{"id":5128,"date":"2017-09-03T09:49:37","date_gmt":"2017-09-03T07:49:37","guid":{"rendered":"http:\/\/www.lukow-historia.pl\/?p=5128"},"modified":"2017-09-03T09:52:11","modified_gmt":"2017-09-03T07:52:11","slug":"lukow-miasto-powiatowe","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/?p=5128","title":{"rendered":"\u0141uk\u00f3w, miasto powiatowe."},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: justify\">\u0141uk\u00f3w jest jedn\u0105 ze staro\u017cytnych osad pogranicznych dawnej Polski. Wiadomo, \u017ce w roku 1233 zdobyty na Jad\u017awingach Kock zosta\u0142 oddany w zale\u017cno\u015b\u0107 kasztelana \u0142ukowskiego, a w r. 1244 sam \u0141uk\u00f3w zosta\u0142 napadni\u0119ty przez Jad\u017awing\u00f3w i uleg\u0142 zniszczeniu. Odbudowa\u0142 go wkr\u00f3tce Boles\u0142aw Wstydliwy, bo ju\u017c w r. 1250 jest tu zn\u00f3w zamek obsadzony za\u0142og\u0105 i kasztelan rz\u0105dz\u0105cy t\u0105 ziemi\u0105. Dla wzmocnienia za\u0142ogi i nawracania poga\u0144skich plemion, ten\u017ce kr\u00f3l sprowadzi\u0142 do \u0141ukowa Templarjusz\u00f3w, a nawet, celem skuteczniejszego szerzenia chrze\u015bcija\u0144stwa, d\u0105\u017cy\u0142 do za\u0142o\u017cenia tu biskupstwa. Jako\u017c \u017ar\u00f3d\u0142a historyczne pod r. 1249 wspominaj\u0105, \u017ce &#8220;w \u0141ukowie, pogranicznym od Litwy&#8221; niejaki Henryk, Dominikanin, by\u0142 ustanowiony biskupem dla Jad\u017awing\u00f3w.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">D\u0142ugi czas \u0141uk\u00f3w, jako miasto, egzystowa\u0142 bardzo skromnie, natomiast s\u0142yn\u0105\u0142, jako gr\u00f3d warowny. Jeszcze w r. 1374 kr\u00f3l Ludwik, wyliczaj\u0105c zamki w wojew. Sandomierskiem, wymienia ich 6, a mi\u0119dzy nimi \u0141uk\u00f3w, w nast\u0119puj\u0105cej kolejno\u015bci: Sandomierz, Zawichost, Lublin, Sieciech\u00f3w, \u0141uk\u00f3w i Radom. Pocz\u0105tkowo rozwojowi miasta nie sprzyja\u0142y ci\u0105g\u0142e napa\u015bci Jad\u017awing\u00f3w, lecz i wyt\u0119pienie ich nie przyczyni\u0142o si\u0119 do wzrostu \u0141ukowa, gdy\u017c podupad\u0142o zn\u00f3w bardzo znaczenie warowni. Dopiera dzi\u0119ki przywilejowi W\u0142adys\u0142awa Jagie\u0142\u0142y z r. 1403, przenosz\u0105cemu to miasto z prawa polskiego na niemieckie oraz licznym przywilejom nast\u0119pnych kr\u00f3l\u00f3w, znaczenie \u0141ukowa wzrasta. Niejednokrotnie odwiedzali \u0141uk\u00f3w kr\u00f3lowie, zw\u0142aszcza interesowa\u0142 si\u0119 tem miastem Zygmunt I, kt\u00f3ry osobi\u015bcie w r. 1530 wracaj\u0105c z Litwy ogl\u0105da\u0142 prac\u0119 starosty \u0142ukowskiego, Krzysztofa Szyd\u0142owieckiego, kanc. wielk. kor., maj\u0105c\u0105 na celu obwarowanie miasta.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Od za\u0142o\u017cenia tu warowni \u0141uk\u00f3w jest kasztelanj\u0105, kt\u00f3rej podlegaj\u0105 liczne miasta i wioski, mi\u0119dzy niemi Siedlce, b\u0119d\u0105ce jeszcze w r. 1531 wsi\u0105 niewielk\u0105 o 6 \u0142anach, oraz miasto Tuchowicz, dzi\u015b ma\u0142a wie\u015b. O kasztelanach \u0142ukowskich s\u0105 bardzo sk\u0105pe wie\u015bci. Wiadomo tylko, \u017ce w. r. 1375 kasztelanem by\u0142 niejaki Piotr, a od r. 1398 \u2014 1400 Bolesa. Prawdopodobnie z ustanowieniem starostwa, kasztelanj\u0119 zniesiono. Dopiero Sejm w r. 1775 wznawia j\u0105 i na kasztelana wynosi Jacka Jezierskiego. Rozbiory Polski sprawi\u0142y, \u017ce by\u0142 on pierwszym i ostatnim rz\u0105dc\u0105 wznowionej kasztelanji. (W r. 1526 dosta\u0142 \u0141uk\u00f3w osobnego pos\u0142a na Sejm).