{"id":5896,"date":"2017-11-27T23:08:07","date_gmt":"2017-11-27T21:08:07","guid":{"rendered":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/?p=5896"},"modified":"2019-07-25T11:15:42","modified_gmt":"2019-07-25T09:15:42","slug":"dzieje-gmachu-00-bernardynow-walka-o-budynek-i-polska-szkole","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/?p=5896","title":{"rendered":"Dzieje gmachu 00. Bernardyn\u00f3w – walka o budynek i polsk\u0105 szko\u0142\u0119"},"content":{"rendered":"

B\u0119d\u0105c na uroczysto\u015bci Powiatowego Dnia Edukacji w \u0141ukowie, po\u0142\u0105czonej z po\u015bwi\u0119ceniem i otwarciem nowego budynki dydaktycznego I Liceum Og\u00f3lnokszta\u0142c\u0105cego im. Tadeusza Ko\u015bciuszki w \u0141ukowie, w dniu 23 pa\u017adziernika 2012 r. oficjalnie poinformowano uczestnik\u00f3w, \u017ce m.in. najstarszy gmach szkolny pobemardy\u0144ski zosta\u0142 wy\u0142\u0105czony z budynk\u00f3w dydaktycznych I LO i przechodzi w inne w\u0142adanie.<\/p>\n\"\"<\/a>

Elewacja od strony zachodniej (fot. Z. Pasik)<\/p>\n\"\"<\/a>

W gmachu tym przez 94 lata uczy\u0142o si\u0119 i wychowywa\u0142o kilka pokole\u0144 ch\u0142opc\u00f3w i dziewcz\u0105t pochodz\u0105cych z Ziemi \u0141ukowskiej i nie tylko. Gimnazjum, a p\u00f3\u017aniej i liceum, cieszy\u0142o si\u0119 zawsze bardzo dobr\u0105 opini\u0105. Absolwenci Alma Mater Lucoviensis nie mieli problem\u00f3w z egzaminami na wy\u017csze uczelnie. Postanowi\u0142em zatem przypomnie\u0107 dzieje budynku szkolnego z czas\u00f3w walki o polsk\u0105 szko\u0142\u0119. Jest to zabytkowy, murowany budynek jednopi\u0119trowy odziedziczony po zakonie OO. Bernardyn\u00f3w, kt\u00f3rzy przybyli do \u0141ukowa w 1627 r. dzi\u0119ki zabiegom starosty Erazma Domaszewskiego. Budynek przechodzi\u0142 r\u00f3\u017cne koleje losu. Do roku 1820 gospodarzami byli wy\u0142\u0105cznie OO. Bernardyni. Od tego roku cz\u0119\u015b\u0107 pomieszcze\u0144 zaj\u0105\u0142 s\u0105d policji poprawczej oraz areszt i wi\u0119zienie. Po kasacji zakonu 1865 r, w budynku stacjonowa\u0142o wojsko oraz urz\u0105dzono magazyny wojskowe. Nast\u0119pnie w cz\u0119\u015bci gmachu umieszczono szko\u0142\u0119 elementarna i mieszkanie dla nauczyciela. Pozosta\u0142e pomieszczenia zajmowa\u0142 rektor ko\u015bcio\u0142a i s\u0142u\u017cba ko\u015bcielna.<\/p>\n

Budynek b\u0119d\u0105cy w\u00f3wczas w\u0142asno\u015bci\u0105 rz\u0105du gubernialnego i praktycznie bez gospodarza popada\u0142 w ruin\u0105. Dlatego \u015bwiatli mieszka\u0144cy \u0141ukowa podj\u0119li starania o ratowanie budynku. Dnia 15 wrze\u015bnia 1887 r magistrat przed\u0142o\u017cy\u0142 naczelnikowi powiatu protok\u00f3\u0142, w kt\u00f3rym zarz\u0105dzono obejrzenie gmachu i wykonanie kosztorysu rob\u00f3t Krok ten by\u0142 przyczyn\u0105 wieloletniej walki pomi\u0119dzy post\u0119pow\u0105 warstwa spo\u0142ecze\u0144stwa, kt\u00f3ra pragn\u0119\u0142a reaktywowania szko\u0142y \u015bredniej, a warstw\u0105 wsteczn\u0105 oraz administracj\u0105 carsk\u0105 popieran\u0105 przez prawos\u0142awnych d\u0105\u017c\u0105cych do przebudowy ko\u015bcio\u0142a pobernardy\u0144skiego na cerkiew i potrzeby cerkwi. W \u0141ukowie trwa\u0142a pami\u0119\u0107 \u015bwietno\u015bci Kolegium Pijarskiego, a nast\u0119pnie gimnazjum, kt\u00f3re zosta\u0142o zlikwidowane i przeniesione do Siedlec w 1844 r. po wykryciu i brutalnym st\u0142umieniu tajnej organizacji \u0142ukowsko-warszawskiej K. Levitoux. Kolegium i gimnazjum wyda\u0142y wiele \u015bwiat\u0142ych umys\u0142\u00f3w jak ks. Fr.S. Jezierskiego, m.in. dzia\u0142acza z okresu Sejmu Czteroletniego, ks. J. Kluka s\u0142awnego przyrodnika, B. Trentowskiego – filozofa, prof. A Kry\u0144skiego – j\u0119zykoznawc\u0119, G. Paw\u0142owskiego – sekretarza Rz\u0105du Narodowego z 1863 r., K. Junosz\u0119-Szaniawskiego – powie\u015bciopisarza, malarza, J.M. Hempla – geologa i Naczelnika Polskiego G\u00f3rnictwa w Kr\u00f3lestwie Polskim, K. Levitoux – bohatera narodowego (poni\u00f3s\u0142 m\u0119cze\u0144sk\u0105 \u015bmier\u0107 w Cytadeli Warszawskiej) i wielu innych.<\/p>\n\"\"<\/a>

