaniem, a w kilku przypadkach jest to ju\u017c ostatnie zaj\u0119cie zakonnika (ks. Julian Onichimowski, ks. Celestyn Kaliszewski, ks. Dominik Gorli\u0144ski). Du\u017ce rozbie\u017cno\u015bci dotycz\u0105 czasu pe\u0142nienia tej funkcji trwaj\u0105cej od 1 roku do 8 lat. Podobne uwagi mo\u017cna odnie\u015b\u0107 do stanowiska wiceregensa, kt\u00f3re kilku zakonnikom powierzono jako pierwsze samodzielne zaj\u0119cie (ks. Grzegorz Jastrz\u0119bski, ks. JoachimJankowski). Najd\u0142u\u017cej funkcje regensa pe\u0142nili w latach 1773-1780 ks. Norbert Jod\u0142owski i w latach 1814-1821 ks. Wincenty Jasiob\u0119dzki, a przez 16 lat z konwiktem by\u0142 zwi\u0105zany ks. Bernard \u017bochowski, najpierw jako wiceregens w latach 1777\u2014 1786, a nast\u0119pnie jako regens w latach 1787-1792.<\/p>\n<a rel=\"prettyPhoto\" href=\"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/wp-content\/uploads\/2018\/04\/lukow-konwikt-50.jpg\" title=\"\"><img class=\"framed aligncenter\" src=\"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/wp-content\/uploads\/2018\/04\/lukow-konwikt-50.jpg\" title=\"\" alt=\"\" width=\"500\" height=\"321\" \/><\/a><p style=\"text-align: center\"><em>Ryc. 4. Konwikt Szaniawskich, lata 50-te<br \/>\n(obecnie siedziba Muzeum Regionalnego).<\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">O w\u0142a\u015bciwej pracy konwiktu donosz\u0105 r\u00f3wnie\u017c wizytatorzy Komisji Edukacji Narodowej. W swoich raportach informowali, \u017ce plac\u00f3wka jest zorganizowana zgodnie z aktem fundacyjnym. Za utrzymanie porz\u0105dku zgodnie z regulaminem, dwukrotnie by\u0142 wyr\u00f3\u017cniony regens ks. Walerian W\u0105sowski.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Konwikt do ko\u0144ca swojego istnienia w \u0141ukowie by\u0142 zarz\u0105dzany przez ksi\u0119\u017cy pijar\u00f3w. By\u0142 trwale zwi\u0105zany z ich szko\u0142\u0105, tote\u017c wsp\u00f3lnie z ni\u0105 dzieli\u0142 chwile &#8220;wzlot\u00f3w&#8221; i momenty kryzysowe. Po usuni\u0119ciu zakonnik\u00f3w ze szkolnictwa, konwikt sta\u0142 si\u0119 internatem, a uczniowie ucz\u0119szczali do miejscowego gimnazjum. <span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_reference_5067_1_27');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_5067_1_27\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">27)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_27\" class=\"footnote_tooltip\">Tam\u017ce, s. 91<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_5067_1_27').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_27', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script> Oceniaj\u0105c plac\u00f3wk\u0119 po 100 latach funkcjonowania nale\u017cy przyzna\u0107, \u017ce fundusz biskupa Szaniawskiego przyni\u00f3s\u0142 wielki po\u017cytek cz\u0142onkom rodu. Za otrzymanym wykszta\u0142ceniem sta\u0142 cz\u0119sto awans spo\u0142eczny, a niekiedy nawet kariera polityczna. Przetrwanie konwiktu do chwili usuni\u0119cia pijar\u00f3w z \u0141ukowa \u015bwiadczy o w\u0142a\u015bciwym dysponowaniu maj\u0105tkiem fundacyjnym. Zakonnicy &#8220;szk\u00f3\u0142 pobo\u017cnych&#8221; i w tym przypadku sprawdzili si\u0119 jako sumienni wychowawcy i dobrzy gospodarze.<\/p>\n<h5>W okresie Komisji Edukacji Narodowej<\/h5>\n<p style=\"text-align: justify\">&#8220;Pijarzy, kt\u00f3rzy ze wzgl\u0119du na sw\u00f3j post\u0119powy dorobek w dziedzinie szkolnictwa mogli przynajmniej teoretycznie najwi\u0119cej wesprze\u0107 Komisj\u0119 Edukacji Narodowej w dziele naprawy polskiego szkolnictwa, zaoferowali sw\u0105 wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z pa\u0144stwow\u0105 w\u0142adz\u0105 szkoln\u0105 raczej maj\u0105c na oku interes zakonu&#8221;.<span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_reference_5067_1_28');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_5067_1_28\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">28)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_28\" class=\"footnote_tooltip\">T. Mizia, <em>Szko\u0142y \u015brednie Komisji Edukacji Narodowej na terenie Korony<\/em>, Warszawa 1975, s. 30<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_5067_1_28').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_28', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script><\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">W wyniku I rozbioru zakon utraci\u0142 cz\u0119\u015b\u0107 maj\u0105tk\u00f3w, przez co zmniejszy\u0142y si\u0119 jego dochody, a w konsekwencji pogorszy\u0142a si\u0119 sytuacja finansowa ca\u0142ej prowincji polskiej. Ograniczenie \u015brodk\u00f3w na utrzymanie dom\u00f3w zakonnych, wp\u0142yn\u0119\u0142o na decyzje zw\u0142aszcza m\u0142odych zakonnik\u00f3w, kt\u00f3rzy przechodzili na s\u0142u\u017cb\u0119 KEN jako ksi\u0119\u017ca \u015bwieccy, a niekiedy jako nauczyciele cywilni. Kryzysowi ekonomicznemu nie mog\u0142y zaradzi\u0107 nawet w\u0142adze zakonne, dlatego polscy pijarzy zdecydowali si\u0119 na wsp\u00f3\u0142dzia\u0142anie z pierwszym ministerstwem o\u015bwiaty. Taka by\u0142a geneza decyzji prowincja\u0142a Edmunda Kie\u0142czewskiego o poddaniu wszystkich podleg\u0142ych mu szk\u00f3\u0142 pod zarz\u0105d Komisji Edukacji Narodowej. <span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_reference_5067_1_29');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_5067_1_29\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">29)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_29\" class=\"footnote_tooltip\">J. Buba, <em>Pijarzy w Polsce, &#8220;Nasza Przesz\u0142o\u015b\u0107&#8221;<\/em> t. XV 1962, s. 22<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_5067_1_29').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_29', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script> W nast\u0119pstwie takiego rozstrzygni\u0119cia na 11 kolegi\u00f3w pijarskich wydatkowano z kasy Komisji Edukacji &#8211; 33880 z\u0142p. <span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_reference_5067_1_30');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_5067_1_30\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">30)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_30\" class=\"footnote_tooltip\">T. Mizia, dz. cyt., s. 59<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_5067_1_30').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_30', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script><\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Po ust\u0105pieniu z funkcji prowincja\u0142a, ks. Kie\u0142czewski zosta\u0142 rektorem szko\u0142y \u0142ukowskiej. Nie przypadkiem ta szko\u0142a jako pierwsza w\u015br\u00f3d pijarskich i jedna z pierwszych w kraju stosowa\u0142a si\u0119 do przepis\u00f3w wydawanych przez KEN. <span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_reference_5067_1_31');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_5067_1_31\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">31)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_31\" class=\"footnote_tooltip\">J. \u0141ukaszewicz, <em>Historia szk\u00f3l w Koronie i Wielkim Ksi\u0119stwie Litewskim od najdawniejszych czas\u00f3w a\u017c do roku 1794<\/em> t. IV, Pozna\u0144 1851, s. 216<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_5067_1_31').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_31', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script> Potwierdza\u0142 to raport z pierwszej wizytacji, kt\u00f3r\u0105 latem 1774 roku z\u0142o\u017cy\u0142 subdelegat Antoni Pop\u0142awski. Dzi\u0119ki niemu wiemy, \u017ce nauczanie w tym czasie prowadzili: ks. Szymon Bielski jako profesor kl. I i kl. II, ks. Kazimierz D\u0142ugoszewski prof. kl. III, ks. Eustachy Mieczkowski prof. kl. IV, ks. Bazyli Bystrzycki prof, kl. V i prefekt szko\u0142y. <span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_reference_5067_1_32');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_5067_1_32\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">32)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_32\" class=\"footnote_tooltip\"><em>Raporty generalnych wizytator\u00f3w z lat 1773-1794<\/em>, wyd. T. Wierzbowski z. 24, Warszawa 1906, s. 55-56<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_5067_1_32').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_32', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script><\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Na posiedzeniu Komisji w dniu 15 pa\u017adziernika 1774 roku szko\u0142om pijarskim w \u0141ukowie i Szczuczynie przyznano corocznie kwot\u0119 2000 z\u0142p. <span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_reference_5067_1_33');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_5067_1_33\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">33)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_33\" class=\"footnote_tooltip\"><em>Protoko\u0142y posiedze\u0144 Komisji Edukacji Narodowej 1773-1785<\/em>, opra\u0107. M. Mitera-Dobrowolska, Wroc\u0142aw 1973, s. 39<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_5067_1_33').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_33', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script> W tym samym roku zapad\u0142a jeszcze jedna decyzja. Oto po odpadni\u0119ciu od Rzeczypospolitej Podoli\u0144ca, stamt\u0105d do \u0141ukowa zosta\u0142 przeniesiony nowicjat. <span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_reference_5067_1_34');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_5067_1_34\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">34)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_34\" class=\"footnote_tooltip\">W. Bobkowska, <em>Losy pijar\u00f3w 1793-1808, &#8220;Nasza Przesz\u0142o\u015b\u0107&#8221;<\/em> t. XV 1962, s. 259<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_5067_1_34').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_34', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script> Z obecno\u015bci nowicjuszy najbardziej korzysta\u0142a szko\u0142a, albowiem m\u0142odzi kandydaci na zakonnik\u00f3w cz\u0119sto bywali wykorzystywani jako pomocnicy w dzia\u0142alno\u015bci edukacyjno-wychowawczej.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Wed\u0142ug podzia\u0142u administracyjnego szk\u00f3\u0142 z 1778 roku, <span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_reference_5067_1_35');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_5067_1_35\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">35)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_35\" class=\"footnote_tooltip\">H. Pohoska, <em>Wizytatorowie generalni Komisji Edukacji Narodowej<\/em>, Lublin 1957, s. 294<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_5067_1_35').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_35', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script> \u0141uk\u00f3w znalaz\u0142 si\u0119 w departamencie trzecim, kierowanym przez Ignacego Potockiego. W 1783 roku ustalono nowy podzia\u0142 <span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_reference_5067_1_36');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_5067_1_36\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">36)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_36\" class=\"footnote_tooltip\">Tam\u017ce, s. 296-297<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_5067_1_36').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_36', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script> na wydzia\u0142y terytorialne, a opr\u00f3cz nich dla Korony powsta\u0142 &#8220;mi\u0119dzyterytorialny&#8221; wydzia\u0142 pijarski. Do niego w\u0142\u0105czono szko\u0142\u0119 \u0142ukowsk\u0105. Oko\u0142o 1780 roku zacz\u0119to w niej wprowadza\u0107 rozk\u0142ad zaj\u0119\u0107 oparty na ustawach KEN i w zwi\u0105zku z tym kolegium przemianowano na szko\u0142\u0119 podwydzia\u0142ow\u0105. <span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_reference_5067_1_37');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_5067_1_37\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">37)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_37\" class=\"footnote_tooltip\">J. \u0141ukaszewicz, dz. cyt., s. 216<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_5067_1_37').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_37', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script> W plac\u00f3wkach tego rodzaju by\u0142y 3 dwuletnie klasy i 3 nauczycieli. Z powodu rozszerzenia tre\u015bci nauczania zarzucono obowi\u0105zuj\u0105c\u0105 dotychczas zasad\u0119, \u017ce jeden profesor uczy\u0142 w danej klasie wszystkich przedmiot\u00f3w. Utrzymano j\u0105 tylko w klasach pierwszych, a dla pozosta\u0142ych utworzono 4 bloki programowe (wymowy, prawa, matematyki, fizyki). Szko\u0142a \u0142ukowska przyj\u0119\u0142a system przedmiotowy w roku szkolnym 1783\/84. Zgodnie z nim w pierwszej klasie uczy\u0142 jeden nauczyciel, pozostali dwaj dzielili mi\u0119dzy siebie przedmioty dwu klas starszych. W szko\u0142ach mniejszych i wi\u0119kszych plan nauczania by\u0142 niemal identyczny. <span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_reference_5067_1_38');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_5067_1_38\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">38)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_38\" class=\"footnote_tooltip\">K. Mrozowska, <em>By Polak\u00f3w zrobi\u0107 obywatelami<\/em>, Krak\u00f3w 1993, s. 41-44<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_5067_1_38').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_38', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script> Opieraj\u0105c si\u0119 na tej informacji, rozk\u0142adzie zaj\u0119\u0107 szko\u0142y wydzia\u0142owej i zapisach w matrykule zak\u0142adam, \u017ce w szkole \u0142ukowskiej podzia\u0142 przedmiotowy m\u00f3g\u0142 wygl\u0105da\u0107 nast\u0119puj\u0105co:<\/p>\n<ul class=\"fancy_list\">\n<li class=\"minus_list silver_sprite\">profesor klasy pierwszej : kaligrafia, gramatyka polsko-\u0142aci\u0144ska, arytmetyka, geografia i nauka moralna;<\/li>\n<li class=\"minus_list silver_sprite\">profesor wymowy: gramatyka \u0142aci\u0144ska, wymowa \u0142aci\u0144ska, historia z geografi\u0105, nauka moralna i prawo;<\/li>\n<li class=\"minus_list silver_sprite\">profesor matematyki i fizyki: arytmetyka, geometria, algebra, fizyka, rysunek, historia naturalna (botanika i mineralogia), nauka o zdrowiu, logika, ogrodnictwo i rolnictwo.