<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Od r. 1250 istnieje w \u0141ukowie parafja z drewnianym ko\u015bcio\u0142em farnym, kilkakrotnie palonym i odbudowywanym, kt\u00f3ry w r. 1803 zgorza\u0142 wraz z miastem. Jednocze\u015bnie istnia\u0142 w \u0141ukowie drugi staro\u017cytny ko\u015bci\u00f3\u0142 p. wezw. Sw. Ducha, przy kt\u00f3rym by\u0142o te\u017c probostwo i szpital. Szpital uleg\u0142 zag\u0142adzie podczas po\u017caru w r. 1803, a ko\u015bci\u00f3\u0142, obr\u00f3cony przez naje\u017ad\u017ac\u00f3w na magazyn wojskowy, zosta\u0142 w roku 1812 spalony przez kozak\u00f3w. Ko\u015bcio\u0142\u00f3w ju\u017c nie odbudowano. Opr\u00f3cz wspomnianych, istnia\u0142o tu r\u00f3\u017cnemi czasy jeszcze kilka \u015bwi\u0105ty\u0144, lecz o niekt\u00f3rych \u015blad zagin\u0105\u0142 zupe\u0142nie, o innych za\u015b dochowa\u0142y si\u0119 wiadomo\u015bci bardzo sk\u0105pe. W XVII w. Bernardyni i Pijarowie wznosz\u0105 na przeciwleg\u0142ych kra\u0144cach miasta dwa nowe, du\u017ce, \u0142adne ko\u015bcio\u0142y murowane, kt\u00f3re do dzi\u015b istniej\u0105 i s\u0105 ozdob\u0105 miasta: pijarski p. wezw. Przem. Pa\u0144sk., bernardy\u0144ski p. wezw. Podwy\u017csz, \u015bw. Krzy\u017ca. Przy ko\u015bciele po-pijarskim jest probostwo i dekanat, przy po-bernardy\u0144skim &#8211; probostwo. Istniej\u0105cy na cmentarzu grzebalnym drewniany ko\u015bcio\u0142ek \u015bw. Rocha wybudowano w r. 1878, a d\u0119bowy ko\u015bcio\u0142ek na \u0141apiguzie wznie\u015bli w r. 1917\/18 Niemcy.<\/p>\n<a rel=\"prettyPhoto\" href=\"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/wp-content\/uploads\/2016\/11\/lukow-mapa01.jpg\" title=\"\"><img class=\"framed aligncenter\" src=\"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/wp-content\/uploads\/2016\/11\/lukow-mapa01.jpg\" title=\"\" alt=\"\" width=\"550\" height=\"435\" \/><\/a><p style=\"text-align: center\"><em>Ryc. 139         \u0141uk\u00f3w. Plan miasta z roku 1821.<\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">W r. 1701 za\u0142o\u017cyli Pijarzy w \u0141ukowie szko\u0142\u0119, kt\u00f3ra pocz\u0105tkowo rozwija\u0142a si\u0119 niebardzo pomy\u015blnie. W r. 1780 wprowadzono przepisy Kom. Eduk. i szkole tytu\u0142 podwydzia\u0142owej nadano, a w r. 1821 przekszta\u0142cono j\u0105 na Podlask\u0105 Szko\u0142\u0119 Wojew. o 6 kl. Szko\u0142a ta postawiona by\u0142a na wysokim poziomie i wyda\u0142a liczny poczet m\u0142odzie\u017cy \u015bwiat\u0142ej, jak naturalist\u0119 Kluka, filozofa Trentowskiego, m\u0119czennika Levitoux i innych. Do wzrostu i utrzymania jej przyczyniali si\u0119 ludzie \u015bwiatli z po\u015br\u00f3d szlachty \u0142ukowskiej, mi\u0119dzy innymi biskup krakowski, Felicjan Konstanty Szaniawski, kt\u00f3ry przeznaczy\u0142 sta\u0142y fundusz na utrzymywanie konwiktu dla 10-ciu alumn\u00f3w, i ks. Miko\u0142aj Izdebski, proboszcz z Wilczysk, taki\u017c fundusz na 2 alumn\u00f3w zapisa\u0142. Konwikt posiada\u0142 osobny budynek murowany do dzi\u015b istniej\u0105cy. Szko\u0142a ta by\u0142a sol\u0105 w oku zaborc\u00f3w, to te\u017c czynili oni tysi\u0105ce szykan, a\u017ceby j\u0105 zniszczy\u0107. W r. 1841 przenie\u015bli j\u0105 do Siedlec, gdzie po kilku latach, jako gimnazjum, zredukowali <span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_5128_1('footnote_plugin_reference_5128_1_1');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_5128_1_1\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">1)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_5128_1_1\" class=\"footnote_tooltip\">Niszczenie szk\u00f3l \u0142ukowskich po powstaniu listopadowem (1831 \u2014 1851) i wiadomo\u015bci o konwikcie Szaniawskich w \u0141ukowie&#8221;. Szkic historyczny, Jan Frankowski. Warszawa, 1926 r.<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_5128_1_1').