Elewacja od strony wschodniej (fot. Z. Pasik)<\/p>\n\"\"<\/a>

Gmach by\u0142ego gimnazjum po 1844 r. zaj\u0105\u0142 szpital, a poklasztorny budynek OO. Bernardyn\u00f3w po adaptacji nadawa\u0142by si\u0119 na szko\u0142\u0119. Dusz\u0105 wszystkich poczyna\u0144 przywr\u00f3ceniu miastu szko\u0142y \u015bredniej by\u0142 Aleksander Chotkowski. Pomaga\u0142 mu Zaniewicz, Skrzymowski i G\u0142owi\u0144ski. Po wielu dramatycznych momentach (m.in. zapada\u0142y decyzje o rozbi\u00f3rce), nadanie miastu gmachu z przyleg\u0142ym ogrodem i placem, nast\u0105pi\u0142o ukazem carskim 4 czerwca 1894 r. Szybko pokryto budynek nowym wi\u0105zaniem i blach\u0105 \u017celazn\u0105. W\u0142adze carskie postawi\u0142y jednak warunek, \u017ce znajdzie w budynku pomieszczenie II-klasowa szko\u0142a dla ch\u0142opc\u00f3w i I-klasowa szko\u0142a dla dziewcz\u0105t oraz oddzia\u0142 rzemie\u015blniczo-niedzielny. Na polecenie rz\u0105du gubernialnego naczelnik powiatu zleci\u0142 architektowi w \u0141ukowie wykonanie kosztorysu rob\u00f3t. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce budynek jest za du\u017cy na planowane szk\u00f3\u0142ki, a by\u0142by w\u0142a\u015bciwy na gimnazjum, progimnazjum klasyczne lub realne i tylko na to miasto wyrazi\u0142o zgod\u0119 ponosi\u0107 wydatki i p\u0142aci\u0107 rz\u0105dowi gubernialnemu roczne subsydium w wysoko\u015bci 2 tys. rubli. Utworzono komitet w sk\u0142adzie: Aleksander Chodkowski, Piotr Klimecki, Saturnin Wegner, Otton Kronszewski, Micha\u0142 Lewoncewicz. Ludzie ci wykazali wiele uporu, odwagi i hartu ducha w swoich poczynaniach. A by\u0142y to czasy nasilenia represji i rusyfikacji spo\u0142ecze\u0144stwa polskiego, oraz wrogiego nastawienia w\u0142adz do szkolnictwa. Na przyk\u0142ad Delanow przyznawa\u0142 rodzicom prawo do kszta\u0142cenia dzieci w szkole \u015bredniej wg wymaganej ilo\u015bci okien w domu. Dobijano si\u0119 do drzwi kuratora Ligonowa i jego zast\u0119pcy Dobrowolskiego oraz ministra Bo\u0142olepowa. W ko\u0144cu komitet postawi\u0142 warunek, \u017ce je\u015bli w\u0142adze nie zgodz\u0105 si\u0119 na utworzenie szko\u0142y \u015bredniej, to miasto zrzeknie si\u0119 \u0142aski monarszej, tj. nadaniu ukazem carskim miastu budynku na w\u0142asno\u015b\u0107. Ponadto miasto nie b\u0119dzie ponosi\u0107 wydatk\u00f3w na szko\u0142y narzucone przez w\u0142adze oraz cofa si\u0119 roczne subsydium w wysoko\u015bci 2 tys. rubli. Dzia\u0142ania te zosta\u0142y uwie\u0144czone pewnym sukcesem. W lutym 1902 r. kurator okr\u0119gu naukowego wyrazi\u0142 zgod\u0119 na 4-klasow\u0105 szko\u0142\u0119 z j\u0119zykiem polskim jako przedmiotem obowi\u0105zkowym. Tej chwili nie doczekali ju\u017c A. Chodkowski i P. Klimecki. Wy\u0142oniono nowy komitet, w sk\u0142ad kt\u00f3rego weszli: Roman Uszy\u0144ski, Stanis\u0142aw Sza\u0142owski, Satumin Wegner, Otton Kronszewski, Micha\u0142 Lewoncewicz, Moszko Borenstein i Berek Felhender. Plan przebudowy sporz\u0105dzi\u0142 in\u017c. architekt K. Karyszkowski przy udziale technicznym Izydora Machwitza. W maju 1902 r. rozpocz\u0119to prace. Wzniesiono front budynku, urz\u0105dzono westybul (holi), przebudowano wn\u0119trza oraz wykonano inne naprawy budynku. Na froncie obok napisu w j\u0119zyku rosyjskim umieszczono napis w j\u0119zyku polskim “6-klasowa Szko\u0142a Miejska”.<\/p>\n\"\"<\/a>