<\/li>\n<\/ul>\n<p style=\"text-align: justify\">Ze wzgl\u0119du na kr\u00f3tszy czas nauczania, w szkole podwydzia\u0142owej zmniejszono liczb\u0119 przedmiot\u00f3w, b\u0105d\u017a pomijano wiele tre\u015bci w nich zawartych, g\u0142\u00f3wnie z przedmiot\u00f3w przyrodniczych. Przewidziana dla wszystkich uczni\u00f3w nauka religii tylko w klasie I odbywa\u0142a si\u0119 w szkole, a dla starszych wyk\u0142adano j\u0105 w ko\u015bciele pod nazw\u0105 nauka chrze\u015bcija\u0144ska. Tak jak dawniej nauczano we wszystkie dni powszednie w porze rannej i popo\u0142udniowej. Ka\u017cdy dzie\u0144 rozpoczyna\u0142 si\u0119 msz\u0105, na kt\u00f3r\u0105 uczniowie przybywali do ko\u015bcio\u0142a za kwadrans si\u00f3dma. Po jej zako\u0144czeniu udawali si\u0119 do szko\u0142y, a czas do godz. 8 przeznaczony by\u0142 na przygotowania do zaj\u0119\u0107. Od 8 do 10 trwa\u0142y lekcje, po kt\u00f3rych nast\u0119powa\u0142a d\u0142u\u017csza przerwa wype\u0142niona nauk\u0105 indywidualn\u0105, posi\u0142kiem i \u0107wiczeniami rekreacyjnymi. Po po\u0142udniu od godziny 2 do 4 ponownie lekcje, a bezpo\u015brednio po nich nauka j\u0119zyka obcego. <span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_reference_5067_1_39');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_5067_1_39\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">39)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_39\" class=\"footnote_tooltip\">J. Lewicki, <em>Ustawodawstwo szkolne za czas\u00f3w Komisji Edukacji Narodowej 1773-1793<\/em>), Krak\u00f3w 1925, s. 288<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_5067_1_39').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_39', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script> Dwa razy w tygodniu (zalecano wtorek i czwartek) w porze popo\u0142udniowej przeprowadzano tzw. edukacj\u0119 fizyczn\u0105. <span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_reference_5067_1_40');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_5067_1_40\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">40)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_40\" class=\"footnote_tooltip\">Tam\u017ce, s. 308<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_5067_1_40').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_40', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script><\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Czasy Komisji Edukacji Narodowej to najlepiej udokumentowany okres w dziejach szko\u0142y pijarskiej w \u0141ukowie. Najwi\u0119cej informacji zawartych jest w raportach wizytator\u00f3w generalnych. Podczas swoich kontrolnych wizyt zwracali uwag\u0119 na r\u00f3\u017cne aspekty dzia\u0142alno\u015bci plac\u00f3wki. Pierwsz\u0105 tego typu wizytacj\u0119 przeprowadzi\u0142 w dniach 20-22 kwietnia 1782 r. ks. Szczepan Ho\u0142\u0142owczyc. Rektorem szko\u0142y by\u0142 w\u00f3wczas ks. Bernard Rz\u0105\u017cewski, prefektem ks. Antoni I\u017cycki, a profesorami: ks. Barnaba Klein, ks. Filip Arbaczewski, ks. \u0141ukasz Karabudzi\u0144ski. Ju\u017c w pocz\u0105tkowym fragmencie raportu wizytator stwierdzi\u0142, \u017ce rozk\u0142ad zaj\u0119\u0107 i spos\u00f3b nauczania jest zgodny z zaleceniami Komisji, a wizytacja w klasach zosta\u0142a nast\u0119puj\u0105co zrelacjonowana: \u201eWszystkie rodzaje nauk by\u0142y na placu, z popisu pozna\u0107 by\u0142o, \u017ce nie na pami\u0119\u0107, ale na rozum s\u0105 uczeni; uwa\u017ca\u0142em usilno\u015b\u0107 i nauczycieli w t\u0142umaczeniu i uczni\u00f3w w korzystaniu&#8221;.<span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_reference_5067_1_41');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_5067_1_41\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">41)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_41\" class=\"footnote_tooltip\"><em>Ks. Szczepana Ho\u0142\u0142owczyca raport wizyty generalnej po\u0142udniowo-wschodnich wydzia\u0142\u00f3w szkolnych<\/em>, w: &#8220;Archiwum do dziej\u00f3w literatury i o\u015bwiaty w Polsce&#8221;, Krak\u00f3w 1878,1.1, s. 54<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_5067_1_41').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_41', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script><\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">W uwagach krytycznych znalaz\u0142a si\u0119 sprawa, kt\u00f3ra b\u0119dzie powraca\u0107 w nast\u0119pnych raportach. Od niepami\u0119tnych czas\u00f3w odbywa\u0142 si\u0119 w \u0141ukowie w okresie zapust\u00f3w 10-dniowy jarmark. Ca\u0142e targowisko znajdowa\u0142o si\u0119 obok budynku gimnazjum i to czyni\u0142o atmosfer\u0119 niew\u0142a\u015bciw\u0105 do nauczania. Aby uchroni\u0107 m\u0142odzie\u017c przed demoralizuj\u0105cymi scenami (k\u0142\u00f3tnie, b\u00f3jki, kradzie\u017ce) postanowiono, \u017ce na czas jarmarku wszyscy uczniowie udadz\u0105 si\u0119 do swoich dom\u00f3w. Ta do\u015b\u0107 szkodliwa przerwa w nauce wynika\u0142a tak\u017ce z faktu udost\u0119pniania stancji uczniowskich kupcom i przyjezdnym z dalszych okolic. W komentarzu Ho\u0142\u0142owczyc pisa\u0142 o braku sposobu dla przeciwdzia\u0142ania &#8220;zadawnionemu zwyczajowi&#8221;. <span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_reference_5067_1_42');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_5067_1_42\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">42)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_42\" class=\"footnote_tooltip\">Tam\u017ce, s. 55<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_5067_1_42').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_42', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script><\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Pozytywne opinie zawarte s\u0105 w raporcie z wizytacji Franciszka Kollendowicza w 1783 r.<span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_reference_5067_1_43');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_5067_1_43\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">43)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_43\" class=\"footnote_tooltip\">Raporty &#8230; z. 26, Warszawa 1910, s. 75-76<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_5067_1_43').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_43', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script> W cz\u0119\u015bci raportu dotycz\u0105cej nauczycieli i uczni\u00f3w wizytator zawar\u0142 nast\u0119puj\u0105ce opinie: &#8220;Nie tylko z powo\u0142ania, ale i z posiadania nauk staj\u0105 si\u0119 po\u017cytecznymi, podaj\u0105c \u0142atwe, dok\u0142adne i jasne t\u0142umaczenia&#8221;; &#8220;Pilni s\u0105, poj\u0119tni, ochotni do nauk&#8230;&#8221;. <span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_reference_5067_1_44');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_5067_1_44\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">44)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_44\" class=\"footnote_tooltip\">Tam\u017ce, s. 75<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_5067_1_44').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_44', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script> Rozmowy z uczniami wykaza\u0142y sprawne pos\u0142ugiwanie si\u0119 \u0142acin\u0105, umiej\u0119tno\u015b\u0107 opisywania wydarze\u0144 historycznych w\u0142asnymi zdaniami, rozumienie wiadomo\u015bci z algebry i geometrii. Profesor kl. I ks. Klein uczy\u0142 j\u0119zyka niemieckiego, kt\u00f3rym zainteresowanych by\u0142o 30 uczni\u00f3w. Wizytator zaleci\u0142 poprzez zach\u0119canie powi\u0119kszy\u0107 liczebno\u015b\u0107 tej grupy.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Ciekawe informacje i osobliwe opinie znajduj\u0105 si\u0119 w raporcie Bonifacego Garyckiego <span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_reference_5067_1_45');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_5067_1_45\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">45)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_45\" class=\"footnote_tooltip\">Raporty &#8230; z. 27, Warszawa 1911, s. 80-81<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_5067_1_45').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_45', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script> z wizytacji w dniach 29-31 maja 1784 r. Na wst\u0119pie dowiadujemy si\u0119 o zmianie na stanowisku rektora, kt\u00f3rym zosta\u0142 ks. Innocenty Ormia\u0144ski, a nowym profesorem matematyki ks. Samuel Blizi\u0144ski. W roku szkolnym 1783\/84 wydarzy\u0142y si\u0119 w szkole nie opisane dok\u0142adnie incydenty uczniowskie. Wizytator zamie\u015bci\u0142 tylko uwagi profesor\u00f3w o szkodliwo\u015bci prawa, kt\u00f3re pozwala ukaranym uczniom odwo\u0142ywa\u0107 si\u0119 do wy\u017cszej instancji np. wizytatora lub rektora Szko\u0142y G\u0142\u00f3wnej. Korzystaj\u0105cy z tego ucze\u0144 nadal bezkarnie broi, czym podwa\u017ca autorytet nauczycieli i wywiera negatywny wp\u0142yw na swoich koleg\u00f3w. Drugie zastrze\u017cenie ksi\u0119\u017cy pijar\u00f3w dotyczy\u0142o usuni\u0119tego dyrektora, kt\u00f3ry bez \u015bwiadectwa zosta\u0142 przyj\u0119ty do szko\u0142y bielskiej. Oba przypadki wykaza\u0142y ma\u0142\u0105 skuteczno\u015b\u0107 stosowanych kar.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Przeprowadzona wizytacja w klasach unaoczni\u0142a dobr\u0105 znajomo\u015b\u0107 wiedzy. Tym razem wizytator postanowi\u0142 wyr\u00f3\u017cni\u0107 imiennie niekt\u00f3rych uczni\u00f3w: &#8220;Najwi\u0119cej si\u0119 popisali w I klasie: Micha\u0142 Przewuski, J\u00f3zef Celi\u0144ski, Tadeusz Jasi\u0144ski, Micha\u0142 Zalewski, J\u0119drzej Wy\u017cyhowski; w II klasie: Franciszek Podoski, Franciszek \u0141aski, Tadeusz Dzba\u0144ski, Kajetan Rozwadowski, Ignacy i Aleksander Chromi\u0144scy, Edmund Brzezi\u0144ski; w III klasie: Ignacy B\u0105dzy\u0144ski, J\u00f3zef Jezierski, Bart\u0142omiej Jasi\u0144ski, J\u00f3zef \u0141aski, Pawe\u0142 P\u0142u\u017ca\u0144ski, Ignacy Wojakowski, Antoni Szaniawski &#8211; funduszowy&#8221;. W cz\u0119\u015bci raportu dotycz\u0105cej uczni\u00f3w zosta\u0142a zamieszczona nader sympatyczna opinia: &#8220;W szko\u0142ach wiele si\u0119 znajduje uczni\u00f3w pi\u0119knie pisz\u0105cych&#8221;. Wizytatora nie zadowoli\u0142 sk\u0142ad spo\u0142eczny grupy ucz\u0105cej si\u0119 j\u0119zyka niemieckiego. Uzna\u0142, \u017ce zbyt ma\u0142o jest w niej syn\u00f3w zamo\u017cnej szlachty. Przyj\u0105\u0142 wyja\u015bnienie o niech\u0119ci og\u00f3\u0142u szlachty do tego j\u0119zyka, uznawanego cz\u0119sto za ma\u0142o u\u017cyteczny. We fragmencie o edukacji fizycznej za uwag\u0105 o dobrym zdrowiu uczni\u00f3w znalaz\u0142a si\u0119 wiadomo\u015b\u0107 o nag\u0142ym zgonie 10-letniego J\u00f3zefa Witkowskiego. Na samym ko\u0144cu raportu zosta\u0142a odnotowana pro\u015bba nauczycieli, aby za darmo otrzymywali wydawane podr\u0119czniki.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">W roku 1786 szko\u0142\u0119 \u0142ukowsk\u0105 wizytowa\u0142 Walerian Bogdanowicz. W zwi\u0119z\u0142ym raporcie <span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_reference_5067_1_46');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_5067_1_46\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">46)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_46\" class=\"footnote_tooltip\"><em>Raporty<\/em> &#8230; z. 29, Warszawa 1914, s. 33<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_5067_1_46').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_46', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script> pochwali\u0142 nauczanie matematyki i fizyki, prowadzone przez ks. Damascena Kapauna. Wizytator nie stwierdzi\u0142 w wypowiedziach uczni\u00f3w form gramatycznych dawniej stosowanych. Nowo\u015bci\u0105, a zarazem wype\u0142nieniem uchwa\u0142y Komisji, by\u0142o przywiezienie medali w nagrod\u0119 dla uczni\u00f3w o najwi\u0119kszych osi\u0105gni\u0119ciach w nauce. Medale srebrne otrzymali: Stanis\u0142aw Kwiatkowski z kl. I i Tomasz Rzewuski z kl. II, a medal z\u0142oty przyznano Janowi Wereszkiewiczowi z kl. III.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Znaczne zmiany osobowe nast\u0105pi\u0142y w roku szkolnym 1786\/87, o czym donosi raport Bonifacego Garyckiego <span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_reference_5067_1_47');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_5067_1_47\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">47)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_47\" class=\"footnote_tooltip\">T. Prandzioch, <em>Szko\u0142a pijarska w \u0141ukowie<\/em>, [w:] <em>Szko\u0142y pijarskie w Koronie w czasach Komisji Edukacji Narodowej<\/em> (teka dypl. UJ 1960), maszynopis, s. 40<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_5067_1_47').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_47', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script>. Szko\u0142a dosta\u0142a nowego rektora, kt\u00f3rym zosta\u0142 ks. Bogus\u0142aw Psarski. Po 10 latach odszed\u0142 ks. Antoni I\u017cycki. Funkcj\u0119 prefekta obj\u0105\u0142 po nim ks. Adolf Chraczy\u0144ski. Zmienili si\u0119 r\u00f3wnie\u017c wyk\u0142adowcy. Jako nowy przyby\u0142 profesor wymowy ks. August Truskalski, a po rocznej przerwie powr\u00f3ci\u0142 profesor matematyki i fizyki ks. Samuel Blizi\u0144ski. Dzi\u0119ki pilno\u015bci i gorliwo\u015bci nauczycieli szko\u0142a utrzyma\u0142a dobr\u0105 opini\u0119. Na szczeg\u00f3lne wyr\u00f3\u017cnienie, zdaniem wizytatora, zas\u0142u\u017cy\u0142 ucz\u0105cy w klasie I ks. Stanis\u0142aw Dobi\u0144ski.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Utrzymanie si\u0119 szko\u0142y na niezmiennym poziomie potwierdzi\u0142y raporty: J\u00f3zefa Muszy\u0144skiego z 1788 r. i Jana Kantego Krusi\u0144skiego z 1789 r. Obaj wizytatorzy podkre\u015blali dba\u0142o\u015b\u0107 o kondycj\u0119 fizyczn\u0105 wychowank\u00f3w, w kt\u00f3rej zawiera\u0142y si\u0119 tak\u017ce walory wychowawcze. Wed\u0142ug Muszy\u0144skiego <span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_reference_5067_1_48');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_5067_1_48\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">48)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_48\" class=\"footnote_tooltip\">Tam\u017ce, s. 41<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_5067_1_48').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_48', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script> w chwilach wolnych od nauki odbywa\u0142y si\u0119 zaj\u0119cia z musztry wojskowej przy u\u017cyciu broni zrobionej z drewna. Wizytator Krusi\u0144ski w radosnej tonacji opisa\u0142 uczniowski oddzia\u0142 w jednakowych mundurkach i z w\u0142asn\u0105 chor\u0105gwi\u0105 <span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_reference_5067_1_49');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_5067_1_49\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">49)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_49\" class=\"footnote_tooltip\">H. Pohoska, dz. cyt., s. 251<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_5067_1_49').