{"id":5680,"date":"2016-09-21T12:03:49","date_gmt":"2016-09-21T10:03:49","guid":{"rendered":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/?p=5680"},"modified":"2017-10-15T18:34:57","modified_gmt":"2017-10-15T16:34:57","slug":"lukow-cieszkowizna-15","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/?p=5680","title":{"rendered":"\u0141uk\u00f3w, Cieszkowizna 15"},"content":{"rendered":"

W \u0141ukowie rozebrano jeden z ostatnich drewnianych przedwojennych dom\u00f3w. Zatrudnieni przy rozbi\u00f3rce pracownicy z firmy \u201eInstalbud\u201d bardzo uwa\u017cnie zbierali poszczeg\u00f3lne elementy ca\u0142kiem solidnej jeszcze budowli. \u2013 Prawdopodobnie jest to ostatni po\u017cydowski dom w mie\u015bcie, a \u017bydzi stawiaj\u0105c budynki uk\u0142adali monety na fundamentach, co mia\u0142o zapewni\u0107 szcz\u0119\u015bcie<\/em> \u2013 m\u00f3wi Antoni Makaruk, w\u0142a\u015bciciel \u201eInstalbudu\u201d.<\/strong><\/p>\n\"\"<\/a>

Dom sta\u0142 przy ul. Cieszkowizna. Ostatnio mia\u0142 numer 15. Nie by\u0142 zamieszkany, odk\u0105d po s\u0105siedzku rozpocz\u0119to budow\u0119 hali sportowej dla Gimnazjum nr 2. Wcze\u015bniej mieszka\u0142y tu 2-3 rodziny. Ale jak opowiedzieli dwaj starsi m\u0119\u017cczy\u017ani, kt\u00f3rzy przypatrywali si\u0119 rozbi\u00f3rce, by\u0142 czas, \u017ce w budynku tym z miejskiego kwaterunku dano mieszkanie nawet 6 rodzinom.<\/p>\n

Zakurzona makatka matki<\/h6>\n

\u2013 Panowie tu mieszkali?<\/em> \u2013 skierowa\u0142em pytanie do obu m\u0119\u017cczyzn jednocze\u015bnie.<\/p>\n

\u2013 Tak. Ja zosta\u0142em zakwaterowany ju\u017c po wojnie, co\u015b ko\u0142o 50 roku \u2013 odrzek\u0142 starszy. M\u0142odszy wyja\u015bni\u0142, \u017ce sp\u0119dzi\u0142 tu dzieci\u0144stwo i m\u0142odo\u015b\u0107. \u2013 Matka dosta\u0142a to mieszkanie z Rady Narodowej gdzie\u015b pod koniec lat 60. Cz\u0142owieka co\u015b tu ci\u0105gnie do tej rozbi\u00f3rki. Bo to troch\u0119 takie straszne. Jak zrzucanie bocianiego gniazda, z kt\u00f3rego wyfrun\u0119\u0142o kilka pokole\u0144 ptak\u00f3w. S\u0142up jest potrzebny elektrykom, wi\u0119c gniazdo zrzucaj\u0105<\/em> \u2013 odpowiedzia\u0142 m\u0142odszy.<\/p>\n\"\"<\/a>

\u2013 O, zobacz, czy to nie jest makatka twojej matki? Ta co w pokoju wisia\u0142a na \u015bcianie nad \u0142\u00f3\u017ckiem?<\/em> \u2013 pokaza\u0142 starszy na pasiasty kawa\u0142ek materia\u0142u na jednej z wewn\u0119trznych \u015bcian, kt\u00f3ra ujawni\u0142a si\u0119 oczom obserwator\u00f3w jak koparka \u201eInstalbudu\u201d wyburzy\u0142a sw\u0105 \u0142ych\u0105 jedn\u0105 ze \u015bcianek dzia\u0142owych domu.<\/p>\n

M\u0142odszy kiwn\u0105\u0142 g\u0142owa i bez s\u0142owa podszed\u0142 do gruzowiska, jakby chcia\u0142 zwin\u0105\u0107 i zabra\u0107 ze sob\u0105 zakurzona tkanin\u0119. Stan\u0105\u0142 jednak w p\u00f3\u0142 kroku i tylko r\u0119ka machn\u0105\u0142.<\/p>\n\"\"<\/a>\"\"<\/a>