Rycina frontu budynku, z planu przebudowy budynku. 24 marca 1902 r.
\n\u017br\u00f3d\u0142o: Archiwum Pa\u0144stwowe w Siedlcach<\/p>\n\"\"<\/a>

Fragment planu sytuacyjnego z okresu przebudowy budynku. 24 marca 1902 r.
\n\u017br\u00f3d\u0142o: Archiwum Pa\u0144stwowe w Siedlcach<\/p>\n

Prace wykonano bardzo szybo i sprawnie, co pozwoli\u0142o w dniu 27 wrze\u015bnia 1902 r. po\u015bwi\u0119ci\u0107 gmach i odda\u0107 w\u0142adzom miejskim. Uroczysto\u015b\u0107 po\u015bwi\u0119cenia nie obesz\u0142a si\u0119 bez zgrzyt\u00f3w. Aktu po\u015bwi\u0119cenia najpierw dokona\u0142 pop prawos\u0142awny w asy\u015bcie w\u0142adz, a dopiero po nim po\u015bwi\u0119ci\u0142 gmach proboszcz \u0142ukowski ks. Jakub \u0141upkowski.<\/p>\n\"\"<\/a>

Wycinek z pisma “Biesiada Literacka” nr 41 z 1902 r.<\/p>\n

W 1905 r. istnia\u0142y w \u0141ukowie 3 szko\u0142y: elementarna, progimnazjum \u017ce\u0144skie i czteroklasowa miejska szko\u0142a m\u0119ska o programie progimnazjum. W rewolucyjnym roku 1905 m\u0142odzie\u017c \u0142ukowska stanowczo zaprotestowa\u0142a przeciwko uciskowi carskiemu i by\u0142a za wprowadzeniem j\u0119zyka ojczystego do szk\u00f3\u0142 rz\u0105dowych. To w\u00f3wczas 19 lutego 1905 r. odby\u0142 si\u0119 s\u0142ynny wiec rodzic\u00f3w w Warszawie o szko\u0142\u0119 polsk\u0105 i nauk\u0119 w j\u0119zyku ojczystym, o Polsk\u0105 Macierz Szkoln\u0105. Organizatorem strajku by\u0142 Stanis\u0142aw Lewicki<\/strong> z \u0141awek przy poparciu Henryka Sienkiewicza. Po tych wyst\u0105pieniach uznany zosta\u0142 j\u0119zyk polski jako obowi\u0105zkowy przedmiot nauczania. Natomiast w\u0142a\u015bciwa historia pa\u0144stwowego gimnazjum im. T. Ko\u015bciuszki, spadkobiercy i kontynuatora \u0142ukowskiego szkolnictwa \u015bredniego rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 w roku szkolnym 1911\/12, kiedy to Polska Macierz Szkolna na czele z Prezesem S. Sza\u0142owskim zorganizowa\u0142a prywatn\u0105 4-klasow\u0105 szko\u0142\u0119 handlow\u0105, kt\u00f3rej dyrektorem zosta\u0142 prof. Jan Damazy Moczarski, a od 1914 r. prof. Bronis\u0142aw Przedpe\u0142ski, kt\u00f3ry doprowadzi\u0142 do sze\u015bcioklasowej szko\u0142y realnej. W 1919 r. szko\u0142\u0119 realn\u0105 przekszta\u0142cono na 8-klasowe pa\u0144stwowe gimnazjum im. T. Ko\u015bciuszki w \u0141ukowie. Pierwsza matura w tym gimnazjum odby\u0142a si\u0119 w 1921 r. Tak wygl\u0105da w kr\u00f3tkim zarysie kr\u00f3tka historia gmachu uratowanego od zag\u0142ady i zdobytego na szko\u0142\u0119.<\/p>\n