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_49', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script>. Ostatnia wizytacja z 1793 r. przeprowadzona przez Wincentego Trefflera r\u00f3wnie\u017c nie przynios\u0142a krytycznych uwag o dzia\u0142alno\u015bci szko\u0142y \u0142ukowskiej. <span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_reference_5067_1_50');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_5067_1_50\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">50)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_50\" class=\"footnote_tooltip\">Tam\u017ce, s. 349<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_5067_1_50').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_50', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script><\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Komisja Edukacji Narodowej pragn\u0119\u0142a zaradzi\u0107 wielkiemu zacofaniu rolnictwa, opartemu na dawnej tradycji, a niekiedy tak\u017ce na przes\u0105dach i zabobonach. W roku szkolnym 1774\/75 do programu szk\u00f3\u0142 wydzia\u0142owych i podwydzia\u0142owych wprowadzono jako dodatkowe przedmioty: rolnictwo i ogrodnictwo. Uznano, \u017ce zaprezentowanie m\u0142odzie\u017cy nowoczesnych pogl\u0105d\u00f3w na temat uprawy ziemi, jej nawo\u017cenia, sposob\u00f3w siania, zak\u0142adania ogrod\u00f3w itp., sk\u0142oni przysz\u0142ych rolnik\u00f3w do praktykowania poznanych metod lub poszukiwania w\u0142asnych. Ze wzgl\u0119du na specyfik\u0119 regionu i wynikaj\u0105cy z niej status m\u0142odzie\u017cy, szko\u0142a \u0142ukowska prowadzi\u0142a tego rodzaju nauczanie przez co najmniej 18 lat. Potwierdzenie tego czasu znajduje si\u0119 w specjalnych raportach <span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_reference_5067_1_51');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_5067_1_51\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">51)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_51\" class=\"footnote_tooltip\">J. Fierich, <em>Nauki rolnicze w szko\u0142ach \u015brednich Komisji Edukacji Narodowej<\/em>, Krak\u00f3w 1950, s. 11<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_5067_1_51').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_51', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script>. Najwi\u0119ksze zaanga\u017cowanie wykaza\u0142 ks. Samuel Blizi\u0144ski, kt\u00f3ry prowadzi\u0142 zaj\u0119cia z ogrodnictwa w latach 1784, 1788 i 1790-92 oraz z rolnictwa w latach 1783 i 1785. <span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_reference_5067_1_52');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_5067_1_52\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">52)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_52\" class=\"footnote_tooltip\">Tam\u017ce, s. 139<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_5067_1_52').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_52', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script><\/p>\n<table class=\"fancy_table\">\n<tbody>\n<tr>\n<th>Rok szkolny<\/th>\n<th>Liczba uczni\u00f3w<\/th>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>1781\/1782<\/td>\n<td>220<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>1782\/1783<\/td>\n<td>220<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>1783\/1784<\/td>\n<td>250<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>1785\/1786<\/td>\n<td>162<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>1791\/1792<\/td>\n<td>258<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p style=\"text-align: justify\">Cz\u0119\u015b\u0107 wizytator\u00f3w zamieszcza\u0142a w swoich raportach informacje o liczbie uczni\u00f3w w odwiedzanych szko\u0142ach. Dane tego rodzaju kilkakrotnie odnotowane dla szko\u0142y \u0142ukowskiej wygl\u0105daj\u0105 nast\u0119puj\u0105co: <span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_reference_5067_1_53');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_5067_1_53\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">53)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_53\" class=\"footnote_tooltip\">T. Mizia, dz. cyt., s. 261, 264<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_5067_1_53').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_53', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script><\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Przytoczone liczby wskazuj\u0105, \u017ce w roku szkolnym 1781\/82 w \u0141ukowie uczy\u0142o si\u0119 7,3% uczni\u00f3w wszystkich szk\u00f3\u0142 pijarskich, co dawa\u0142o szkole 3 miejsce w Koronie. W nast\u0119pnym roku ta sama liczba uczni\u00f3w stanowi\u0142a 8,1% wychowank\u00f3w zakonu i kolegium sytuowa\u0142o si\u0119 na 6 miejscu. Kolejny rok zwi\u0119kszy\u0142 udzia\u0142 do 8,5% i tym razem by\u0142a to 4 pozycja. W roku szkolnym 1785\/86 nale\u017cy odnotowa\u0107 spadek do 6% i tym samym przesuni\u0119cie si\u0119 na miejsce 7. W ostatnim notowaniu w 1791\/92 r. liczbowy udzia\u0142 m\u0142odzie\u017cy by\u0142 najwy\u017cszy, bo a\u017c 10% i to oznacza\u0142o powr\u00f3t na 4 pozycj\u0119. Na 14 szk\u00f3\u0142 pijarskich, o\u015brodek \u0142ukowski plasuje si\u0119 w okolicach 5-go miejsca pod wzgl\u0119dem liczebno\u015bci uczni\u00f3w. Znaczenie tego miejsca jest godne podkre\u015blenia, zwa\u017cywszy s\u0142abe zaludnienie regionu oraz trwaj\u0105c\u0105 od pewnego czasu rywalizacj\u0119 o ucznia ze szko\u0142\u0105 w Siemiatyczach <span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_reference_5067_1_54');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_5067_1_54\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">54)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_54\" class=\"footnote_tooltip\">Tam\u017ce, s. 43<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_5067_1_54').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_54', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Opinie wizytator\u00f3w zosta\u0142y zebrane i zestawione przez Hann\u0119 Pohosk\u0105, kt\u00f3ra na podstawie ocen u\u0142o\u017cy\u0142a tabel\u0119 klasyfikacyjn\u0105. Szko\u0142a \u0142ukowska uzyskuj\u0105c 5 ocen dobrych i 2 dosy\u0107 dobre znalaz\u0142a si\u0119 na 13 miejscu w gronie &#8220;szk\u00f3\u0142 lepszych&#8221; i jako 5 w\u015br\u00f3d kolegi\u00f3w pijarskich. <span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_reference_5067_1_55');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_5067_1_55\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">55)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_55\" class=\"footnote_tooltip\">H. Pohoska, dz. cyt., s. 170<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_5067_1_55').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_55', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script><\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">W okresie istnienia Komisji Edukacji Narodowej podnios\u0142a si\u0119 ranga szko\u0142y. Zadecydowa\u0142y o tym: w\u0142a\u015bciwa postawa rektor\u00f3w kieruj\u0105cych plac\u00f3wk\u0105 zgodnie z nowym ustawodawstwem, zaanga\u017cowanie profesor\u00f3w w przekazywaniu aktualnej wiedzy i w\u0142a\u015bciwy jej odbi\u00f3r ze strony nauczanej m\u0142odzie\u017cy.<\/p>\n<h5>W czasach zabor\u00f3w<\/h5>\n<p style=\"text-align: justify\">Traktaty rozbiorowe z 1795 r. umie\u015bci\u0142y \u0141uk\u00f3w na terytorium zaj\u0119tym przez Austri\u0119, a w nast\u0119pstwie podzia\u0142u by\u0142ej prowincji polskiej pijar\u00f3w zgromadzenie \u0142ukowskie znalaz\u0142o si\u0119 w prowincji galicyjskiej. <span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_reference_5067_1_56');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_5067_1_56\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">56)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_56\" class=\"footnote_tooltip\">T. Chromecki, dz. cyt., s. 111<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_5067_1_56').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_56', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script> W 1797 roku pi\u0119\u0107 kolegi\u00f3w (w tym \u0142ukowskie) zosta\u0142o zorganizowane w samodzieln\u0105 prowincj\u0119 zakonn\u0105 &#8211; zachodniogalicyjsk\u0105, kt\u00f3ra przetrwa\u0142a do czas\u00f3w Ksi\u0119stwa Warszawskiego. W tym czasie w \u0141ukowie dzia\u0142a\u0142o profesorium. <span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_reference_5067_1_57');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_5067_1_57\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">57)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_57\" class=\"footnote_tooltip\"><em>Historia Prowincji Galicji Zachodniej i Wschodniej<\/em> ( r\u0119kopis) [w:] Biblioteka Czartoryskich w Krakowie Sygn. 1845<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_5067_1_57').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_57', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script><\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Przez pierwsze dwudziestolecie okresu rozbior\u00f3w o\u015brodek \u0142ukowski podlega\u0142 trzem r\u00f3\u017cnym systemom ustrojowym. W ramach porz\u0105dku austriackiego od 1801 r. szko\u0142y galicyjskie utrzymywane by\u0142y z funduszu edukacyjnego. Pijarzy w \u0141ukowie otrzymywali z wymienionego funduszu na gimnazjum rocznie 250 floren\u00f3w. <span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_reference_5067_1_58');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_5067_1_58\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">58)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_58\" class=\"footnote_tooltip\"><em>J. Dobrza\u0144ski, Szko\u0142y lubelskie na tle austriackiej polityki szkolnej zachodniej Galicji 1795-1809<\/em>, Lublin 1949, s. 14<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_5067_1_58').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_58', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script> Dotychczasowa szko\u0142a podwydzia\u0142owa zosta\u0142a zreorganizowana jako gimnazjum. <span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_reference_5067_1_59');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_5067_1_59\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">59)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_59\" class=\"footnote_tooltip\">J. Dobrza\u0144ski, <em>Materia\u0142y z dziej\u00f3w szkolnictwa w archiwach lubelskich<\/em>, &#8220;Roczniki Humanistyczne Towarzystwa Nauk KUL, IV, z .3 195\u0417, s. 37<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_5067_1_59').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_59', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script> Nauczanie nadal opiera\u0142o si\u0119 na programie KEN z niewielkimi tylko zmianami.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Rzeczywisto\u015b\u0107 rozbiorowa najbardziej uzewn\u0119trzni\u0142a si\u0119 w sposobie administrowania szko\u0142y. Zgodnie z nowymi rozporz\u0105dzeniami prefekt opr\u00f3cz spraw dydaktyczno &#8211; wychowawczych za\u0142atwia\u0142 korespondencj\u0119, pisa\u0142 sprawozdania, sporz\u0105dza\u0142 wykazy i prowadzi\u0142 ksi\u0119gi szkolne. Zlecone czynno\u015bci mia\u0142y by\u0107 wykonywane w \u015bci\u015ble okre\u015blonym terminie. Przyk\u0142adowo: do 1 pa\u017adziernika urz\u0105d obwodowy mia\u0142 otrzyma\u0107 wykaz osobowy grona nauczycielskiego, a do 15 maja mia\u0142 nadej\u015b\u0107 tajny raport zawieraj\u0105cy opinie o nauczycielach. <span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_reference_5067_1_60');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_5067_1_60\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">60)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_60\" class=\"footnote_tooltip\">J. Dobrza\u0144ski, dz. cyt., s. 68-69<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_5067_1_60').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_60', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script><\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">U schy\u0142ku XVIII wieku szko\u0142a \u0142ukowska boryka\u0142a si\u0119 z k\u0142opotami lokalowymi. Po po\u017carze nauczanie przeniesiono do drewnianego budynku, kt\u00f3ry po pewnym czasie grozi\u0142 zawaleniem. Mimo tych trudno\u015bci nie zmala\u0142o zainteresowanie gimnazjum. W 1810 r. do szko\u0142y ucz\u0119szcza\u0142o 198 uczni\u00f3w, a zwi\u0105zani z ni\u0105 byli nast\u0119puj\u0105cy zakonnicy: ks. Zygmunt Grzyma\u0142a &#8211; rektor, ks. Edmund Andraszek &#8211; prefekt, jako nauczyciele: ks. Andrzej Polejowski, ks. Marcin Ponoterski i kleryk Antoni Kleyster. Pomagali tak\u017ce inni klerycy. Konwiktem w\u00f3wczas kierowa\u0142 ks. Marcin Eysmond.<span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_reference_5067_1_61');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_5067_1_61\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">61)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_61\" class=\"footnote_tooltip\">A. Pitala, <em>Przyczynki do dziej\u00f3w polskiej prowincji pijar\u00f3w<\/em>, Krak\u00f3w 1993, s. 133-134<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_5067_1_61').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_61', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script><\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">W okresie Ksi\u0119stwa Warszawskiego powsta\u0142 nowy projekt organizacji szkolnictwa opracowany przez Izb\u0119 Edukacyjn\u0105. Wprowadza\u0142 on podzia\u0142 na szko\u0142y elementarne, podwydzia\u0142owe i departamentowe. Plac\u00f3wka \u0142ukowska zosta\u0142a przemianowana na szko\u0142\u0119 departamentow\u0105. W styczniu 1813 r. o\u015brodki pijarskie otrzyma\u0142y nowe programy, ale z powodu dzia\u0142a\u0144 wojennych wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich w tym czasie nie funkcjonowa\u0142a. Budynki zosta\u0142y zaj\u0119te na magazyny, lazarety lub uleg\u0142y zniszczeniu. Podobnie sta\u0142o si\u0119 w \u0141ukowie, gdzie budynek szkolny zosta\u0142 spalony. <span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_reference_5067_1_62');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_5067_1_62\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">62)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_62\" class=\"footnote_tooltip\">Tam\u017ce, s. 135<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_5067_1_62').