{"id":557,"date":"2013-03-15T07:42:43","date_gmt":"2013-03-15T05:42:43","guid":{"rendered":"http:\/\/www.lukow-historia.pl\/?p=557"},"modified":"2013-03-24T18:57:42","modified_gmt":"2013-03-24T16:57:42","slug":"lato-1944-w-lukowie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/?p=557","title":{"rendered":"Lato 1944 w \u0141ukowie"},"content":{"rendered":"

Pierwszy lipca, sobota, by\u0142 ostatnim dniem roku szkolnego 1943\/44, poszli\u015bmy po “cenzurki” (tak w\u00f3wczas nazywano \u015bwiadectwa szkolne) i udali\u015bmy si\u0119 na upragnione wakacje. Od wschodu zbli\u017ca\u0142 si\u0119 front; nad \u0142ukowem wiosn\u0105 przelecia\u0142y formacje lotnicze aliant\u00f3w, nap\u0119dzaj\u0105c wiele strachu okupantowi, kiedy to od samolot\u00f3w zosta\u0142y od\u0142\u0105czone puste zbiorniki zapasowe po paliwie. Du\u017co tych pustych zbiornik\u00f3w w kszta\u0142cie cygar spad\u0142o na \u0141uk\u00f3w i okolic\u0119. Najwi\u0119kszy jednak ruch trwa\u0142 na kolei, tras\u0105 Warszawa-Brze\u015b\u0107 sz\u0142o zaopatrzenie frontu, kt\u00f3ry przesuwa\u0142 si\u0119 przez ziemie wschodnie.<\/p>\n\"Lipiec<\/a>\"\"<\/span>

Obrona przeciwlotnicza zosta\u0142a rozbudowana. Sp\u0119dzono ludno\u015b\u0107 do kopania row\u00f3w strzeleckich jeszcze w czerwcu. Na parkanach wisia\u0142y og\u0142oszenia o alarmach lotniczych i ich zapowiedziach przez syren\u0119 stra\u017cack\u0105 zainstalowan\u0105 na budynku “Ogniwa”. Cz\u0119sto noc\u0105 dokonywane by\u0142y przeloty samolot\u00f3w, kt\u00f3re nad miastem zrzuca\u0142y rakiety o\u015bwietlaj\u0105ce, tzw. “flary”. Na budynkach policji przy placu Narutowicza, \u017candarmerii polowej przy 11 Listopada, oraz w budynku pi\u0119trowym przy ul. Solnej, zaj\u0119tym przez Niemc\u00f3w, za\u0142o\u017cono gniazda dla przeciwlotniczych kaem\u00f3w.<\/p>\n

Ze wschodu \u017co\u0142nierze niemieccy p\u0119dzili stada byd\u0142a w kierunku Warszawy, ale dopiero jak przyjecha\u0142a poczta polowa i zaj\u0119\u0142a po\u0142ow\u0119 budynku Urz\u0119du Skarbowego by\u0142 to widoczny znak, \u017ce zbli\u017caj\u0105 si\u0119 wojska radzieckie. W niedziel\u0119 16 lipca do wyjazdu szykowa\u0142a si\u0119 \u017candarmeria stacjonuj\u0105ca w gmachu gimnazjalnym \u2014 to oni w przeddzie\u0144 Wigilii 1943 r. \u2014 dokonali mordu na cmentarzu, rozstrzeliwuj\u0105c 24 m\u0119\u017cczyzn (w\u015br\u00f3d zamordowanych byli mieszka\u0144cy Si\u0119ciaszki I i II), a 10 czerwca 1943 r. zamordowali 4 osoby z rodziny Cabaj\u00f3w.<\/p>\n