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_5128_1_1', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script>. Opr\u00f3cz tej szko\u0142y posiada\u0142 \u0141uk\u00f3w nowicjat zakonu Pijar\u00f3w, przeniesiony tu z Podoli\u0144ca. Tu w r. 1836 urodzi\u0142 si\u0119 Franciszek Krupi\u0144ski, Pijar, filozof polski, a w r. 1844 Adam Antoni Kry\u0144ski, j\u0119zykoznawca i gramatyk. <span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_5128_1('footnote_plugin_reference_5128_1_2');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_5128_1_2\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">2)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_5128_1_2\" class=\"footnote_tooltip\"> &#8220;Ilustrowana Encyklopedja Trzaski Everta i Michalskiego&#8221;. Tom 11.<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_5128_1_2').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_5128_1_2', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script><\/p>\n<a rel=\"prettyPhoto\" href=\"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/wp-content\/uploads\/2016\/11\/lukow-mapa02.jpg\" title=\"\"><img class=\"framed aligncenter\" src=\"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/wp-content\/uploads\/2016\/11\/lukow-mapa02.jpg\" title=\"\" alt=\"\" width=\"550\" height=\"566\" \/><\/a><p style=\"text-align: center\"><em><em>Ryc. 140    \u0141uk\u00f3w. Plan miasta z roku 1923, podzia\u0142ka oko\u0142o 1:12000.<\/em><\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Niegdy\u015b by\u0142a w \u0141ukowie du\u017ca fabryka sukna, kt\u00f3ra oko\u0142o r. 1660 upad\u0142a wskutek spustoszenia miasta przez szwed\u00f3w i rozej\u015bcia si\u0119 sukiennik\u00f3w; opr\u00f3cz niej by\u0142a w klasztorze XX. Bernardyn\u00f3w fabryka grubego sukna, kt\u00f3ra przetrwa\u0142a do r. 1812. W tym czasie przemys\u0142 podupad\u0142 i w r. 1820 by\u0142o tu tylko 10 garbarni, kt\u00f3re produkowa\u0142y rocznie 700 sk\u00f3r wo\u0142owych, 800 ko\u0144skich i krowich, 1000 ciel\u0119cych, oraz jedna mydlarnia, wyrabiaj\u0105ca rocznie oko\u0142o 100 kamieni myd\u0142a i tyle\u017c \u015bwiec.<\/p>\n<a rel=\"prettyPhoto\" href=\"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/wp-content\/uploads\/2016\/11\/lukow-kosciol-przemienienia-panskiego.jpg\" title=\"\"><img class=\"framed aligncenter\" src=\"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/wp-content\/uploads\/2016\/11\/lukow-kosciol-przemienienia-panskiego.jpg\" title=\"\" alt=\"\" width=\"550\" height=\"364\" \/><\/a><p style=\"text-align: center\"><em>Ryc.141\t         \u0141uk\u00f3w.\t          fot. K. Piatczyc.<\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><em>Ko\u015bci\u00f3\u0142 Przemienienia Po\u0144skiego w stylu renesansowym, dzie\u0142o budowniczego <a href=\"https:\/\/pl.wikipedia.org\/wiki\/Antonio_Solari\" target=\"blank\">Ant. Solarego<\/a>. Figura Chrystusa przed ko\u015bcio\u0142em d\u0142uta <a href=\"https:\/\/pl.wikipedia.org\/wiki\/Boles%C5%82aw_Syrewicz\" target=\"blank\">B. Syrewicza<\/a>.<\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">W r. 1795, po trzecim rozbiorze Polski, \u0141uk\u00f3w dostaje si\u0119 Austrji, w r. 1809 przy\u0142\u0105czony do Ksi\u0119stwa Warszawskiego; w r. 1812 zajmuje go Rosja, i nale\u017cy do wojew. Podlaskiego, a od r. 1837 do gub. Podlaskiej. W roku 1844 przy\u0142\u0105czony zosta\u0142 do gub. Lubelskiej, a od r. 1866 do 1918 nale\u017cy do gub. Siedleckiej. Obecnie nale\u017cy do wojew. Lubelskiego.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Miasto posiada w\u0142asny herb, przedstawiaj\u0105cy na tarczy o czerwonem polu wspartego nied\u017awiedzia ze z\u0142ot\u0105 kr\u00f3lewsk\u0105 koron\u0105.