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_62', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script><\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">W czasie Kr\u00f3lestwa Kongresowego sytuacja uleg\u0142a poprawie. Uzdrowienie systemu edukacyjnego wymaga\u0142o r\u00f3wnie\u017c uwzgl\u0119dnienia szkolnictwa pijarskiego, zdewastowanego przez w\u0142adze zaborcze oraz administracj\u0119 Ksi\u0119stwa Warszawskiego. Dla odnowienia pijarskiego szkolnictwa \u015bredniego w 1818 r. Komisja Rz\u0105dowa Wyzna\u0144 Religijnych i O\u015bwiecenia Publicznego wyda\u0142a dokument zatytu\u0142owany <em>Akt odnowy szk\u00f3\u0142 pijarskich w Kr\u00f3lestwie Polskim<\/em> <span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_reference_5067_1_63');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_5067_1_63\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">63)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_63\" class=\"footnote_tooltip\"><em>Akt odnowy szk\u00f3\u0142 pijarskich w Kr\u00f3lestwie Polskim<\/em>, [w:] <em>Wk\u0142ad pijar\u00f3w do nauki i kultury w Polsce XVII\u2014XIX w.<\/em> p. red. I. Stasiewicz-Jasiukowej, Warszawa-Krak\u00f3w 1993, s. 531-533<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_5067_1_63').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_63', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script> rozporz\u0105dzeniu okre\u015blono sposoby finansowania i administrowania szk\u00f3\u0142 zgromadzenia, nauczaj\u0105cych pijar\u00f3w zr\u00f3wnano w prawach z nauczycielami \u015bwieckimi. W punkcie 16 opisywanego aktu zamieszczono postanowienie o przeniesieniu nowicjatu do \u0141ukowa w wojew\u00f3dztwie podlaskim. Z fundusz\u00f3w Rz\u0105du Kr\u00f3lestwa Polskiego odbudowano i w 1819 r. przekazano szkole gmach murowany. Fakt ten w niekt\u00f3rych publikacjach <span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_reference_5067_1_64');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_5067_1_64\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">64)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_64\" class=\"footnote_tooltip\">J. Dobrza\u0144ski, Materia\u0142y&#8230; , s. 37<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_5067_1_64').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_64', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script> jest \u0142\u0105czony z podniesieniem o\u015brodka \u0142ukowskiego do rangi szko\u0142y wojew\u00f3dzkiej. Potwierdzeniem ma by\u0107 obecno\u015b\u0107 w roku szkolnym 1820\/21 a\u017c 14 nauczycieli dla 232 uczni\u00f3w. Drugi termin utworzenia Podlaskiej Szko\u0142y Wojew\u00f3dzkiej w \u0141ukowie to 1821 r. <span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_reference_5067_1_65');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_5067_1_65\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">65)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_65\" class=\"footnote_tooltip\">H. Chamerska, dz. cyt., s. 90<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_5067_1_65').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_65', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script> Uwa\u017cam, \u017ce tak du\u017cy awans plac\u00f3wki po\u0142\u0105czy\u0107 nale\u017cy z zarz\u0105dzeniem wymagaj\u0105cym od kandydat\u00f3w do nowicjatu uko\u0144czenia przynajmniej 4 klas szko\u0142y wojew\u00f3dzkiej. Wed\u0142ug ustawy z 1819 r. szko\u0142a wojew\u00f3dzka mia\u0142a 6 klas.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Cel i zadania tego typu szko\u0142y okre\u015bla\u0142o zarz\u0105dzenie z 8 czerwca 1819 r. &#8220;Szko\u0142y wojew\u00f3dzkiej celem jest dawa\u0107 uczniom swoim gruntowne zasady nauk i umiej\u0119tno\u015bci, kt\u00f3re najwi\u0119cej przyczyniaj\u0105 si\u0119 do ukszta\u0142towania rozumu (&#8230;) tak, a\u017ceby m\u0142odzieniec uko\u0144czywszy chwalebnie wszystkie tej szko\u0142y klasy, by\u0142 usposobiony do Szko\u0142y G\u0142\u00f3wnej, czyli Uniwersytetu&#8221; <span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_reference_5067_1_66');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_5067_1_66\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">66)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_66\" class=\"footnote_tooltip\">J. Kucharzewski, <em>Epoka Paskiewiczowska. Losy o\u015bwiaty<\/em>, Warszawa-Krak\u00f3w 1914, s. 42<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_5067_1_66').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_66', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script>. W programie nauczania znalaz\u0142y si\u0119 przedmioty: religia i moralno\u015b\u0107, j\u0119zyk polski, j\u0119zyk \u0142aci\u0144ski, matematyka (arytmetyka, algebra, geometria), geografia, historia powszechna i polska, historia naturalna, literatura polska, fizyka, j\u0119zyk niemiecki, j\u0119zyk francuski, j\u0119zyk grecki, mineralogia i chemia, kaligrafia, rysunek.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">W zwi\u0105zku z du\u017c\u0105 liczb\u0105 przedmiot\u00f3w rozszerzeniu uleg\u0142o grono nauczycielskie. Poza tym ka\u017cdy z profesor\u00f3w naucza\u0142 w r\u00f3\u017cnych klasach i z kilku przedmiot\u00f3w.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Oto sk\u0142ad zgromadzenia nauczycielskiego w roku szkolnym 1826\/27 z podaniem wyk\u0142adanych przedmiot\u00f3w <span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_reference_5067_1_67');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_5067_1_67\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">67)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_67\" class=\"footnote_tooltip\">&#8220;Roczniki Instytut\u00f3w Religijnych i Edukacyjnych w Kr\u00f3lestwie Polskim&#8221;, R. 1826\/27, s 307-308<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_5067_1_67').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_67', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script>:<\/p>\n<ul class=\"fancy_list\">\n<li class=\"bullet_list silver_sprite\">ks. Pawe\u0142 Radecki &#8211; rektor, nauka religii i moralno\u015bci, j\u0119zyk \u0142aci\u0144ski,<\/li>\n<li class=\"bullet_list silver_sprite\">ks. Erazm Modli\u0144ski &#8211; prefekt, nauka religii i moralno\u015bci, geometria,<\/li>\n<li class=\"bullet_list silver_sprite\">ks. Ambro\u017cy Matyiewicz &#8211; nauka religii i moralno\u015bci,<\/li>\n<li class=\"bullet_list silver_sprite\">ks. Aleksy Chmielewicz &#8211; nauka religii i moralno\u015bci, j\u0119zyk \u0142aci\u0144ski, historia powszechna i polska,<\/li>\n<li class=\"bullet_list silver_sprite\">ks. Benedykt Tarczy\u0144ski &#8211; arytmetyka i algebra,<\/li>\n<li class=\"bullet_list silver_sprite\">ks. Glicery Wierzejski &#8211; geometria, historia naturalna,<\/li>\n<li class=\"bullet_list silver_sprite\">ks. Ksawery Kurowski &#8211; religia, historia naturalna, chemia,<\/li>\n<li class=\"bullet_list silver_sprite\">ks. Kalasancjusz Maliszewski &#8211; j\u0119zyk polski, historia powszechna i polska,<\/li>\n<li class=\"bullet_list silver_sprite\">kl. Micha\u0142 Sikorski &#8211; j\u0119zyk \u0142aci\u0144ski, arytmetyka, geometria, historia naturalna, fizyka,<\/li>\n<li class=\"bullet_list silver_sprite\">kl. J\u00f3zef Zgodzi\u0144ski &#8211; j\u0119zyk polski, arytmetyka, geometria, historia naturalna,<\/li>\n<li class=\"bullet_list silver_sprite\">kl. Nikodem Wysocki &#8211; j\u0119zyk grecki, historia powszechna i polska.<\/li>\n<\/ul>\n<p style=\"text-align: justify\">Do nauczania dopuszczono r\u00f3wnie\u017c nauczycieli \u015bwieckich:<\/p>\n<ul class=\"fancy_list\">\n<li class=\"bullet_list silver_sprite\">J\u00f3zef Charvet &#8211; j\u0119zyk francuski, j\u0119zyk niemiecki, kaligrafia<\/li>\n<li class=\"bullet_list silver_sprite\">J\u00f3zef Bernert &#8211; j\u0119zyk \u0142aci\u0144ski, j\u0119zyk niemiecki, geometria,<\/li>\n<li class=\"bullet_list silver_sprite\">Adam Frey &#8211; j\u0119zyk niemiecki, kaligrafia, rysunki,<\/li>\n<li class=\"bullet_list silver_sprite\">Wincenty Nowicki &#8211; j\u0119zyk polski, j\u0119zyk \u0142aci\u0144ski, historia powszechna.<\/li>\n<\/ul>\n<p style=\"text-align: justify\">W tym samym roku liczebno\u015b\u0107 poszczeg\u00f3lnych klas przedstawia\u0142a si\u0119 nast\u0119puj\u0105co <span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_reference_5067_1_68');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_5067_1_68\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">68)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_68\" class=\"footnote_tooltip\"> Tam\u017ce s.308 <\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_5067_1_68').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_68', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script>:<\/p>\n<table class=\"fancy_table\">\n<tbody>\n<tr>\n<th><strong>Klasa<\/strong><\/th>\n<th><strong>Liczba uczni\u00f3w<\/strong><\/th>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>I<\/td>\n<td>70<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>II<\/td>\n<td>64<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>III<\/td>\n<td>47<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>IV<\/td>\n<td>36<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>V<\/td>\n<td>22<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>VI<\/td>\n<td>15<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<th><strong>Razem<\/strong><\/th>\n<th>254<\/th>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p style=\"text-align: justify\">Dane z tabeli wykazuj\u0105 prawid\u0142owo\u015b\u0107 spotykan\u0105 i obecnie, a mianowicie: im starsza klasa, tym mniejsza jej liczebno\u015b\u0107. Przypuszczam, \u017ce ten zmniejszaj\u0105cy si\u0119 stan klas wynika\u0142 z trzech powod\u00f3w: 1) nie wszyscy byli w stanie podo\u0142a\u0107 trudom edukacji, 2) cz\u0119\u015b\u0107 odchodzi\u0142a z przyczyn osobistych lub rodzinnych, 3) pozostali po uko\u0144czeniu 4 klasy przenosili si\u0119 do nowicjatu.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Wa\u017cnym elementem edukacji by\u0142y sprawdziany wiadomo\u015bci uczni\u00f3w. Przepisy nakazywa\u0142y nauczycielom przeprowadzanie w ka\u017cdym miesi\u0105cu &#8220;egzamin\u00f3w szczeg\u00f3lnych&#8221;, a na pocz\u0105tku lipca mia\u0142 miejsce egzamin ca\u0142oroczny. Egzaminatorem by\u0142 w\u00f3wczas rektor lub prefekt, kt\u00f3ry ocenia\u0142 odpowiedzi na pytania zadawane przez nauczyciela. Dla dok\u0142adniejszego ocenienia ucznia prezentowane by\u0142y prace pisemne wykonane w mijaj\u0105cym roku. Podsumowaniem rezultat\u00f3w egzamin\u00f3w, a tym samym efekt\u00f3w nauczania w danym roku szkolnym, by\u0142 publiczny popis uczni\u00f3w. W trakcie jego trwania najlepsi uczniowie z poszczeg\u00f3lnych przedmiot\u00f3w popisywali si\u0119 zdobyt\u0105 wiedz\u0105 lub prezentowali w\u0142asne rozprawy naukowe <span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_reference_5067_1_69');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_5067_1_69\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">69)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_69\" class=\"footnote_tooltip\">J. Lewicki, dz. cyt., s. 293-295<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_5067_1_69').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_69', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script>. Na uroczysto\u015b\u0107 zapraszano dygnitarzy duchownych i \u015bwieckich z wojew\u00f3dztwa oraz rodzic\u00f3w uczni\u00f3w.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Orientacj\u0119 o przebiegu popisu mo\u017cemy zdoby\u0107 na podstawie zaproszenia, jakie na t\u0119 okoliczno\u015b\u0107 przygotowywano: &#8220;Popis publiczny uczni\u00f3w Szko\u0142y Wojew\u00f3dzkiej w \u0141ukowie pod nadzorem XX. Pijar\u00f3w b\u0119d\u0105cej odbywa\u0107 si\u0119 b\u0119dzie w Sali Naukowej pod\u0142ug reskryptu rz\u0105dowego w dniach 27, 28, 29 miesi\u0105ca lipca 1829 roku, na kt\u00f3ry prze\u015bwietn\u0105 publiczno\u015b\u0107 zaprasza imieniem ca\u0142ego Instytutu Nauczycielskiego ks. Pawe\u0142 Radecki &#8211; rektor&#8221; <span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_reference_5067_1_70');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_5067_1_70\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">70)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_70\" class=\"footnote_tooltip\"> Opis zaproszenia w APZP w Krakowie <\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_5067_1_70').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_70', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script>. W dalszej kolejno\u015bci nast\u0119puje przedstawienie porz\u0105dku uroczysto\u015bci. Ka\u017cdego dnia popis rozpoczyna\u0142 si\u0119 o godzinie 8 minut 30 i trwa\u0142 do godziny pierwszej po po\u0142udniu. Na poszczeg\u00f3lne przedmioty przeznaczano od 10 minut do 1 godziny. Po wyst\u0105pieniach uczni\u00f3w prezentowano ich prace pisemne np. z kaligrafii i rysunki. Na zako\u0144czenie ostatniego dnia popisu uczniom wyr\u00f3\u017cnionym \u201eza pobo\u017cno\u015b\u0107 i pilno\u015b\u0107&#8221; wr\u0119czano nagrody.<\/p>\n<a rel=\"prettyPhoto\" href=\"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/wp-content\/uploads\/2018\/03\/popis1829.jpg\" title=\"\"><img class=\"framed aligncenter\" src=\"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/wp-content\/uploads\/2018\/03\/popis1829.jpg\" title=\"\" alt=\"\" width=\"400\" height=\"491\" \/><\/a><p style=\"text-align: center\"><em>&#8220;Popis publiczny uczni\u00f3w Szko\u0142y Wojewodzkiey w \u0141ukowie pod dozorem xx. Piiar\u00f3w b\u0119d\u0105cey odbywa\u0107 si\u0119 b\u0119dzie w Sali Naukowey pod\u0142ug Reskryptu Rz\u0105dowego, w dniach 27. 28 i 29. miesi\u0105ca lipca 1829 roku, na kt\u00f3ry prze\u015bwietn\u0105 publiczno\u015b\u0107 zaprasza imieniem ca\u0142ego instytutu nauczycielskiego x. Pawe\u0142 Redecki Rektor&#8221; &#8211; \u0179r\u00f3d\u0142o: Wojew\u00f3dzka Biblioteka Publiczna im. Hieronima \u0141opaci\u0144skiego w Lublinie.<\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">W roku szkolnym 1829\/30 w szkole kszta\u0142ci\u0142o si\u0119 349 uczni\u00f3w <span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_reference_5067_1_71');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_5067_1_71\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">71)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_71\" class=\"footnote_tooltip\"> A. Pitala, dz. cyt., s. 136 <\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_5067_1_71').