W obawie przed nocnymi nalotami ludno\u015b\u0107 wieczorami wychodzi\u0142a z miasta. Samoloty lec\u0105ce na lini\u0119 frontu lecia\u0142y na ma\u0142ej wysoko\u015bci. Urz\u0119dy okupacyjne ko\u0144czy\u0142y swoje urz\u0119dowanie wraz z pracownikami, kt\u00f3rzy w po\u015bpiechu zbierali manatki i wynosili si\u0119 do Niemiec.<\/p>\n

W czwartek. 20 lipca, kolumna czo\u0142g\u00f3w zatrzyma\u0142a si\u0119 na ul. dr. Ch\u0105ci\u0144skiego, czo\u0142g\u00f3w by\u0142o kilkadziesi\u0105t, w tym dniu dosz\u0142o do tragicznego starcia w lesie Kry\u0144szczak przy szosie z \u0141ukowa do Siedlec. W boju poleg\u0142o 26 partyzant\u00f3w z obozu le\u015bnego AK w Jacie. W\u015br\u00f3d poleg\u0142ych by\u0142o 5 b. harcerzy z \u0141ukowa \u2014 J. Kiseweter<\/strong>, W. Ku\u0107<\/strong>, St. Madej<\/strong>, M. Siezieniewski<\/strong>, H. Tubelewicz<\/strong>. Rann\u0105 sanitariuszk\u0119 “Wisi\u0119”, J. Szulc-Holnick\u0105<\/strong>, przywieziono samochodem do aresztu miejskiego, ale prawdopodobnie zmar\u0142a w drodze. Na dziedzi\u0144cu Zarz\u0105du Miejskiego, gdzie mie\u015bci\u0142 si\u0119 areszt, na plandece z\u0142o\u017cono jej cia\u0142o. Wiele os\u00f3b chodzi\u0142o, a\u017ceby odda\u0107 jej cze\u015b\u0107, pogrzeb mia\u0142 nast\u0105pi\u0107 w sobot\u0119 rano, tu\u017c po godzinie policyjnej. Nikt nie wiedzia\u0142, \u017ce z pola bitwy przywieziono dw\u00f3ch rannych AK-owc\u00f3w, poniewa\u017c w\u0142asowcy i \u017co\u0142nierze niemieccy dobijali rannych na miejscu. Chyba te\u017c dlatego nie zostali odbici, tak jak poprzednio uwolniono rodzin\u0119 Rapp\u00f3w i wielu innych aresztant\u00f3w. Ludzie z organizacji przygotowali si\u0119 do pogrzebu “Wisi”, nabo\u017ce\u0144stwo mia\u0142o by\u0107 odprawione w ko\u015bci\u00f3\u0142ku na cmentarzu. Msz\u0119 \u015bw. mia\u0142 odprawi\u0107 ks. prefekt Jan Rosa. Noc\u0105 z 21 na 22 lipca wida\u0107 by\u0142o bombardowanie Siedlec przez samoloty radzieckie.<\/p>\n

Pijani \u017candarmi widz\u0105c, \u017ce to ju\u017c koniec ich panowania w \u0141ukowie, czy mo\u017ce chc\u0105c zem\u015bci\u0107 si\u0119 za zabitych koleg\u00f3w, wyci\u0105gn\u0119li z aresztu rannych partyzant\u00f3w i na dziedzi\u0144cu aresztu rozstrzelali. Tak zgin\u0119li b. harcerze: Eugeniusz Skupe<\/strong> z \u0141ukowa i Jerzy Karwowski<\/strong> z Trzebieszowa.<\/p>\n

Wczesnym rankiem po godzinie policyjnej cz\u0142onkowie \u0142ukowskiej organizacji udali si\u0119 ha dziedziniec Zarz\u0105du Miejskiego, a\u017ceby z\u0142o\u017cy\u0107 w trumn\u0119 i pochowa\u0107 poleg\u0142\u0105 “Wisi\u0119”. Opr\u00f3cz niej le\u017ca\u0142o jeszcze dw\u00f3ch zabitych m\u0142odych m\u0119\u017cczyzn. Rozpoznano poleg\u0142ych i z braku trumien pochowano ich tylko owini\u0119tych kocami. Do mogi\u0142y z\u0142o\u017cono wi\u0105zanki kwiat\u00f3w i wianek z szarf\u0105 bia\u0142o-czerwon\u0105.<\/p>\n

