{"id":6277,"date":"2018-02-10T23:30:12","date_gmt":"2018-02-10T21:30:12","guid":{"rendered":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/?p=6277"},"modified":"2018-03-10T23:39:45","modified_gmt":"2018-03-10T21:39:45","slug":"ostateczny-suplement","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/?p=6277","title":{"rendered":"Ostateczny suplement"},"content":{"rendered":"

Kilkakrotnie w r\u00f3\u017cnym kontek\u015bcie wspominali\u015bmy na naszych \u0142amach o losach pewnego obiektu w \u0141ukowie, ilustruj\u0105c \u201etemat\u201d zdj\u0119ciami, lecz okazuje si\u0119, \u017ce mo\u017cna i czasem wr\u0119cz trzeba dla historycznej \u015bcis\u0142o\u015bci co\u015b doda\u0107, uzupe\u0142ni\u0107 czy poprawi\u0107. Trzeba zwraca\u0107 szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119 w dotykaniu czego\u015b, co ze wzgl\u0119du na przemijanie, na uleganie jakim\u015b zmianom niezale\u017cnym od cz\u0142owieka, nie daje si\u0119 ju\u017c \u015bci\u015blej i dok\u0142adniej, zw\u0142aszcza w odniesieniu do szczeg\u00f3\u0142\u00f3w, odtworzy\u0107. S\u0105dzimy po prostu, \u017ce dla porz\u0105dnej wiedzy historycznej i w og\u00f3le “dobrej pami\u0119ci” warto jest co\u015b, co jest cenne dla naszej pami\u0119ci, przywo\u0142ywa\u0107. Ostatecznie, mo\u017ce co\u015b tam komu\u015b do czego\u015b si\u0119 przyda.<\/p>\n

Drodzy Pa\u0144stwo, idzie w tym przypadku o ciekawe losy budynku. po\u0142o\u017conego w centrum \u0141ukowa, cz\u0119\u015bciowo zniszczonego podczas II-ej wojny \u015bwiatowej, a ostatnio zupe\u0142nie… zmienionego (?). chcemy raz jeszcze zaj\u0105\u0107 si\u0119 domem Pa\u0144stwa Klimeckich. Ta jednopi\u0119trowa, spora “kamienica” by\u0142a zlokalizowana przy ul. Pi\u0142sudskiego 4. Na pocz. XX-go wieku by\u0142a w\u0142asno\u015bci\u0105 rodziny bardzo zas\u0142u\u017conej dla \u0141ukowa. Piotr Klimecki, felczer medycyny, by\u0142 znanym spo\u0142ecznikiem. Jego \u017cona Kazimiera by\u0142a inicjatork\u0105 za\u0142o\u017cenia w roku 1908 Biblioteki Publicznej. Ich syn Leon, po studiach dzia\u0142a\u0142 za granic\u0105 w r\u00f3\u017cnych instytucjach, wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 m.in. z wieloma wybitnymi osobisto\u015bciami, jak: Henryk Sienkiewicz, Gabriel Narutowicz, Ignacy Paderewski i inni. Po roku 1918 pracowa\u0142 w polskiej s\u0142u\u017cbie dyplomatycznej w Bu\u0142garii, Turcji, Szwajcarii. W po\u0142owie lat 30-tach przeniesiono go na emerytur\u0119. Zamieszka\u0142 w \u0141ukowie. Jego siostra, Janina, by\u0142a lekark\u0105 stomatologiem.<\/p>\n

W kamienicy Pa\u0144stwa Klimeckich na pi\u0119trze znajdowa\u0142o si\u0119 ich mieszkanie, za\u015b w cz\u0119\u015bci od strony zachodniej mie\u015bci\u0142y si\u0119 gabinety ze wsp\u00f3ln\u0105 poczekalni\u0105: technika dentystycznego Wiktora Rohrhofera i dentystyczny Janiny Klimeckiej, zam\u0119\u017cnej z P. Kieno\u017cyckim. Parter budynku (maj\u0105cego wyj\u015bcie z werand\u0105 do ogrodu) od wschodu mie\u015bci\u0142 du\u017cy sklep perfumeryjno-galanteryjny, prowadzony przez Mari\u0119 Hejblum (m\u00f3wi\u0142o si\u0119: kupowa\u0107 “u Marii”…), po \u015brodku w kierunku zachodnim by\u0142 ma\u0142y sklep o nazwie “Wiejski”, z asortymentem nabia\u0142owym, pozosta\u0142\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 zachodni\u0105 zajmowa\u0142 du\u017cy sklep z obuwiem czeskiej firmy “BATA”.<\/p>\n

Obok w kierunku zachodnim z w\u0105skim przej\u015bciem ko\u0142o kamienicy ku oficynie sta\u0142 parterowy budynek, mieszcz\u0105cy piekarni\u0119 i cukierni\u0119 P. Wycz\u00f3\u0142kowskich, dalej przylega\u0142 do niego podobny budynek z tak\u0105\u017c piekarni\u0105 nale\u017c\u0105c\u0105 do \u017byda Chajta. Nawiasem m\u00f3wi\u0105c, obie firmy funkcjonowa\u0142y obok siebie normalnie. Dalej by\u0142a ulica Solna, nosz\u0105ca ju\u017c po wojnie nazw\u0119 Sp\u00f3\u0142dzielcza. Z chwil\u0105 wybuchu wojny pocz\u0105tkowo \u0141uk\u00f3w nie odczu\u0142 jej skutk\u00f3w, dopiero w poniedzia\u0142ek 4-go wrze\u015bnia prze\u017cy\u0142 pierwszy nalot bombowc\u00f3w niemieckich, kt\u00f3ry skoncentrowa\u0142 si\u0119 na dworcu kolejowym \u0141uk\u00f3w i jego okolicy, powoduj\u0105c bardzo liczne ofiary ludzkie i zniszczenia dom\u00f3w.<\/p>\n