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_71', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script>, co oznacza, \u017ce w ci\u0105gu 2 lat przyby\u0142o blisko stu wychowank\u00f3w. Wzrost liczebno\u015bci b\u0119d\u0105cy nast\u0119pstwem dodatniego przyrostu naturalnego odzwierciedla stabiln\u0105 sytuacj\u0119 Kr\u00f3lestwa Polskiego. W atmosferze spokoju wzmog\u0142o si\u0119 zainteresowanie edukacj\u0105 sprzyjaj\u0105ce rozwojowi szk\u00f3\u0142. Za dobry poziom dydaktyczny najbardziej by\u0142y cenione przez rodzic\u00f3w w\u0142a\u015bnie o\u015brodki pijarskie <span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_reference_5067_1_72');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_5067_1_72\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">72)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_72\" class=\"footnote_tooltip\"> E. Jab\u0142o\u0144ska-Deptu\u0142a, <em>Przystosowanie i op\u00f3r. Zakony m\u0119skie w Kr\u00f3lestwie Kongresowym<\/em>, Warszawa 1983, s. 150-151 <\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_5067_1_72').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_72', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">R\u00f3wnocze\u015bnie z powstaniem szko\u0142y pijarzy zacz\u0119li gromadzi\u0107 ksi\u0105\u017cki. Nie odnaleziono jednak \u017cadnego tytu\u0142u z pierwszego dwudziestolecia kolegium. Najprawdopodobniej ca\u0142y \u00f3wczesny ksi\u0119gozbi\u00f3r zosta\u0142 strawiony przez ogie\u0144 podczas po\u017caru w 1725 r. Najstarsze zachowane ksi\u0105\u017cki s\u0105 opatrzone napisem: &#8220;Bibl. Convictus Szaniaviani Lucoviensis dono dedit Celsissimus Princeps Fundator Ao.<br \/>\nDni. 1730&#8243;. Z tego wynika, \u017ce by\u0142y podarowane konwiktowi Szaniawskich przez<br \/>\nfundatora. Zbi\u00f3r ksi\u0105\u017cek zacz\u0105\u0142 si\u0119 wyra\u017anie powi\u0119ksza\u0107 od lat 40-tych XVIII w. Rozw\u00f3j biblioteki dokonywa\u0142 si\u0119 dzi\u0119ki zakupom czynionym przez rektor\u00f3w. W 1747 r. ks. Ludwik Kami\u0144ski naby\u0142 10 dzie\u0142 klasyk\u00f3w. Inne odnotowane przypadki to zakupy 20 dzie\u0142, w 1770 r. przez ks. Antoniego Rogali\u0144skiego, a w 1773 r. przez ks. Seweryna Waliszewskiego. Oko\u0142o 1795 r. ks. Antoni I\u017cycki naby\u0142 kilkana\u015bcie dziel prawniczych, matematycznych oraz dykcjonarzy w j\u0119zyku francuskim, \u0142aci\u0144skim i polskim. Ostatnie zakupione ksi\u0105\u017cki pochodz\u0105 z lat 1822-26 i s\u0105 opatrzone nazwiskiem ks. Paw\u0142a Radeckiego.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Innym sposobem powi\u0119kszania biblioteki by\u0142y ofiary z prywatnych zbior\u00f3w zakonnik\u00f3w. W 1781 r. kilkana\u015bcie tom\u00f3w dzie\u0142 francuskich podarowa\u0142 ks. Arseniusz G\u00f3rski, a ponad 50 dzie\u0142 o tre\u015bci teologicznej, historycznej, filozoficznej i prawniczej przekaza\u0142 ks. Bazyli Bystrzycki. Podobnych rozmiar\u00f3w zbi\u00f3r ofiarowa\u0142 ks. Konstanty K\u0142opocki w 1783 r. Dzie\u0142a o tematyce historycznej podarowa\u0142 prowincja\u0142 ks. Ludwik Jordan. Kilkana\u015bcie tom\u00f3w dzie\u0142 matematycznych i dykcjonarzy pozostawi\u0142 ks. Szymon Bielski.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">W posiadanie biblioteki przechodzi\u0142y najcz\u0119\u015bciej ksi\u0105\u017cki po zmar\u0142ych zakonnikach. W 1783 r. po ks. Edmundzie Kie\u0142czewskim przej\u0119to oko\u0142o 30 dzie\u0142 r\u00f3\u017cnej tre\u015bci, a w rok p\u00f3\u017aniej po ks. Filipie Arbaczewskim kilkana\u015bcie dzie\u0142 historycznych i matematycznych. W 1820 r. ponad 20 dzie\u0142 w r\u00f3\u017cnych j\u0119zykach w\u0142\u0105czono do zasob\u00f3w bibliotecznych po \u015bmierci ks. Jana Kantego Wykowskiego.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Biblioteka rozwija\u0142a si\u0119 g\u0142\u00f3wnie dzi\u0119ki cz\u0142onkom zgromadzenia. Zdarza\u0142y si\u0119 jednak przypadki darowizn od os\u00f3b \u015bwieckich. W 1783 r. kilkana\u015bcie dzie\u0142 ofiarowa\u0142 hr. Siemie\u0144ski, starosta trzebieszowski. Ksi\u0105\u017cki kolegium \u0142ukowskiego znaczono odr\u0119cznie napisem: <em>Bibliothecae Domus Lucoviensis Schol. Piarum<\/em> lub za pomoc\u0105 pod\u0142u\u017cnej piecz\u0105tki <em>Bibl. Collegi S. P.<\/em> <span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_reference_5067_1_73');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_5067_1_73\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">73)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_73\" class=\"footnote_tooltip\"> L. Zalewski, <em>Biblioteka seminarium duchownego w lublinie i biblioteki klasztorne w diecezji lubelskiej i podlaskiej<\/em>, Warszawa 1926, s.206-210 <\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_5067_1_73').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_73', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script> <\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Wed\u0142ug &#8220;Rocznika Instytut\u00f3w Religijnych i Edukacyjnych w Kr\u00f3lestwie Polskim&#8221; w 1824 r. w \u0141ukowie by\u0142y 702 ksi\u0105\u017cki <span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_reference_5067_1_74');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_5067_1_74\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">74)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_74\" class=\"footnote_tooltip\"> &#8220;Rocznik Instytut\u00f3w &#8230;&#8221; R. 1824, s. 196 <\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_5067_1_74').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_74', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script>. Z tego \u017ar\u00f3d\u0142a znamy pomoce dydaktyczne znajduj\u0105ce si\u0119 w wyposa\u017ceniu szko\u0142y \u0142ukowskiej. W roku szkolnym 1826\/27 by\u0142o 858 ksi\u0105\u017cek, 8 atlas\u00f3w geograficznych, 47 map geograficznych, 39 tom\u00f3w pism periodycznych, 204 wzor\u00f3w rysunk\u00f3w <span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_reference_5067_1_75');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_5067_1_75\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">75)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_75\" class=\"footnote_tooltip\"> &#8220;Rocznik &#8230;&#8221; R. 1826\/27, s. 308 <\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_5067_1_75').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_75', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script>. W 1830 r. stan wyposa\u017cenia jeszcze si\u0119 powi\u0119kszy\u0142 i wynosi\u0142 1200 ksi\u0105\u017cek, 10 atlas\u00f3w, 51 map geograficznych, 56 tom\u00f3w pism periodycznych, 209 wzor\u00f3w rysunk\u00f3w <span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_reference_5067_1_76');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_5067_1_76\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">76)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_76\" class=\"footnote_tooltip\"> &#8220;Rocznik &#8230;&#8221; R. 1830, s. 227 <\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_5067_1_76').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_76', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">W momencie wybuchu powstania listopadowego \u0141uk\u00f3w by\u0142 z pewno\u015bci\u0105 g\u0142\u00f3wnym o\u015brodkiem o\u015bwiatowym ca\u0142ego Podlasia. Nawet stolica wojew\u00f3dztwa &#8211; Siedlce ust\u0119powa\u0142y pod wzgl\u0119dem liczby ucz\u0105cej si\u0119 m\u0142odzie\u017cy <span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_reference_5067_1_77');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_5067_1_77\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">77)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_77\" class=\"footnote_tooltip\"> J. Frankowski, <em>Dzieje Gimnazjum Siedleckiego, w: Ksi\u0119ga pami\u0105tkowa Siedlczan 1844-1905,<\/em> s.36 <\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_5067_1_77').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_77', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script>. Wed\u0142ug danych archiwalnych w styczniu 1831 r. w szkole uczy\u0142o si\u0119 342 uczni\u00f3w, a kilkunastoosobowe grono nauczycieli zakonnych uzupe\u0142nia\u0142o 3 nauczycieli \u015bwieckich. W raporcie rektora ks. Tarczy\u0144skiego zosta\u0142o zanotowane, \u017ce 5 lutego 1831 r. po wkroczeniu do \u0141ukowa, wojska rosyjskie zaj\u0119\u0142y na swoje potrzeby budynki szkolne. Z tego powodu nauka zosta\u0142a przerwana, cz\u0119\u015b\u0107 uczni\u00f3w wyjecha\u0142a do dom\u00f3w, a starsi zasilili oddzia\u0142y powsta\u0144c\u00f3w. Tak\u017ce 1\/3 zakonnik\u00f3w opu\u015bci\u0142a klasztor, aby wzi\u0105\u0107 bezpo\u015bredni udzia\u0142 w walce. W szeregach walcz\u0105cych znalaz\u0142o si\u0119 pi\u0119ciu ksi\u0119\u017cy ze zgromadzenia \u0142ukowskiego <span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_reference_5067_1_78');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_5067_1_78\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">78)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_78\" class=\"footnote_tooltip\"> B. Jablo\u0144ska-Deptu\u0142a, dz. cyt., s.415-416 <\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_5067_1_78').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_78', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Pocz\u0105tkowo w gmachu szkolnym znajdowa\u0142a si\u0119 kancelaria sztabowa genera\u0142a Geismara, kt\u00f3ry st\u0105d wyruszy\u0142 na b\u00f3j pod Stoczkiem. W marcu przyby\u0142 Pu\u0142k Grenadier\u00f3w Jekaterynos\u0142awskich z artyleri\u0105. W czasie ich pobytu sale szkolne zosta\u0142y zamienione na sk\u0142ad ekwipunku wojskowego. Od 14 kwietnia mie\u015bci\u0142a si\u0119 w \u0141ukowie kwatera g\u0142\u00f3wna feldmarsza\u0142ka Dybicza. W szkole by\u0142 w\u00f3wczas magazyn soli i innych produkt\u00f3w spo\u017cywczych. Od po\u0142owy maja pomieszczenia szkolne zosta\u0142y zamienione na lazaret dla wojsk rosyjskich. <\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Miasto przechodzi\u0142o zmienne koleje losu, dwukrotnie zatrzymywa\u0142 si\u0119 z wojskami genera\u0142 Ramorino, ale 8 wrze\u015bnia 1831 roku ostatecznie wr\u00f3ci\u0142o w r\u0119ce Rosjan <span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_reference_5067_1_79');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_5067_1_79\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">79)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_79\" class=\"footnote_tooltip\"> J. Frankowski, <em>Niszczenie &#8230; <\/em>, s. 8-9 <\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_5067_1_79').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_79', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script>. Jesieni\u0105 zosta\u0142 wydany rozkaz Rz\u0105du Tymczasowego nakazuj\u0105cy zamkni\u0119cie szk\u00f3\u0142 wojew\u00f3dzkich, a w ich miejsce dozwalaj\u0105cy urz\u0105dzenie szk\u00f3\u0142 wydzia\u0142owych dla 4 klas ni\u017cszych <span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_reference_5067_1_80');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_5067_1_80\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">80)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_80\" class=\"footnote_tooltip\"> J. Kucharzewski, <em>Epoka paskiewiczowska. Losy o\u015bwiaty<\/em>, Warszawa-Krak\u00f3w 1914, s. 47 <\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_5067_1_80').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_80', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">We wrze\u015bniu lub pa\u017adzierniku zosta\u0142 usuni\u0119ty lazaret. W\u00f3wczas zgodnie z rozporz\u0105dzeniem wznowiono nauczanie w klasach ni\u017cszych. Dopuszczono do szk\u00f3\u0142 tylko &#8220;m\u0142odzie\u017c mniej doros\u0142\u0105, mniej zatem szkodliwym podnietom dost\u0119pn\u0105&#8221; <span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_reference_5067_1_81');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_5067_1_81\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">81)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_81\" class=\"footnote_tooltip\"> Tam\u017ce, s.47 <\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_5067_1_81').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_81', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Przez nast\u0119pne kilkana\u015bcie miesi\u0119cy trwa\u0142y prace nad stworzeniem nowej ustawy o\u015bwiatowej. Wytyczn\u0105 dla tych dzia\u0142a\u0144 by\u0142o pismo Miko\u0142aja I do Paskiewicza z dnia 5 pa\u017adziernika 1831 r. W tek\u015bcie tym cesarz pisa\u0142: \u201ePoniewa\u017c edukacja by\u0142a z\u0142a i jej to zw\u0142aszcza przypisa\u0107 nale\u017cy sk\u0142onno\u015b\u0107 m\u0142odzie\u017cy do by\u0142ego buntu, nale\u017cy na t\u0119 dziedzin\u0119 zwr\u00f3ci\u0107 najwi\u0119ksz\u0105 baczno\u015b\u0107&#8221; <span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_reference_5067_1_82');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_5067_1_82\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">82)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_82\" class=\"footnote_tooltip\"> Tam\u017ce, s.49 <\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_5067_1_82').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_82', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script>. Przygotowanie nowego systemu szkolnego nie ograniczy\u0142o si\u0119 do opracowania &#8220;w\u0142a\u015bciwych&#8221; tre\u015bci programowych i wytyczenia sposob\u00f3w ich realizacji. O prawdziwych intencjach zmian wypowiada si\u0119 Paskiewicz w odezwie do Strogonowa z dnia 26 sierpnia 1832 r. &#8220;.. wol\u0105 Cesarza jest, aby zw\u0142aszcza zakon Pijar\u00f3w by\u0142 usuni\u0119ty od kszta\u0142cenia m\u0142odzie\u017cy&#8221; <span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_reference_5067_1_83');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_5067_1_83\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">83)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_83\" class=\"footnote_tooltip\"> Tam\u017ce, s.119 <\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_5067_1_83').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_83', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script>. Namiestnik proponowa\u0142 nast\u0119puj\u0105cy spos\u00f3b za\u0142atwienia tej sprawy: przed otwarciem szk\u00f3\u0142 na podstawie nowej ustawy nale\u017cy og\u0142osi\u0107 zamkni\u0119cie szk\u00f3\u0142 dawniej istniej\u0105cych. Nawet tego samego dnia otworzy\u0107 szko\u0142y rz\u0105dowe i poda\u0107 informacj\u0119, \u017ce plac\u00f3wki nauczania prowadzone przez osoby prywatne i duchowie\u0144stwo mog\u0105 by\u0107 otwarte na podstawie specjalnego zezwolenia rz\u0105dowego <span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_reference_5067_1_84');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_5067_1_84\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">84)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_84\" class=\"footnote_tooltip\"> Tam\u017ce, s.120 <\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_5067_1_84').