Wieczorem do miasta przyby\u0142 oddzia\u0142 pionier\u00f3w wyburzy\u0107 wi\u0119ksze budynki w tym i oba ko\u015bcio\u0142y. Samochody wraz ze sprz\u0119tem saperskim stan\u0119\u0142y, na placu Wolno\u015bci i na ul. Nowopijarskiej, radiostacja z dow\u00f3dztwem mia\u0142a miejsce postoju na ul. Trzaskoniec. P\u00f3\u017anym wieczorem bombardowano w stron\u0119 na zach\u00f3d od \u0141ukowa, przed p\u00f3\u0142noc\u0105 nad miasto nadlecia\u0142y samoloty radzieckie i rozpocz\u0119\u0142o si\u0119 zmaganie obrony przeciwlotniczej z lotnictwem. Bombardowano rejon stacji kolejowej oraz przyleg\u0142e ulice. W \u015bwiat\u0142o reflektora stoj\u0105cego przy ul. ks. S. Brz\u00f3ski dosta\u0142 si\u0119 jeden z samolot\u00f3w radzieckich, pilot nie straci\u0142 zimnej krwi i schodz\u0105c w \u015bwietle w stron\u0119 ziemi zrzuci\u0142 bomb\u0119, od kt\u00f3rej zgin\u0119\u0142o trzech \u017co\u0142nierzy z obs\u0142ugi i zosta\u0142 spalony reflektor, a samolot odlecia\u0142 ca\u0142o. Po nalocie spad\u0142 rz\u0119sisty deszcz, wype\u0142niaj\u0105c schrony wod\u0105. Do \u0141ukowa samochodami zacz\u0119to przywozi\u0107 rannych \u017co\u0142nierzy niemieckich lokuj\u0105c ich w budynku policji, Soldatenheimu i innych.<\/p>\n\"Lipiec<\/a>\"\"<\/span>

Rankiem w niedziel\u0119, 23 lipca, nast\u0105pi\u0142a ucieczka wojska okupanta: sznur samochod\u00f3w, woz\u00f3w pancernych oraz piechur\u00f3w p\u0119dzi\u0142 w kierunku na Warszaw\u0119. W po\u015bpiechu grzebano na wojskowym cmentarzu w \u0141apiguzie oficera saper\u00f3w, kt\u00f3ry pope\u0142ni\u0142 samob\u00f3jstwo, w ka\u017cdym b\u0105d\u017a razie oddzia\u0142 pionier\u00f3w drog\u0105 radiow\u0105 zosta\u0142 wezwany do Siedlec i dlatego nie zd\u0105\u017cy\u0142 pozostawi\u0107 “spalonej ziemi”. Ucieczka przybra\u0142a na sile tak, \u017ce niemiecki genera\u0142 beszta\u0142 dow\u00f3dc\u00f3w kolumn i sam ekspediowa\u0142 jednych na Stoczek \u0141ukowski, innych zn\u00f3w na Siedlce. W ko\u015bcio\u0142ach odprawia\u0142y si\u0119 nabo\u017ce\u0144stwa z tym, \u017ce prawie nie by\u0142o wiernych \u2014 zaledwie po kilka os\u00f3b, spo\u015br\u00f3d tych, kt\u00f3rzy jeszcze byli w mie\u015bcie. Lini\u0105 kolejow\u0105 p\u0119dzi\u0142y sk\u0142ady poci\u0105g\u00f3w; to twierdza brzeska wysy\u0142a\u0142a swe nadwy\u017cki i rannych. Wieczorem po boju w mie\u015bcie radziecki czo\u0142g trafi\u0142 pociskiem parow\u00f3z poci\u0105gu i linia a\u017c za Mi\u0119dzyrzec Podlaski przesta\u0142a praktycznie funkcjonowa\u0107. Sk\u0142ady amunicji w lesie G\u00f3ry zosta\u0142y podminowane i wysadzone w powietrze, tak samo poci\u0105g amunicyjny na torach, ale ju\u017c za miastem. Pojedynczy \u017co\u0142nierze zabierali ch\u0142opskie furmanki z ko\u0144mi i przez pola p\u0119dzili w kierunku na Siedlce. Ostatnimi byli grenadierzy pancerni, ka\u017cdy z pancerfaustem na ramieniu \u2014 ich dzie\u0142em by\u0142y spalone czo\u0142gi radzieckie. <\/p>\n