Jeszcze kilka uwag i refleksji. Wchodz\u0105c na pierwsze pi\u0119tro budynku pobemardy\u0144skiego zwie\u0144czeniem schod\u00f3w w westybulu wszystkim rocznikom uczni\u00f3w gimnazjum i liceum rzuca\u0142a si\u0119 w oczy usytuowana przy suficie belka ze starego drewnianego ko\u015bcio\u0142a z napisem “Elegii et Sanctificavi locum istum Anno Domini 1696 ut…” kt\u00f3r\u0105 odkryto przy przebudowie budynku w 1902 r. i tu umieszczono. Napis ten g\u0142osi, \u017ce “wybra\u0142 i po\u015bwi\u0119ci\u0142 t\u0105 belk\u0119 roku pa\u0144skiego 1696…\u201d – tu napis si\u0119 urywa. Napis ten zawsze oddzia\u0142ywa\u0142 na wyobra\u017ani\u0119 m\u0142odzie\u017cy szkolnej. Przez ten napis i mury szkolne “m\u00f3wi\u0105 wieki”. Od powstania I LO w \u0141ukowie min\u0119\u0142o 94 lata. Ogrom wydarze\u0144 by\u0142 udzia\u0142em minionego czasu. Budowa pa\u0144stwowo\u015bci polskiej po latach niewoli. \u015awiatem wstrz\u0105sn\u0119\u0142y 2 wojny \u015bwiatowe, powstawa\u0142y i gin\u0119\u0142y re\u017cimy. Zmienia\u0142y i zmieniaj\u0105 si\u0119 ustroje. Nauka i technika si\u0119ga szczyt\u00f3w, a ludzko\u015b\u0107 zdobywa kosmos. Mija\u0142y pokolenia i kolejne roczniki uczni\u00f3w, ale zawsze pozostaje cz\u0142owiek, ze swoimi pragnieniami i troskami, ze swoimi k\u0142opotami i rado\u015bciami, kt\u00f3re mimo zmieniaj\u0105cych si\u0119 warunk\u00f3w i otoczenia pozostaj\u0105 te same. Szko\u0142a w murach poklaszlornych uczy\u0142a i wychowywa\u0142a pokolenia Polak\u00f3w, dobrze s\u0142u\u017c\u0105cych Polsce, nie wahaj\u0105cych si\u0119 oddawa\u0107 m\u0142odego \u017cycia, gdy Ojczyzna by\u0142a w potrzebie. Gimnazjum i liceum \u0142ukowskie uko\u0144czy\u0142o r\u00f3wnie\u017c wiele wybitnych Polek i Polak\u00f3w. Nowy gmach szkolny oddany do u\u017cytku jest pi\u0119kny i nowoczesny, na miar\u0119 XXI wieku. W nim b\u0119dzie tworzy\u0107 si\u0119 nowa i dalsza historia I LO, jednak serce, swoj\u0105 m\u0142odo\u015b\u0107, wspomnienia starsze roczniki wychowank\u00f3w pozostawi\u0142y w murach “starej budy”. \u017bal tak\u017ce alei kasztanowej…<\/p>\n

Autor: Ryszard Grafik
\n\u0179r\u00f3d\u0142o: “Nowa Gazeta \u0141ukowska” 11\/2012 r.<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

B\u0119d\u0105c na uroczysto\u015bci Powiatowego Dnia Edukacji w \u0141ukowie, po\u0142\u0105czonej z po\u015bwi\u0119ceniem i otwarciem nowego budynki dydaktycznego I Liceum Og\u00f3lnokszta\u0142c\u0105cego im. Tadeusza Ko\u015bciuszki w \u0141ukowie, w dniu 23 pa\u017adziernika 2012 r. oficjalnie poinformowano uczestnik\u00f3w, \u017ce m.in. najstarszy gmach szkolny pobemardy\u0144ski zosta\u0142 wy\u0142\u0105czony z budynk\u00f3w dydaktycznych I LO i przechodzi w inne w\u0142adanie. Elewacja od strony zachodniej (fot. Z. Pasik) W gmachu …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":6026,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[11,30],"tags":[2010,2011,540,441,444,2012,1629,83,132,179,278,1987,110,163,108,135,2014,2015,1546,1226,27,1073,623,2013,1430,1097,777],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5896"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5896"}],"version-history":[{"count":17,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5896\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7298,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5896\/revisions\/7298"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/6026"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5896"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=5896"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=5896"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}