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_84', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script>. Wed\u0142ug tej metody posz\u0142o dalsze dzia\u0142anie, kt\u00f3re doprowadzi\u0142o do odebrania pijarom posiadanych wcze\u015bniej szk\u00f3\u0142. Na podstawie nowej ustawy og\u0142oszonej w 1833 r. utworzono szko\u0142y trzech stopni: gimnazja, szko\u0142y obwodowe i szko\u0142y elementarne <span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_reference_5067_1_85');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_5067_1_85\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">85)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_85\" class=\"footnote_tooltip\"> Tam\u017ce, s.123 <\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_5067_1_85').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_85', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script>. W sierpniu tego samego roku, w obecno\u015bci komendanta obwodu \u0142ukowskiego i komendanta \u017candarmerii, nast\u0105pi\u0142o otwarcie gimnazjum wojew\u00f3dztwa podlaskiego w \u0141ukowie. Nowe kierownictwo i grono profesorskie stanowi\u0142y osoby \u015bwieckie. W sk\u0142adzie tym by\u0142 jeden duchowny &#8211; pijar ks. Tytus Zegard, jako nauczyciel religii i moralno\u015bci <span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_reference_5067_1_86');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_5067_1_86\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">86)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_86\" class=\"footnote_tooltip\"> J. Frankowski, dz. cyt., s.13 <\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_5067_1_86').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_86', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Plac\u00f3wka z odnowion\u0105 kadr\u0105 mia\u0142a kr\u00f3tki \u017cywot. W 1840 roku szko\u0142\u0119 przekszta\u0142cono na Gimnazjum Gubernialne Podlaskie i pod t\u0105 nazw\u0105 funkcjonowa\u0142o do 1844 roku, po czym zosta\u0142o przeniesione do Siedlec. Sta\u0142o si\u0119 to w nast\u0119pstwie wykrycia przez w\u0142adze rosyjskie w 1841 r. zwi\u0105zku patriotycznego utworzonego przez uczni\u00f3w. Z Siedlec do \u0141ukowa przeniesiono szko\u0142\u0119 powiatow\u0105, kt\u00f3ra dzia\u0142a\u0142a do 1852 r. <span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_reference_5067_1_87');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_5067_1_87\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">87)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_87\" class=\"footnote_tooltip\"> Tam\u017ce, s.30 <\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_5067_1_87').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_5067_1_87', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script><\/p>\n<a rel=\"prettyPhoto\" href=\"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/wp-content\/uploads\/2018\/04\/lukow-panorama-kosciol-90.jpg\" title=\"\"><img class=\"framed aligncenter\" src=\"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/wp-content\/uploads\/2018\/04\/lukow-panorama-kosciol-90.jpg\" title=\"\" alt=\"\" width=\"500\" height=\"339\" \/><\/a><p style=\"text-align: center\">5. Ko\u015bci\u00f3\u0142 i budynek poklasztorny<br \/>\nna tle zabudowy miejskiej.<\/p>\n<h5>Zako\u0144czenie<\/h5>\n<p style=\"text-align: justify\">Szko\u0142a pijarska w \u0141ukowie powsta\u0142a jako fundacja miejscowej szlachty. Jej znakomitsi przedstawiciele nie szcz\u0119dzili trudu i pieni\u0119dzy, aby tak\u017ce ziemia \u0142ukowska mia\u0142a w\u0142asn\u0105 plac\u00f3wk\u0119 edukacyjn\u0105. Gdy zacz\u0119\u0142a naucza\u0107 zabiegali o \u015brodki na jej utrzymanie, a w sytuacjach zagro\u017conego istnienia, np. po po\u017carach, zdobywali si\u0119 na bezgraniczn\u0105 ofiarno\u015b\u0107. Troska o szko\u0142\u0119 zosta\u0142a przekazana nast\u0119pnym pokoleniom, u kt\u00f3rych poczucie odpowiedzialno\u015bci wyrasta\u0142o z wdzi\u0119czno\u015bci za przekazan\u0105 wiedz\u0119. Wracaj\u0105c jeszcze do pocz\u0105tk\u00f3w nale\u017cy w odr\u0119bnych s\u0142owach podkre\u015bli\u0107 w\u0142a\u015bciwy wyb\u00f3r \u00f3wczesnej szlachty w doborze obsady dla tworz\u0105cej si\u0119 szko\u0142y. U progu XVIII w. co najmniej kilka zakon\u00f3w prowadzi\u0142o w\u0142asne szko\u0142y, a po\u015br\u00f3d nich o\u015brodki pijarskie nie nale\u017ca\u0142y do przoduj\u0105cych. Zgromadzenie szk\u00f3\u0142 pobo\u017cnych po przesz\u0142o 50-ciu latach istnienia na ziemiach polskich zacz\u0119\u0142o coraz wyra\u017aniej zaznacza\u0107 swoj\u0105 obecno\u015b\u0107. Dzi\u0119ki prywatnym fundacjom \u015brednio co 4 lata powstawa\u0142a ich nowa plac\u00f3wka. Po przeprowadzeniu reform w po\u0142owie XVIII wieku szko\u0142y pijarskie zyska\u0142y na znaczeniu, a po kasacji jezuit\u00f3w i podporz\u0105dkowaniu si\u0119 ustawom Komisji Edukacji Narodowej stanowi\u0142y \u015bcis\u0142\u0105 czo\u0142\u00f3wk\u0119. Pozycj\u0119 swoj\u0105 utrwali\u0142y w okresie Kr\u00f3lestwa Polskiego. To niekwestionowane pierwsze\u0144stwo wynika\u0142o poniek\u0105d z regu\u0142y zakonu. Pijarzy byli jedyn\u0105 wsp\u00f3lnot\u0105, kt\u00f3ra za sw\u00f3j nadrz\u0119dny cel uznawa\u0142a prac\u0119 dydaktyczno &#8211; wychowawcz\u0105. Dla pozosta\u0142ych zgromadze\u0144 tego rodzaju dzia\u0142alno\u015b\u0107 mia\u0142a charakter uboczny.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Do chwalebnego obrazu szkolnictwa pijarskiego przyczyni\u0142 si\u0119 tak\u017ce o\u015brodek \u0142ukowski. Stworzenie odpowiedniej bazy materialnej i nie malej\u0105ce zainteresowanie m\u0142odzie\u017cy dawa\u0142y podstawy dla rozwoju plac\u00f3wki. Spe\u0142ni\u0107 si\u0119 on m\u00f3g\u0142 pod warunkiem prowadzenia nauczania przez odpowiednio wykwalifikowan\u0105 kadr\u0119. Stosowany u pijar\u00f3w system przygotowania do pracy w szkole zapewnia\u0142 spe\u0142nienie tego warunku. Zespolenie si\u0119 tych element\u00f3w uczyni\u0142o szko\u0142\u0119 \u0142ukowsk\u0105 jednym z pr\u0119\u017cniejszych o\u015brodk\u00f3w prowincji polskiej. Dla potwierdzenia tego dodam, \u017ce w murach szko\u0142y wyk\u0142ada\u0142o wielu zas\u0142u\u017conych zakonnik\u00f3w, a w\u015br\u00f3d nich tacy, kt\u00f3rzy wzbogacili literatur\u0119 narodow\u0105 (Fabian Turkowski, Gracjan Piotrowski) jub poprzez w\u0142asny dorobek przys\u0142u\u017cyli si\u0119 rozwojowi polskiej my\u015bli naukowej (Remigiusz \u0141adowski, Franciszek Siarczy\u0144ski, Bazyli Bystrzycki, Celestyn Kaliszewski, Patrycy Skaradkiewicz, Szymon Bielski).<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Tak\u017ce w gronie absolwent\u00f3w znalaz\u0142o si\u0119 kilka znanych postaci: Krzysztof Kluk, Franciszek Salezy Jezierski, Bronis\u0142aw Trentowski, Klemens Junosza Szaniawski.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">O\u015brodek \u0142ukowski przeby\u0142 naturalny cykl rozwojowy plac\u00f3wki o\u015bwiatowej. Poczynaj\u0105c od kolegium by\u0142 nast\u0119pnie szko\u0142\u0105 podwydzia\u0142ow\u0105, gimnazjum, szko\u0142\u0105 departamentow\u0105 i na ko\u0144cu szko\u0142\u0105 wojew\u00f3dzk\u0105. To ostatnie mianowanie dotyczy\u0142o szko\u0142y, kt\u00f3ra na obszarze wojew\u00f3dztwa nie mia\u0142a sobie r\u00f3wnej, a w skali Kr\u00f3lestwa Kongresowego nale\u017ca\u0142a do grupy przoduj\u0105cych. By\u0142o to wi\u0119c zas\u0142u\u017cone wyr\u00f3\u017cnienie i r\u00f3wnocze\u015bnie okaza\u0142o si\u0119 najlepszym uwie\u0144czeniem 130-letniej dzia\u0142alno\u015bci pijarskiej dla dobra m\u0142odzie\u017cy ziemi \u0142ukowskiej. <\/p>\n<hr>\n<p style=\"text-align: center\"><strong>The History of the Piarist School at Luk\u00f3w 1701-1833<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: center\">SUMMARY<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">The Piarist school at \u0141uk\u00f3w was established as a foundation of the local nobility, who spared neither money nor effort to maintain their own school. Whenever the existence of the school was threatened, as happended e.g. after a fire, they were ready to make great sacrifices. The concern for the school was passed on to the next generations whose, sense of responsibility for the school stemmed from the gratitude for the knowledge they had received there.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">At the beginning of the 18,h century a number of orders had their own schools, and among them the Piarist schools were not the leading ones. However, after fifty years of activities in Poland the Piarist teaching order began to make its presence felt ever more strongly. Thanks to private foundation, a new Piarist school would be established every 4 years, on average. After reforms in the middle of the 18th century, and then after the disbandment of the Jesuit schools, and subordination of schools to the regulations of the Committee for National Education, the Piarist schools reached the top of the rank. This position was strengthened during the period of the (Congress) Kingdom of Poland, when there was no secondary school that could be a match for the Piarist schools. This unchallengeable position was largely due to the rule of the order, as the Piarist order was the only one which made education their primary objective. For other orders this kind of activity was only of accessory nature.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">The \u0141uk\u00f3w school contributed to the prestige of Piarist schooling. Endowed with a good material basis and enjoying the unfailing appreciation of young people, the school continued to develop. Instruction in the school was conducted by the most highly qualified staff, whose proper selection was ensured by the Piarist system of training for work at school. All those elements made the \u0141uk\u00f3w school one of the most dynamic centres of education in the Polish provinces. Among the teachers of the school were many members of the order who made a lasting contribution to literature and sciences ; the names include Fabian Turkowski, Gracjan Piotrowski, Remigiusz \u0141adowski, Franciszek Siarczy\u0144ski, Bazyli Bystrzycki, Celestyn Kaliszewski, Patrycy Skaradkiewicz, Szymon Bielski. Also among the graduates of the school were a numer of eminent personnages such as Krzysztof Kluk, Franciszek Salezy Jezierski, Bronis\u0142aw Trentowski, Klemens Junosza Szaniawski.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">The \u0141uk\u00f3w school underwent the natural cycle of evolution of educational institutions. Beginning as a college, it went through a number of stages of importance to become a province school. Achieving the status of a province school meant that no other school in the province had a similar standing, and the school was among the leading schools of the Congress Kingdom.This was a well deserved distinction and the crowning of the 130 years of the Piarists activities for the benefit of the youth of the Lukow district.<\/p>\n<hr>\n<div class=\"fancy_box\">\n<div class=\"fancy_box_content\">\n<p style=\"text-align: justify\">Artyku\u0142 umieszczony jest w kolekcji cyfrowej Bazhum, gromadz\u0105cej zawarto\u015b\u0107 polskich czasopism  humanistycznych i spo\u0142ecznych tworzonej przez Muzeum Historii Polski w ramach prac podejmowanych na rzecz zapewnienia otwartego, powszechnego i trwa\u0142ego dost\u0119pu do polskiego dorobku naukowego i kultiralnego.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Artyku\u0142 zosta\u0142 zdigitalizowany i opracowany do udost\u0119pnienia w internecie ze \u015brodk\u00f3w specjalnych MNiSW dzi\u0119ki Wydzia\u0142owi Historycznemu Uniwersytetu Warszawskiego.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<p><em>Autor: S\u0142awomir Postek<br \/>\n\u0179r\u00f3d\u0142o: Analecta 5\/2 (10) 1996 r. 141-169<\/em><\/p>\n<div class=\"speaker-mute footnotes_reference_container\">\n<div class=\"footnote_container_prepare\">\n<p><span class=\"footnote_reference_container_label pointer\" onclick=\"footnote_expand_collapse_reference_container_5067_1();\">Przypisy<\/span><span class=\"footnote_reference_container_collapse_button\" style=\"display: none;\" onclick=\"footnote_expand_collapse_reference_container_5067_1();\">[<a id=\"footnote_reference_container_collapse_button_5067_1\">+<\/a>]<\/span><\/p>\n<\/div>\n<div id=\"footnote_references_container_5067_1\" style=\"\">\n<table class=\"footnotes_table footnote-reference-container\">\n<tbody>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_tooltip_5067_1_1');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_5067_1_1\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>1<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\">T. Chromacki, <em>Kro\u0301tki rys dziej\u00f3w zgromadzenia szk\u00f3\u0142 pobo\u017cnych<\/em>, czyli 00. Pijaro\u0301w, Krako\u0301w 1880 s. 50.<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_tooltip_5067_1_2');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_5067_1_2\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>2<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\">Tam\u017ce, s. 52-53.<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_tooltip_5067_1_3');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_5067_1_3\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>3<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\">J. K\u0142oczewski, <em>Zakony me\u0328skie w Polsce w XVI-XVIII w. [w:] Kos\u0301cio\u0301\u0142 w Polsce<\/em> t. II, Krako\u0301w 1969, s. 572<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_tooltip_5067_1_4');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_5067_1_4\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>4<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\"><em>Wielka Encyklopedya Powszechna Ilustrowana<\/em> t. LXIV, Warszawa 1910, s. 800<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_tooltip_5067_1_5');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_5067_1_5\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>5<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\">F. Krupin\u0301ski, <em>Pijarzy w \u0141ukowie, \u201ePamie\u0328tnik Religijno-Moralny&#8221;<\/em>, t. IV nr 11, Warszawa 1859 s. 532-534.