W ca\u0142ym rozgardiaszu nikt z podziemia polskiego nie pomy\u015bla\u0142 o obronie miasta od wewn\u0105trz. Niemcom wystarczy\u0142a dru\u017cyna saperska, a\u017ceby podpali\u0107 magazyny w al. Ko\u015bciuszki, magazyny przy ul. \u017belechowskiej oraz ca\u0142e koszary w dzielnicy \u0141apiguz i nie niepokojeni przez nikogo odjechali rowerami w stron\u0119 \u017belechowa. Podczas boju w mie\u015bcie w powietrzu kr\u0105\u017cy\u0142 obserwacyjny samolot Focke-Wulf Fw 189 [ Wikipedia →<\/a>], tzw. “rama”. Wieczorem 23 lipca \u0141uk\u00f3w by\u0142 wolny po prawie pi\u0119cioletniej okupacji niemieckiej.<\/p>\n

W poniedzia\u0142ek, 24 lipca, przez \u0141uk\u00f3w przeje\u017cd\u017ca\u0142a du\u017ca kolumna radzieckich czo\u0142g\u00f3w, z g\u00f3ry obserwacj\u0119 prowadzi\u0142a “rama”. Na wynik nie trzeba by\u0142o d\u0142ugo czeka\u0107 \u2014 nadlecia\u0142y samoloty niemieckie. W rezultacie 42 nalot\u00f3w miasto zosta\u0142o mocno zniszczone. Bombardowanie trwa\u0142o od 24 do 30 lipca, z tym. \u017ce najgorzej by\u0142o w poniedzia\u0142ek 21 lipca, gdy\u017c noc przy zapalonych “flarach”, to jedno piek\u0142o na ziemi. Zgin\u0119\u0142o bardzo du\u017co ludzi, ze nie spos\u00f3b odtworzy\u0107 list\u0119 poleg\u0142ych, gdy\u017c w schronie przy ul. Zdanowskiego (obecnie ul. Dmocha) zosta\u0142o zasypanych i udusi\u0142o si\u0119 5 os\u00f3b, za\u015b w schronie za aptek\u0105 przy ul. dr. Ch\u0105ci\u0144skie\u0119o tak\u017ce zgin\u0119\u0142o 5 os\u00f3b (kilka os\u00f3b zdo\u0142ano odkopa\u0107 i uratowa\u0107). Zgin\u0105\u0142 tak\u017ce oficer wywiadu Komendy Obwodu AK w \u0141ukowie, por. czasu wojny B. Kownacki<\/strong> “Suchy”. Opr\u00f3cz bomb tak\u017ce zosta\u0142y rozrzucone miny, od kt\u00f3rych poleg\u0142o bardzo du\u017co dzieci ju\u017c po zako\u0144czeniu dzia\u0142a\u0144 wojennych na terenie \u0141ukowa.<\/p>\n

Autor: Tadeusz Piotrowski<\/em>
\nWTK: Tygodnik Katolik\u00f3w Nr 43\/1206\/ 24.10.1976 r.<\/em><\/p>\n