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">\u0141uk\u00f3w &#8211; wznosi\u0142 si\u0119 gdzie\u015b po lewej stronie rz. Krzny, w dzisiejszem \u015br\u00f3dmie\u015bciu. Miasteczko terytorjalne nigdy nie by\u0142o obszernem i przez wieki, prawie a\u017c do naszych czas\u00f3w, trwa\u0142o w pierwotnych granicach. Mowa tu, o przestrzeni miasta zabudowanej, co si\u0119 za\u015b tyczy obszaru grunt\u00f3w miejskich, to pierwotna granica ich, wskutek braku najdawniejszych przywilej\u00f3w, a zw\u0142aszcza lokacyjnego, jest nieznana; wedle p\u00f3\u017aniejszych, z lat 1465 i nast\u0119pnych, wiadomo, i\u017c miasto graniczy\u0142o: na wschodzie z wsi\u0105 Turzerogami, \u0141azami i Jeziorami, na po\u0142udniu z Domaszewnic\u0105, \u015awidrami i Ry\u017ckami, na zachodzie z wsi\u0105 Sie\u0144ciaszk\u0105 i Zalesiem, na p\u00f3\u0142nocy z Gr\u0119z\u00f3wk\u0105, \u0141awkami, Go\u0142aszynem, Okninami, Smolank\u0105, Celinami, Kolami, Sulejami i Nurzyn\u0105. Tak zakre\u015blony obszar grunt\u00f3w miasta by\u0142 ju\u017c przed stu laty znacznie zmniejszony, pr\u00f3cz jednej tylko strony, od Ry\u017cek, gdzie granica dot\u0105d pozostaje niezmieniona.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Wracaj\u0105c do w\u0142a\u015bciwego terenu miejskiego, zabudowanego, to takowy do XVI w. w\u0142\u0105cznie zajmowa\u0142 przestrze\u0144 dzisiejszego \u015br\u00f3dmie\u015bcia i by\u0142 prawdopodobnie obwiedziony murem. Granica bieg\u0142a po linji rz. Krzny, ul. Szlachtuzowej, Kana\u0142owej, dzisiejszej ul. Staropijarskiej, Solnej do rz. Krzny. Centrum miasta stanowi\u0142 w\u00f3wczas zamek i ko\u015bci\u00f3\u0142 farny, wznosz\u0105cy si\u0119 na placu zajmowanym dzi\u015b przez Magistrat, jego zabudowania i ogr\u00f3d. Plac\u00f3w by\u0142o dwa: jeden wi\u0119kszy nad rzek\u0105, i drugi mniejszy (dzisiejszy rynek Ko\u0144ski) nad rowem &#8220;Dunaj&#8221; (obecny kana\u0142 miejski). Na tym placu by\u0142 dom dla kata i oprawc\u00f3w <span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_5128_1('footnote_plugin_reference_5128_1_3');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_5128_1_3\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">3)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_5128_1_3\" class=\"footnote_tooltip\"> &#8220;Opisanie historyczne, oraz topograficzno &#8211; statystyczne miasta narodowego \u0141ukowa w woj. Podlaskiem, obw. \u0141ukowskim po\u0142o\u017conego\u201d przez Ign. Igrasiewicza, burmistrza tego miasta, w r. 1820 sporz\u0105dzone.<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_5128_1_3').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_5128_1_3', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script>. \u015aladami z tych czas\u00f3w s\u0105 nazwy ulic: Farnej, Podwalnej i Solnej.<\/p>\n<a rel=\"prettyPhoto\" href=\"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/wp-content\/uploads\/2016\/11\/lukow-kosciol-podwyzszenia.jpg\" title=\"\"><img class=\"framed aligncenter\" src=\"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/wp-content\/uploads\/2016\/11\/lukow-kosciol-podwyzszenia.jpg\" title=\"\" alt=\"\" width=\"550\" height=\"365\" \/><\/a><p style=\"text-align: center\"><em>Ryc.142\t         \u0141uk\u00f3w.\t          fot. K. Piatczyc.<\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><em>Ko\u015bci\u00f3\u0142 Podwy\u017cszenia \u015bw. Krzy\u017ca, w stylu renesansowym z domieszk\u0105 baroku.<\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Z biegiem czasu gdy w r. 1629 &#8220;osiedli za murami miasta&#8221; Bernardyni, a w r. 1695 &#8220;na przedmie\u015bciu&#8221; Pijarowie, gdy jedni i drudzy wznie\u015bli poza miastem pi\u0119kne ko\u015bcio\u0142y i klasztory \u2014 obszar miasta si\u0119 rozr\u00f3s\u0142, mury okalaj\u0105ce centrum, nienaprawiane przez nikogo, jako zb\u0119dne, zacz\u0119\u0142y niszcze\u0107 \u2014 granice terenu zabudowanego uleg\u0142y zmianie. Obszar miasta powi\u0119kszy\u0142 si\u0119 najbardziej w kierunku p\u00f3\u0142nocno-zachodnim, gdzie po wybudowaniu ko\u015bcio\u0142a i klasztoru i otwarciu szko\u0142y przez Pijar\u00f3w, powsta\u0142 ca\u0142y szereg nowych ulic: Nowopijarska, Ogrodowa, Konwiktorska, Siedlecka. Na po\u0142udniowym wschodzie przyby\u0142a niewielka dzielnica, wyros\u0142a wok\u00f3\u0142 ko\u015bcio\u0142a Bernardyn\u00f3w: ul. Radzy\u0144ska (p\u00f3\u017aniej Lubelska, a ostatnio d-ra Ch\u0119ci\u0144skiego), jurydyka Bernardynka, ul. Cmentarna, pod\u00f3wczas jurydyka &#8220;Po\u015bwi\u0119tnem&#8221; zwana. W tych granicach przetrwa\u0142 \u0141uk\u00f3w mniejwi\u0119cej do po\u0142owy XIX w.