<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_tooltip_5067_1_6');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_5067_1_6\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>6<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\">Tam\u017ce, s. 534-535<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_tooltip_5067_1_7');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_5067_1_7\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>7<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\">Tam\u017ce, s. 536<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_tooltip_5067_1_8');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_5067_1_8\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>8<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\">Akt zaj\u0119cia w zawiadywanie skarbu i opis maj\u0105tku zniesionego klasztoru pijar\u00f3w w \u0141ukowie &#8211; odpis w Archiwum Prowincjalnym Zakonu Pijar\u00f3w w Krakowie<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_tooltip_5067_1_9');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_5067_1_9\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>9<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\"><em>Encyklopedya Powszechna<\/em> t. XVII, Warszawa 1864, s. 686<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_tooltip_5067_1_10');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_5067_1_10\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>10<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\">F. Krupi\u0144ski, dz.cyt., s. 537<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_tooltip_5067_1_11');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_5067_1_11\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>11<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\">S. Biega\u0144ski, Szko\u0142y pijarskie w Polsce, Lw\u00f3w 1898, s. 8<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_tooltip_5067_1_12');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_5067_1_12\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>12<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\">Tam\u017ce, s. 8<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_tooltip_5067_1_13');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_5067_1_13\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>13<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\">Tam\u017ce, s. 10<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_tooltip_5067_1_14');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_5067_1_14\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>14<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\">F. Krupi\u0144ski, dz. cyt., s. 537<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_tooltip_5067_1_15');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_5067_1_15\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>15<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\">S. Biega\u0144ski, dz. cyt., s. 6-7<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_tooltip_5067_1_16');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_5067_1_16\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>16<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\"><em>Matricula Provinciae Schol. Piarum 1742-1867<\/em>, w: Archiwum Prowincjalnym Zakonu Pijar\u00f3w w Krakowie<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_tooltip_5067_1_17');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_5067_1_17\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>17<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\">S. Biega\u0144ski, dz. cyt., s. 7<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_tooltip_5067_1_18');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_5067_1_18\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>18<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\">Tam\u017ce, s. 12<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_tooltip_5067_1_19');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_5067_1_19\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>19<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\">Tam\u017ce, s. 15<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_tooltip_5067_1_20');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_5067_1_20\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>20<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\">W. Hann, <em>Pijarski teatr szkolny w Polsce<\/em>, &#8220;Nasza Przesz\u0142o\u015b\u0107&#8221; t. XV: 1962, s. 201-207<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_tooltip_5067_1_21');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_5067_1_21\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>21<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\">J. Buba, A. i Z. Szweykowscy, <em>Kultura muzyczna u pijar\u00f3w w XVII i XVIII w<\/em>., &#8220;Muzyka&#8221; nr 2 1965, s. 21<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_tooltip_5067_1_22');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_5067_1_22\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>22<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\"> WAP w Lublinie, ks. grodzkie nr: 4, k: 496-501 <\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_tooltip_5067_1_23');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_5067_1_23\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>23<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\">WAP w Lublinie, Siedlecka Dyrekcja Szkolna, nr 10 k: 21<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_tooltip_5067_1_24');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_5067_1_24\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>24<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\">J. Frankowski, <em>Wiadomo\u015bci o konwikcie Szaniawskich w \u0141ukowie<\/em>, [w:] <em>Niszczenie szk\u00f3\u0142 \u0142ukowskich po powstaniu listopadowym<\/em>, Warszawa 1926, s. 33-34<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_tooltip_5067_1_25');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_5067_1_25\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>25<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\"><em>Encyklopedya<\/em> &#8230; t. XVII, Warszawa 1864, s. 686-687<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_tooltip_5067_1_26');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_5067_1_26\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>26<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\">H. Chamerska, <em>Drobna szlachta w Kr\u00f3lestwie Polskim (1832-1862)<\/em>, Warszawa 1974, s. 91-95<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_tooltip_5067_1_27');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_5067_1_27\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>27<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\">Tam\u017ce, s. 91<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_tooltip_5067_1_28');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_5067_1_28\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>28<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\">T. Mizia, <em>Szko\u0142y \u015brednie Komisji Edukacji Narodowej na terenie Korony<\/em>, Warszawa 1975, s. 30<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_tooltip_5067_1_29');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_5067_1_29\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>29<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\">J. Buba, <em>Pijarzy w Polsce, &#8220;Nasza Przesz\u0142o\u015b\u0107&#8221;<\/em> t. XV 1962, s. 22<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_tooltip_5067_1_30');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_5067_1_30\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>30<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\">T. Mizia, dz. cyt., s. 59<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_tooltip_5067_1_31');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_5067_1_31\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>31<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\">J. \u0141ukaszewicz, <em>Historia szk\u00f3l w Koronie i Wielkim Ksi\u0119stwie Litewskim od najdawniejszych czas\u00f3w a\u017c do roku 1794<\/em> t. IV, Pozna\u0144 1851, s. 216<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_tooltip_5067_1_32');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_5067_1_32\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>32<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\"><em>Raporty generalnych wizytator\u00f3w z lat 1773-1794<\/em>, wyd. T. Wierzbowski z. 24, Warszawa 1906, s. 55-56<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_tooltip_5067_1_33');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_5067_1_33\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>33<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\"><em>Protoko\u0142y posiedze\u0144 Komisji Edukacji Narodowej 1773-1785<\/em>, opra\u0107. M. Mitera-Dobrowolska, Wroc\u0142aw 1973, s. 39<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_tooltip_5067_1_34');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_5067_1_34\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>34<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\">W. Bobkowska, <em>Losy pijar\u00f3w 1793-1808, &#8220;Nasza Przesz\u0142o\u015b\u0107&#8221;<\/em> t. XV 1962, s. 259<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_tooltip_5067_1_35');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_5067_1_35\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>35<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\">H. Pohoska, <em>Wizytatorowie generalni Komisji Edukacji Narodowej<\/em>, Lublin 1957, s. 294<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_tooltip_5067_1_36');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_5067_1_36\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>36<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\">Tam\u017ce, s. 296-297<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_tooltip_5067_1_37');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_5067_1_37\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>37<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\">J. \u0141ukaszewicz, dz. cyt., s. 216<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_tooltip_5067_1_38');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_5067_1_38\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>38<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\">K. Mrozowska, <em>By Polak\u00f3w zrobi\u0107 obywatelami<\/em>, Krak\u00f3w 1993, s. 41-44<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_tooltip_5067_1_39');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_5067_1_39\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>39<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\">J. Lewicki, <em>Ustawodawstwo szkolne za czas\u00f3w Komisji Edukacji Narodowej 1773-1793<\/em>), Krak\u00f3w 1925, s. 288<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_tooltip_5067_1_40');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_5067_1_40\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>40<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\">Tam\u017ce, s. 308<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_tooltip_5067_1_41');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_5067_1_41\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>41<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\"><em>Ks. Szczepana Ho\u0142\u0142owczyca raport wizyty generalnej po\u0142udniowo-wschodnich wydzia\u0142\u00f3w szkolnych<\/em>, w: &#8220;Archiwum do dziej\u00f3w literatury i o\u015bwiaty w Polsce&#8221;, Krak\u00f3w 1878,1.1, s. 54<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_tooltip_5067_1_42');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_5067_1_42\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>42<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\">Tam\u017ce, s. 55<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_tooltip_5067_1_43');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_5067_1_43\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>43<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\">Raporty &#8230; z. 26, Warszawa 1910, s. 75-76<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_tooltip_5067_1_44');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_5067_1_44\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>44<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\">Tam\u017ce, s. 75<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_tooltip_5067_1_45');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_5067_1_45\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>45<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\">Raporty &#8230; z. 27, Warszawa 1911, s. 80-81<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_tooltip_5067_1_46');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_5067_1_46\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>46<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\"><em>Raporty<\/em> &#8230; z. 29, Warszawa 1914, s. 33<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_tooltip_5067_1_47');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_5067_1_47\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>47<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\">T. Prandzioch, <em>Szko\u0142a pijarska w \u0141ukowie<\/em>, [w:] <em>Szko\u0142y pijarskie w Koronie w czasach Komisji Edukacji Narodowej<\/em> (teka dypl. UJ 1960), maszynopis, s. 40<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_tooltip_5067_1_48');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_5067_1_48\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>48<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\">Tam\u017ce, s. 41<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_tooltip_5067_1_49');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_5067_1_49\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>49<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\">H. Pohoska, dz. cyt., s. 251<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_tooltip_5067_1_50');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_5067_1_50\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>50<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\">Tam\u017ce, s. 349<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_tooltip_5067_1_51');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_5067_1_51\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>51<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\">J. Fierich, <em>Nauki rolnicze