Wodoci\u0105g z browaru<\/h6>\n

Z rozm\u00f3w z w\u0142a\u015bcicielem \u201eInstalbudu\u201d oraz kilkoma przechodniami, kt\u00f3rzy przygl\u0105dali si\u0119 rozbi\u00f3rce, wynika\u0142o, \u017ce dom w okresie mi\u0119dzywojennym zbudowa\u0142 jeden z zamo\u017cniejszych \u0142ukowskich \u017byd\u00f3w. \u2013 To by\u0142o w tym samym mniej wi\u0119cej czasie, kiedy przy ul. Cieszkowizna, niedaleko obecnej ulicy Zabrowarnej, zosta\u0142 postawiony browar. Ten dom by\u0142 wybudowany dla w\u0142a\u015bciciela browaru i jego rodziny. Z tego co ustali\u0142em, by\u0142 to pierwszy budynek w mie\u015bcie, kt\u00f3ry posiada\u0142 bie\u017c\u0105c\u0105 wod\u0119. Ruroci\u0105g podci\u0105gni\u0119to w\u0142a\u015bnie z browaru<\/em> \u2013 m\u00f3wi A. Makaruk.<\/p>\n

Browar by\u0142 drewniany. Prawdopodobnie sp\u0142on\u0105\u0142 w czasie wojny. Co si\u0119 sta\u0142o z w\u0142a\u015bcicielem? Si\u0119gn\u0105\u0142em do ksi\u0105\u017cki \u201e\u017bydzi \u0141ukowa i okolic\u201d. Napisa\u0142 j\u0105 m\u0142ody historyk pochodz\u0105cy z \u0141ukowa, dr Krzysztof Czubaszek<\/strong>. Wiele w niej wspomnie\u0144 dawnych mieszka\u0144c\u00f3w miasta.<\/p>\n

Nie myli\u0142em si\u0119, s\u0105dz\u0105c, \u017ce mog\u0119 w niej znale\u017a\u0107 co\u015b interesuj\u0105cego na temat browaru i jego w\u0142a\u015bciciela. Z notatki na 106 stronie ksi\u0105\u017cki wynika, \u017ce wsp\u00f3\u0142w\u0142a\u015bcicielami browaru by\u0142y trzy bogate \u0142ukowskie rodziny \u017cydowskie: Naj\u00f3w, Rozal\u00f3w (albo Ruzal\u00f3w) i Justman\u00f3w. \u2013 Produkowano w nim piwo, sprzedawane w ca\u0142ym regionie \u2013 czytam na kartach wspomnianej ksi\u0105\u017cki.<\/p>\n

Z tej samej ksi\u0105\u017cki mo\u017cna jeszcze zaczerpn\u0105\u0107 gar\u015b\u0107 informacji o wsp\u00f3\u0142w\u0142a\u015bcicielach browaru, Jojne Naju<\/strong> (by\u0142 pe\u0142nomocnikiem gm. \u017cydowskiej i cz\u0142onkiem Rady Miejskiej od 1919 do 1931 r.) oraz Joselu Rozalu<\/em>. Dowiadujemy si\u0119, \u017ce \u0142ukowscy piwowarzy w 1920 roku ponie\u015bli spore straty. Najpierw, gdy 11 sierpnia do \u0141ukowa wkroczyli bolszewicy, prorosyjski \u0142ukowski \u201eRewkom\u201d na\u0142o\u017cy\u0142 na najbogatszych przedsi\u0119biorc\u00f3w kontrybucj\u0119. m.in. Josel musia\u0142 zap\u0142aci\u0107 25 tys. rubli. Po 5 dniach sytuacja na froncie polsko-rosyjskim zmieni\u0142a si\u0119. Do \u0141ukowa wkroczy\u0142o wojsko polskie, a wraz z przej\u0119ciem miasta rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 grabie\u017ce, niszczenie \u017cydowskich maj\u0105tk\u00f3w i posiad\u0142o\u015bci, nawet zab\u00f3jstwa – regularny pogrom sprawiony \u0142ukowskim \u017bydom przez polskich \u017co\u0142nierzy i chrze\u015bcija\u0144skich mieszka\u0144c\u00f3w miasta.<\/p>\n