<\/p>\n<a rel=\"prettyPhoto\" href=\"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/wp-content\/uploads\/2016\/11\/lukow-konwikt-szaniawskich.jpg\" title=\"\"><img class=\"framed aligncenter\" src=\"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/wp-content\/uploads\/2016\/11\/lukow-konwikt-szaniawskich.jpg\" title=\"\" alt=\"\" width=\"550\" height=\"342\" \/><\/a><p style=\"text-align: center\"><em>Ryc.143\t         B. konwikt Szaniawskich.          fot. K. Piatczyc.<\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">W drugiej po\u0142owie ubieg\u0142ego stulecia teren miasta znacznie si\u0119 powi\u0119kszy\u0142. Przyczyni\u0142o si\u0119 do tego przedewszystkiem przeprowadzenie przez \u0141uk\u00f3w linji kolejowych Warszawa \u2014 Brze\u015b\u0107, a nast\u0119pnie \u0141uk\u00f3w \u2014 D\u0119blin i \u0141uk\u00f3w \u2014 Lublin i urz\u0105dzenie dw\u00f3ch stacyj, na zachodnim i p\u00f3\u0142nocnym kra\u0144cach miasta. Rosjanie wybudowali na gruntach miejskich, zwanych \u0141apiguz, gdzie sta\u0142a tylko stara karczma i by\u0142y zaro\u015bla, wielkie koszary wojskowe. Dawne go\u015bci\u0144ce i dr\u00f3\u017cki polne za Krzn\u0105 (na zach\u00f3d) i &#8220;w polu za Pijarami&#8221;, jak si\u0119 do obecnej chwili w aktach notarjalnych okre\u015bla p\u00f3\u0142nocn\u0105 dzielnic\u0119 miasta, oraz zupe\u0142nie nowe arterje, jak ul. Szpitalna (dawniej Komisarska), aleja Ko\u015bciuszki, ul. Nadkolejowa i Zakolejowa, zosta\u0142y przekszta\u0142cone na ulice, zacz\u0119\u0142y si\u0119 zabudowywa\u0107 i na pocz\u0105tku bie\u017c\u0105cego stulecia jest to ju\u017c nowa du\u017ca dzielnica miejska, powi\u0119kszaj\u0105ca kilkakrotnie obszar dawnego miasta. Szczeg\u00f3\u0142em charakterystycznym ulic, powsta\u0142ych w tym okresie, s\u0105 ich nazwy, pochodz\u0105ce od nazw miejscowo\u015bci, ku kt\u00f3rym biegn\u0105, a wi\u0119c \u017belechowska, \u0141awecka (do \u0141awek), Kry\u0144ska (do wsi Krynki), Mi\u0119dzyrzecka, Swiderska i t. p. W tym czasie miasto o tyle si\u0119 ju\u017c rozros\u0142o, \u017ce zabudowaniami swemi w wielu punktach przytyka\u0142o bezpo\u015brednio do budynk\u00f3w dawnych przedmiejskich osiedli, nale\u017c\u0105cych do gm. wiejskich \u0141uk\u00f3w i Go\u0142\u0105bki. Wobec zetkni\u0119cia si\u0119 z miastem i zamienienia si\u0119 niejako tych miejscowo\u015bci na ulice miejskie \u2014 dalsze istnienie ich, jako samodzielnych wsi, w dodatku podlegaj\u0105cych innym jednostkom administracyjnymi by\u0142oby absurdem, wskutek czego na mocy rozporz\u0105dzenia okupacyjnych w\u0142adz niemieckich zosta\u0142y one w r. 1917 w\u0142\u0105czone do m. \u0141ukowa. S\u0105 to nast\u0119puj\u0105ce przedmie\u015bcia: Cieszkowizna, Glinki, folw. Starostwo i Zimna Woda. Przedmie\u015bcia Go\u0142aszowiec, Farfak, \u0141apiguz i Trzaskoniec nale\u017ca\u0142y ju\u017c przedtem do miasta.<\/p>\n<a rel=\"prettyPhoto\" href=\"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/wp-content\/uploads\/2016\/11\/lukow-przedmiescia.jpg\" title=\"\"><img class=\"framed aligncenter\" src=\"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/wp-content\/uploads\/2016\/11\/lukow-przedmiescia.jpg\" title=\"\" alt=\"\" width=\"550\" height=\"363\" \/><\/a><p style=\"text-align: center\">Ryc.144\t        \u0141uk\u00f3w        fot. K. Piatczyc.