w szko\u0142ach \u015brednich Komisji Edukacji Narodowej<\/em>, Krak\u00f3w 1950, s. 11<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_tooltip_5067_1_52');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_5067_1_52\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>52<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\">Tam\u017ce, s. 139<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_tooltip_5067_1_53');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_5067_1_53\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>53<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\">T. Mizia, dz. cyt., s. 261, 264<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_tooltip_5067_1_54');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_5067_1_54\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>54<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\">Tam\u017ce, s. 43<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_tooltip_5067_1_55');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_5067_1_55\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>55<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\">H. Pohoska, dz. cyt., s. 170<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_tooltip_5067_1_56');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_5067_1_56\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>56<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\">T. Chromecki, dz. cyt., s. 111<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_tooltip_5067_1_57');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_5067_1_57\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>57<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\"><em>Historia Prowincji Galicji Zachodniej i Wschodniej<\/em> ( r\u0119kopis) [w:] Biblioteka Czartoryskich w Krakowie Sygn. 1845<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_tooltip_5067_1_58');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_5067_1_58\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>58<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\"><em>J. Dobrza\u0144ski, Szko\u0142y lubelskie na tle austriackiej polityki szkolnej zachodniej Galicji 1795-1809<\/em>, Lublin 1949, s. 14<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_tooltip_5067_1_59');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_5067_1_59\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>59<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\">J. Dobrza\u0144ski, <em>Materia\u0142y z dziej\u00f3w szkolnictwa w archiwach lubelskich<\/em>, &#8220;Roczniki Humanistyczne Towarzystwa Nauk KUL, IV, z .3 195\u0417, s. 37<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_tooltip_5067_1_60');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_5067_1_60\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>60<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\">J. Dobrza\u0144ski, dz. cyt., s. 68-69<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_tooltip_5067_1_61');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_5067_1_61\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>61<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\">A. Pitala, <em>Przyczynki do dziej\u00f3w polskiej prowincji pijar\u00f3w<\/em>, Krak\u00f3w 1993, s. 133-134<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_tooltip_5067_1_62');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_5067_1_62\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>62<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\">Tam\u017ce, s. 135<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_tooltip_5067_1_63');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_5067_1_63\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>63<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\"><em>Akt odnowy szk\u00f3\u0142 pijarskich w Kr\u00f3lestwie Polskim<\/em>, [w:] <em>Wk\u0142ad pijar\u00f3w do nauki i kultury w Polsce XVII\u2014XIX w.<\/em> p. red. I. Stasiewicz-Jasiukowej, Warszawa-Krak\u00f3w 1993, s. 531-533<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_tooltip_5067_1_64');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_5067_1_64\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>64<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\">J. Dobrza\u0144ski, Materia\u0142y&#8230; , s. 37<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_tooltip_5067_1_65');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_5067_1_65\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>65<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\">H. Chamerska, dz. cyt., s. 90<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_tooltip_5067_1_66');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_5067_1_66\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>66<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\">J. Kucharzewski, <em>Epoka Paskiewiczowska. Losy o\u015bwiaty<\/em>, Warszawa-Krak\u00f3w 1914, s. 42<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_tooltip_5067_1_67');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_5067_1_67\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>67<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\">&#8220;Roczniki Instytut\u00f3w Religijnych i Edukacyjnych w Kr\u00f3lestwie Polskim&#8221;, R. 1826\/27, s 307-308<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_tooltip_5067_1_68');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_5067_1_68\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>68<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\"> Tam\u017ce s.308 <\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_tooltip_5067_1_69');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_5067_1_69\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>69<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\">J. Lewicki, dz. cyt., s. 293-295<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_tooltip_5067_1_70');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_5067_1_70\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>70<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\"> Opis zaproszenia w APZP w Krakowie <\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_tooltip_5067_1_71');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_5067_1_71\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>71<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\"> A. Pitala, dz. cyt., s. 136 <\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_tooltip_5067_1_72');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_5067_1_72\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>72<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\"> E. Jab\u0142o\u0144ska-Deptu\u0142a, <em>Przystosowanie i op\u00f3r. Zakony m\u0119skie w Kr\u00f3lestwie Kongresowym<\/em>, Warszawa 1983, s. 150-151 <\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_tooltip_5067_1_73');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_5067_1_73\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>73<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\"> L. Zalewski, <em>Biblioteka seminarium duchownego w lublinie i biblioteki klasztorne w diecezji lubelskiej i podlaskiej<\/em>, Warszawa 1926, s.206-210 <\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_tooltip_5067_1_74');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_5067_1_74\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>74<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\"> &#8220;Rocznik Instytut\u00f3w &#8230;&#8221; R. 1824, s. 196 <\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_tooltip_5067_1_75');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_5067_1_75\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>75<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\"> &#8220;Rocznik &#8230;&#8221; R. 1826\/27, s. 308 <\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_tooltip_5067_1_76');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_5067_1_76\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>76<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\"> &#8220;Rocznik &#8230;&#8221; R. 1830, s. 227 <\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_tooltip_5067_1_77');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_5067_1_77\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>77<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\"> J. Frankowski, <em>Dzieje Gimnazjum Siedleckiego, w: Ksi\u0119ga pami\u0105tkowa Siedlczan 1844-1905,<\/em> s.36 <\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_tooltip_5067_1_78');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_5067_1_78\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>78<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\"> B. Jablo\u0144ska-Deptu\u0142a, dz. cyt., s.415-416 <\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_tooltip_5067_1_79');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_5067_1_79\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>79<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\"> J. Frankowski, <em>Niszczenie &#8230; <\/em>, s. 8-9 <\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_tooltip_5067_1_80');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_5067_1_80\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>80<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\"> J. Kucharzewski, <em>Epoka paskiewiczowska. Losy o\u015bwiaty<\/em>, Warszawa-Krak\u00f3w 1914, s. 47 <\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_tooltip_5067_1_81');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_5067_1_81\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>81<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\"> Tam\u017ce, s.47 <\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_tooltip_5067_1_82');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_5067_1_82\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>82<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\"> Tam\u017ce, s.49 <\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_tooltip_5067_1_83');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_5067_1_83\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>83<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\"> Tam\u017ce, s.119 <\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_tooltip_5067_1_84');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_5067_1_84\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>84<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\"> Tam\u017ce, s.120 <\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_tooltip_5067_1_85');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_5067_1_85\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>85<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\"> Tam\u017ce, s.123 <\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_tooltip_5067_1_86');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_5067_1_86\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>86<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\"> J. Frankowski, dz. cyt., s.13 <\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_5067_1('footnote_plugin_tooltip_5067_1_87');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_5067_1_87\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>87<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\"> Tam\u017ce, s.30 <\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table><\/div>\n<\/div>\n<p><script type=\"text\/javascript\"> function footnote_expand_reference_container_5067_1() { jQuery('#footnote_references_container_5067_1').show(); jQuery('#footnote_reference_container_collapse_button_5067_1').text('\u2212'); } function footnote_collapse_reference_container_5067_1() { jQuery('#footnote_references_container_5067_1').hide(); jQuery('#footnote_reference_container_collapse_button_5067_1').text('+'); } function footnote_expand_collapse_reference_container_5067_1() { if (jQuery('#footnote_references_container_5067_1').is(':hidden')) { footnote_expand_reference_container_5067_1(); } else { footnote_collapse_reference_container_5067_1(); } } function footnote_moveToAnchor_5067_1(p_str_TargetID) { footnote_expand_reference_container_5067_1(); var l_obj_Target = jQuery('#' + p_str_TargetID); if (l_obj_Target.length) { jQuery('html, body').animate({ scrollTop: l_obj_Target.offset().top - window.innerHeight * 0.2 }, 380); } }<\/script><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>S\u0142awomir Postek Wste\u0328p Gdy w 1631 roku pijarzy zostali sprowadzeni na Morawy 1)T. Chromacki, Kro\u0301tki rys dziej\u00f3w zgromadzenia szk\u00f3\u0142 pobo\u017cnych, czyli 00. Pijaro\u0301w, Krako\u0301w 1880 s. 50., tylko kwestia\u0328 czasu by\u0142o powstanie os\u0301rodko\u0301w \u201escholarum piarum&#8221; w innych krajach Europy S\u0301rodkowej. Przybycie pijaro\u0301w na obszar Rzeczypospolitej, dzie\u0119ki inicjatywie kro\u0301la W\u0142adys\u0142awa IV i kanclerza Jerzego Ossolin\u0301skiego, przyspieszy\u0142y wydarzenia dzieja\u0328ce sie\u0328 za nasza\u0328 &#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":6707,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[11,118],"tags":[1849,1712,1715,529,1798,1487,1800,606,438,608,1805,531,2203,1862,1863,1488,115,1873,1808,1806,1881,1725,1803,1882,1924,1804,1906,1815,1919,1921,1925,1926,1922,1880,1809,1927,1928,1813,1935,1164,1936,2011,2186,2187,439,2026,440,2211,289,540,619,1536,2201,1484,1914,1897,2191,2190,1931,1913,1933,1852,1877,1853,1905,2204,1915,1901,2205,2192,1912,1861,2030,2215,1908,1871,1714,1843,1930,1899,1807,1859,2189,1869,1726,1864,2208,1844,1851,1894,1893,2217,2214,1870,2193,2212,1856,1872,1854,1900,1898,1904,2209,1920,1713,1911,1892,1710,2200,1889,2199,1007,1902,1918,2197,1874,1896,2195,1865,1879,1855,2218,2206,257,1485,532,2194,535,2207,1850,1934,1932,1860,1888,2196,1891,1846,1847,2198,1845,1868,2216,1903,2188,605,541,1790,2213,1867,1916,2219,1917,1848,1909,1821,1711,1483,1289,1866,21,1878,1895,1890,1910,1858,2210,1907,1876,1857,1875,2202,1923,528,1929],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5067"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5067"}],"version-history":[{"count":90,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5067\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7450,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5067\/revisions\/7450"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/6707"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5067"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=5067"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=5067"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}