16 sierpnia, w pierwszy dzie\u0144 pogromu, przez \u0141uk\u00f3w przeje\u017cd\u017ca\u0142 Naczelnik Pa\u0144stwa, J\u00f3zef Pi\u0142sudski<\/strong>. Z ksi\u0105\u017cki dr. K. Czubaszka dowiadujemy si\u0119, \u017ce \u201e(…) przywita\u0142a go delegacja ludno\u015bci polskiej. (…) Delegacja \u017cydowska, z rabinem na czele, nie zosta\u0142a do Naczelnika dopuszczona. Po wyje\u017adzie Naczelnika Pa\u0144stwa rabunki trwa\u0142y nadal. (…) Alarmuj\u0105ce relacje i zeznania naocznych \u015bwiadk\u00f3w sprawi\u0142y, \u017ce (…) \u0141uk\u00f3w zwizytowa\u0142 niejaki J\u00f3zef Grawicki<\/strong>, kt\u00f3ry w sprawozdaniu z 13 wrze\u015bnia 1920 r. potwierdzi\u0142 wszystkie informacje o tragicznych wydarzeniach\u201d<\/em>. Zniszczenia w \u0142ukowskim browarze u Josela Rozala oszacowano na 1 mln marek.<\/p>\n\"\"<\/a>

Czy dom przy Cieszkowi\u017anie nale\u017ca\u0142 do rodziny Rozal\u00f3w? Czy wybudowa\u0142a go rodzina Naj\u00f3w? A mo\u017ce Justman\u00f3w? Pytania pozostaj\u0105 bez odpowiedzi. Tak samo jak dociekania o losy by\u0142ych domownik\u00f3w, zamieszkuj\u0105cych na Cieszkowi\u017anie pod nr 15.<\/p>\n

\u015alad po mezuzie<\/h6>\n

Dom, kt\u00f3ry ju\u017c znikn\u0105\u0142 z terenu \u0141ukowa, bezsprzecznie zosta\u0142 zbudowany przez \u017byd\u00f3w. \u2013 \u015awiadczy o tym chocia\u017cby tzw. mezuza, czyli pod\u0142u\u017cny pojemniczek, kt\u00f3ry zawiera\u0142 w sobie fragment Tory, \u015bwi\u0119tej ksi\u0119gi \u017cydowskiej<\/em> \u2013 obja\u015bnia w\u0142a\u015bciciel \u201eInstalbudu\u201d. \u2013 Mezuza by\u0142a przymocowana przy drzwiach wej\u015bciowych. Ka\u017cdy pobo\u017cny \u017byd, wchodz\u0105c do mieszkania, dotyka\u0142 r\u0119ka mezuzy i czo\u0142a. Oczywi\u015bcie przy rozbi\u00f3rce nie znale\u017ali\u015bmy tego \u015bwi\u0119tego dla \u017byd\u00f3w przedmiotu. Po wojnie za du\u017co mieszka\u0142o tu r\u00f3\u017cnych ludzi, by spodziewa\u0107 si\u0119 takich pami\u0105tek. Poza tym w 1967 r. Budynek przeszed\u0142 generalny remont. Je\u015bli cokolwiek w nim by\u0142o po jego przedwojennych mieszka\u0144cach, w\u00f3wczas to zabrano. Potwierdzeniem, \u017ce mezuza by\u0142a przytwierdzona do futryny drzwi wej\u015bciowych jest wyfrezowane w niej pod\u0142u\u017cne wg\u0142\u0119bienie. O ten fragment z rozbieranego budynku i o jedno z okien wraz z okiennicami poprosi\u0142a mnie pani Go\u0142da Tencer<\/strong> z Teatru \u017bydowskiego w Warszawie. Jaki\u015b czas temu dowiedzia\u0142a si\u0119, \u017ce mia\u0142a w naszym mie\u015bcie bardzo bliskich krewnych, ale rozbierany przez moj\u0105 firm\u0119 dom nie nale\u017ca\u0142 do jej rodziny<\/em> \u2013 powiedzia\u0142 A. Makaruk.<\/p>\n\"\"<\/a>\"\"<\/a>

Od autora:<\/strong> Na moich oczach znikn\u0105\u0142 fragment historii miasta. S\u0105 jednak ludzie, jak si\u0119 okaza\u0142o podczas rozbi\u00f3rki budowli, kt\u00f3rzy sporo wiedz\u0105 o domu przy Cieszkowi\u017anie 15. Warto wsp\u00f3lnymi si\u0142ami utrwali\u0107 t\u0119 histori\u0119. Mo\u017ce znajdzie si\u0119 kto\u015b, kto wie co\u015b o jego przedwojennych mieszka\u0144cach? Zapraszam tych, kt\u00f3rzy chc\u0105 podzieli\u0107 si\u0119 swymi informacjami, do wsp\u00f3lnego zredagowania artyku\u0142u w Internecie.<\/p>\n

Autor: Piotr Giczela
\nFotografie: Piotr Giczela
\n\u0179r\u00f3d\u0142o: “Tygodnik Siedlecki” 11.2011 r.<\/em><\/p>\n

\n