<br \/>\nWidok podmiejski nad rz. Krzn\u0105.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Obszar miasta wynosi 2732 morgi.<br \/>\nObecnie w r. 1928 \u0141uk\u00f3w liczy 13000 ludno\u015bci, w tem 50 % \u017cydowskiej; posiada 900 dom\u00f3w, z czego oko\u0142o 200 murowanych, przewa\u017cnie jednopi\u0119trowych, gdy pozosta\u0142e, drewniane, s\u0105 prawie wszystkie parterowe. \u0141uk\u00f3w jest w\u0119z\u0142ow\u0105 stacj\u0105 kolejow\u0105 i punktem krzy\u017cuj\u0105cych si\u0119 dr\u00f3g bitych. Odleg\u0142o\u015b\u0107 miasta od Warszawy wynosi 130 klm. i od Lublina (siedziby w\u0142adz wojew.) 111 kim. Z Warszaw\u0105, Brze\u015bciem, Lublinem, D\u0119blinem, oraz miastami po\u0142o\u017conemi na tych linjach, \u0141uk\u00f3w po\u0142\u0105czony jest drog\u0105 \u017celazn\u0105, a opr\u00f3cz tego mi\u0119dzy \u0141ukowem, a Radzyniem, Kockiem, \u017belechowem, Stoczkiem i Siedlcami istnieje sta\u0142a, o\u017cywiona komunikacja autobusowa.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">W dziedzinie handlu miasto przejawia du\u017c\u0105 ruchliwo\u015b\u0107. W r. 1928 wykupiono 307 patent\u00f3w kat. IV, oraz 269 kat. III i II; w liczbie tych handli jest 6 firm sp\u00f3\u0142dzielczych. Instytucyj kredytowych (po\u017cycz.-oszcz\u0119dn.) &#8211; 7. Co czwartek s\u0105 du\u017ce targi tygodniowe, oraz 5 jarmark\u00f3w do roku. Drobnych zak\u0142ad\u00f3w rzemie\u015blniczych (VIII kat.) jest 216, zak\u0142ad\u00f3w przemys\u0142owych (browar, tartak, cegielnia, m\u0142yny parowe i motorowe, drukarnie, fabryka obuwia, sukna i t. p.) \u2014 14. Wyj\u0105tkowo du\u017ca cz\u0119\u015b\u0107 handlu i rzemios\u0142 pozostaje w r\u0119kach polskich. Wielki od\u0142am mieszka\u0144c\u00f3w miasta trudni si\u0119 rolnictwem. W roku 1927 by\u0142o tu 650 gosp. rolnych, 405 koni, 618 szt. byd\u0142a, 941 trzody. Naog\u00f3\u0142 charakter miasta handlowo-rolniczy.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">\u0141uk\u00f3w jest siedzib\u0105 w\u0142adz powiatowych lub obejmuj\u0105cych teren kilku powiat\u00f3w, a wi\u0119c mieszcz\u0105 si\u0119 tu: Starostwo, Urz\u0119dy Skarbowe, D-wo Garnizonu, S\u0105d Pokoju, S\u0119dzia \u015aledczy, Notarjusz, Komornik, Wydzia\u0142 Hipoteczny, Inspektor Szkolny, Komisarz Ziemski, Wydzia\u0142 Sejmiku Pow., Pow. Kom. Policji, Pow. Kom. Uzupe\u0142nie\u0144 (na \u0141uk\u00f3w i Radzy\u0144), Kom. Poborowa (pow. \u0141uk\u00f3w i Radzy\u0144), Okr. Kom. Wyborcza (na \u0141uk\u00f3w Garwolin, Pu\u0142awy), Urz\u0105d Poczt.-Telegraf., Dekanat, oraz szereg mniejszych urz\u0119d\u00f3w, jak Urz\u0105d Gm. \u0141uk\u00f3w, 2 Urz\u0119dy Paraf., 2 Post. Policji, Zarz\u0105d \u017byd. Gm. Wyzn. i t. d. Tu te\u017c mie\u015bci si\u0119 10 central organizacyj spo\u0142ecznych, powiatowych i 32 zarz\u0105d\u00f3w takich\u017ce instytucyj miejscowych.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Pod wzgl\u0119dem o\u015bwiatowym miasto stoi na poziomie tradycji. Posiada Gimn. Pa\u0144stwowe im. T. Ko\u015bciuszki (m\u0119skie), Gimn. \u017be\u0144skie Zw. Naucz. Szk\u00f3\u0142 \u015arednich, Wojskow\u0105 Szko\u0142\u0119 Oficer\u00f3w Rezerwy, 4 Szko\u0142y Powszechne, Szko\u0142\u0119 Kroju i Ochronk\u0119, prowadzone przez S.S. Szarytki, oraz Przedszkole Pol. Mac. Szkolnej. W projekcie jest za\u0142o\u017cenie Szko\u0142y Zawodowej im. H. Sienkiewicza. Kursy wieczorowe, dokszta\u0142caj\u0105ce i t. p., urz\u0105dzane lub subsydjowane przez Kom. O\u015bw. Pozaszk. Sejmiku, zaspakajaj\u0105 g\u0142\u00f3d wiedzy w\u015br\u00f3d szerokich sfer, wymaganiom za\u015b kult.-o\u015bw. inteligencji czyni\u0105 zado\u015b\u0107: dobrze postawione Stow. Kul. O\u015bw. &#8220;Ogniwo&#8221; i wychodz\u0105ce od lat 12 pod zmiennemi tytu\u0142ami lokalne pismo, obecnie ukazuj\u0105ce si\u0119 p. n. &#8220;Gazeta Powiatu \u0141ukowskiego&#8221;. Nadto s\u0142u\u017c\u0105 wszystkim: Bibljoteka publiczna &#8220;Ogniwa&#8221;, licz\u0105ca oko\u0142o 5000 ksi\u0105\u017cek i Bibl. Ludowa \u017bydowska, r\u00f3wnie\u017c kilka tysi\u0119cy ksi\u0105\u017cek posiadaj\u0105ca w j\u0119zykach polskim i \u017cydowskim.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Zewn\u0119trzny wygl\u0105d miasta jest bardzo przykry. Dawne domy s\u0105 bardzo brzydkie pod wzgl\u0119dem architektonicznym, budowane na rosyjski, wschodni spos\u00f3b, stanowi\u0105 ca\u0142o\u015b\u0107 obc\u0105. Rynek szpec\u0105 ohydne budki\u2014stragany, pr\u00f3cz tego niema w mie\u015bcie ani jednego ogr\u00f3dka, placyku gustownie utrzymanego, okazalszego gmachu, za wyj\u0105tkiem ko\u015bcio\u0142\u00f3w.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">\u0141uk\u00f3w le\u017cy w miejscowo\u015bci niezdrowej malarycznej. Ten wzgl\u0105d wp\u0142ywa\u0142 r\u00f3wnie\u017c ujemnie na rozw\u00f3j miasta. Obecnie, ju\u017c po odzyskaniu niepodleg\u0142o\u015bci, Magistrat du\u017co zrobi\u0142 w kierunku podniesienia stanu sanitarnego miasta. Wybudowano \u0142a\u017ani\u0119, kana\u0142 betonowy, 4 studnie artezyjskie od 72 do 84 m. g\u0142\u0119boko\u015bci, poprawiono \u015bcieki, oraz wzniesiono elektrowni\u0119, kt\u00f3ra o\u015bwietla ca\u0142e miasto, stacje kolejowe i przesz\u0142o 100 lamp ulicznych. Najmniej zrobiono dotychczas w dziedzinie bruk\u00f3w. Wprawdzie ca\u0142e \u015br\u00f3dmie\u015bcie jest wybrukowane i ostatnio bruki w tej dzielnicy s\u0105 dobrze utrzymywane, ale nowsze ulice s\u0105 zupe\u0142nie niebrukowane.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Sejmik utrzymuje Szpital \u015bw. Tadeusza.<br \/>\nBud\u017cet miejski w r. 1925 wynosi\u0142 195456 z\u0142. 88 gr. W r. 1926 r\u00f3wna\u0142 si\u0119 sumie 213825 z\u0142., w r. 1927\/28 w przychodzie wynosi\u0142 630946 z\u0142. 24 gr., a w rozchodzie 630654 z\u0142. 1 gr. Na r. 1928\/29 preliminowano w przychodzie i rozchodzie sum\u0119 647754 z\u0142. (bud\u017c. adm. 442904 z\u0142. i bud\u017c. przedsi\u0119biorstw 204850 z\u0142.). W roku 1927\/28 na inwestycje prelimin. 122319 z\u0142., na o\u015bwiat\u0119 38161 z\u0142., zdr. publ. &#8211; 13484 z\u0142., op. spo\u0142.-23440 z\u0142., bezp. publ. &#8211; 34563 z\u0142., osobowe &#8211; 51736 z\u0142. Rada Miejska sk\u0142ada si\u0119 z 24 radnych, 3 \u0142awnik\u00f3w i burmistrza. Personel Magistratu, \u0142\u0105cznie z pracownikami zatrudnionymi w przedsi\u0119biorstwach miejskich, liczy 28 os\u00f3b.<\/p>\n<p><em>Autor: Jan Stanis\u0142aw Majewski<br \/>\n\u0179r\u00f3d\u0142o: &#8220;Ziemia&#8221; Organ Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego, Dwutygodnik Krajoznawczy Ilustrowany, Rok XIV, Warszawa, 1 i 15 Sierpnia 1929, Nr 15 i 16<\/em><\/p>\n<div class=\"speaker-mute footnotes_reference_container\">\n<div class=\"footnote_container_prepare\">\n<p><span class=\"footnote_reference_container_label pointer\" onclick=\"footnote_expand_collapse_reference_container_5128_1();\">Przypisy<\/span><span class=\"footnote_reference_container_collapse_button\" style=\"display: none;\" onclick=\"footnote_expand_collapse_reference_container_5128_1();\">[<a id=\"footnote_reference_container_collapse_button_5128_1\">+<\/a>]<\/span><\/p>\n<\/div>\n<div id=\"footnote_references_container_5128_1\" style=\"\">\n<table class=\"footnotes_table footnote-reference-container\">\n<tbody>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_5128_1('footnote_plugin_tooltip_5128_1_1');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_5128_1_1\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>1<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\">Niszczenie szk\u00f3l \u0142ukowskich po powstaniu listopadowem (1831 \u2014 1851) i wiadomo\u015bci o konwikcie Szaniawskich w \u0141ukowie&#8221;. Szkic historyczny, Jan Frankowski. Warszawa, 1926 r.<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_5128_1('footnote_plugin_tooltip_5128_1_2');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_5128_1_2\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>2<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\"> &#8220;Ilustrowana Encyklopedja Trzaski Everta i Michalskiego&#8221;. Tom 11.<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_5128_1('footnote_plugin_tooltip_5128_1_3');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_5128_1_3\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>3<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\"> &#8220;Opisanie historyczne, oraz topograficzno &#8211; statystyczne miasta narodowego \u0141ukowa w woj. Podlaskiem, obw. \u0141ukowskim po\u0142o\u017conego\u201d przez Ign. Igrasiewicza, burmistrza tego miasta, w r. 1820 sporz\u0105dzone.<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table><\/div>\n<\/div>\n<p><script type=\"text\/javascript\"> function footnote_expand_reference_container_5128_1() { jQuery('#footnote_references_container_5128_1').show(); jQuery('#footnote_reference_container_collapse_button_5128_1').text('\u2212'); } function footnote_collapse_reference_container_5128_1() { jQuery('#footnote_references_container_5128_1').hide(); jQuery('#footnote_reference_container_collapse_button_5128_1').text('+'); } function footnote_expand_collapse_reference_container_5128_1() { if (jQuery('#footnote_references_container_5128_1').is(':hidden')) { footnote_expand_reference_container_5128_1(); } else { footnote_collapse_reference_container_5128_1(); } } function footnote_moveToAnchor_5128_1(p_str_TargetID) { footnote_expand_reference_container_5128_1(); var l_obj_Target = jQuery('#' + p_str_TargetID); if (l_obj_Target.length) { jQuery('html, body').animate({ scrollTop: l_obj_Target.offset().top - window.innerHeight * 0.2 }, 380); } }<\/script><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u0141uk\u00f3w jest jedn\u0105 ze staro\u017cytnych osad pogranicznych dawnej Polski. Wiadomo, \u017ce w roku 1233 zdobyty na Jad\u017awingach Kock zosta\u0142 oddany w zale\u017cno\u015b\u0107 kasztelana \u0142ukowskiego, a w r. 1244 sam \u0141uk\u00f3w zosta\u0142 napadni\u0119ty przez Jad\u017awing\u00f3w i uleg\u0142 zniszczeniu. Odbudowa\u0142 go wkr\u00f3tce Boles\u0142aw Wstydliwy, bo ju\u017c w r. 1250 jest tu zn\u00f3w zamek obsadzony za\u0142og\u0105 i kasztelan rz\u0105dz\u0105cy t\u0105 ziemi\u0105. Dla wzmocnienia &#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":5690,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[10,11,512,604,118,30],"tags":[513,1716,1718,5,1720,1719,1721,996,109,1712,529,1005,1725,656,657,264,289,1626,1534,161,159,183,110,199,67,1726,573,1729,1722,1717,354,1732,257,8,1003,1410,7,76,1724,65,1723,1526,313,282,1742,1728,1740,1741,516,1198,1206,1731,502,1734,258,1739,1613,1738,503,1735,1201,934,1730,249,218,336,1207,1727,1733,1736,1737,526,528,198],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5128"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5128"}],"version-history":[{"count":26,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5128\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5691,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5128\/revisions\/5691"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/5690"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5128"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=5128"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=5128"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}