Najbardziej tragicznym by\u0142 w skutkach drugi nalot, przeprowadzony 7 wrze\u015bnia we czwartek. Wtedy w\u0142a\u015bnie wielkiemu zniszczeniu uleg\u0142 dom Pa\u0144stwa Klimeckich oraz obie piekarnie, zburzone ca\u0142kowicie. W domu Klimeckich by\u0142a obszerna piwnica, w kt\u00f3rej schroni\u0142o si\u0119 wiele os\u00f3b, a kt\u00f3re ponios\u0142y \u015bmier\u0107 wskutek uderzenia bomby. Gruz wszystkich zasypa\u0142. W\u015br\u00f3d ofiar znalaz\u0142a si\u0119 prawie ca\u0142a rodzina Wycz\u00f3\u0142kowskich, m\u0105\u017c Janiny Kierno\u017cycki, Zofia Schelley, \u017cona brytyjskiego dyplomaty, technik Rohrhofer z wnuczk\u0105, c\u00f3rka znanego \u0142ukowskiego in\u017cyniera, studentka Uniw. Lwowskiego Irena Majmesku\u0142 i inni. W \u0141ukowie w\u0142a\u015bnie noc z 6 na 7 wrze\u015bnia sp\u0119dzi\u0142a kolumna samochod\u00f3w personelu dyplomatycznego, ewakuuj\u0105cego si\u0119 z Warszawy do Brze\u015bcia, st\u0105d w\u0142a\u015bnie Z. Shelley, znajoma Klimeckiego, znalaz\u0142a si\u0119 tutaj.<\/p>\n

Wydobycie os\u00f3b zasypanych nie mog\u0142o odby\u0107 si\u0119 zaraz, sta\u0142o si\u0119 mo\u017cliwe po kilkunastu dniach. Liczba ofiar trudna do ustalenia, wynios\u0142a ponad 100 os\u00f3b. Piszemy o okoliczno\u015bci zniszczenia budynku Klimeckich, gdy\u017c sta\u0142 si\u0119 on przedmiotem “obr\u00f3bki” przez filmow\u0105, ekip\u0119 niemieck\u0105, kt\u00f3ra w pa\u017adzierniku 1939 r. nakr\u0119ci\u0142a propagandowy film, opisuj\u0105c w wydanej ksi\u0105\u017cce “Sieg in Polen” w grudniu tego\u017c roku jako ilustracj\u0119 fragmentu walk… w Warszawie. Reprodukujemy w\u0142a\u015bnie to zdj\u0119cie z ksi\u0105\u017cki w formie zrobionej i opisanej przez Niemc\u00f3w<\/p>\n

\n
\n\"\"<\/a>

Propagandowe zdj\u0119cie niemieckie przy kamienicy Klimeckich jako temat “Walki na przedmie\u015bciach Warszawy”. W zniszczonej cz\u0119\u015bci kamienicy by\u0142 sklep obuwniczy \u201eBATA\u201d, z prawej wida\u0107 szyldy “Sklep wiejski” (z nabia\u0142em) i “Perfumeria galanteria Maria Hejblum\u201d (za nimi dzisiaj poszerzona ul. Chopina)<\/em><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n

Drugie zdj\u0119cie, r\u00f3wnie\u017c zamieszczone tam m\u00f3wi\u0142o o “ulicznych walkach z wrogiem”, przedstawia\u0142o \u017co\u0142nierza niemieckiego, rzucaj\u0105cego granatem w ruiny piekarni Wycz\u00f3\u0142kowskich. Leon Klimecki, zapoznawszy si\u0119 ze wspomnian\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0105 poszed\u0142 do urz\u0119duj\u0105cego w Starostwie niemieckiego Landrata, wyja\u015bni\u0142 mu, co jest na tym zdj\u0119ciu, zarzucaj\u0105c sfa\u0142szowanie zdarzenia. Niemiec go wys\u0142ucha\u0142, obieca\u0142 kogo\u015b tam zainteresowa\u0107 i… nic. W nast\u0119pnym wydaniu tej ksi\u0105\u017cki (wkr\u00f3tce uskutecznionym) nie by\u0142o \u017cadnego wyja\u015bnienia i r\u00f3wnie\u017c samego zdj\u0119cia. Po prostu je usuni\u0119to. Traf chcia\u0142,<\/p>\n

\n
\n\"\"<\/a>

Ocala\u0142a cz\u0119\u015b\u0107 kamienicy Klimeckich, z charakterystycznym balkonem. W roku 2014 rozebrano t\u0119 kamienic\u0119 do fundament\u00f3w, buduj\u0105c w tym miejscu zupe\u0142nie nowy budynek.<\/em><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n

\u017ce mia\u0142em dw\u00f3ch \u015bwiadk\u00f3w (z mojej dalszej rodziny) momentu, gdy Niemcy kr\u0119cili \u00f3w film propagandowy przy kamienicy Klimeckich. Dobrze sko\u0144czy\u0142o si\u0119, \u017ce Niemcy zadowalaj\u0105c si\u0119 pobiciem tych os\u00f3b, przegnali ich. W\u0142a\u015bnie oni m\u00f3wili mi, zobaczywszy t\u0119 ksi\u0105\u017ck\u0119, jak to wtedy tam by\u0142o. Niestety, obaj ju\u017c dawno nie \u017cyj\u0105 brak wi\u0119c dok\u0142adniejszych informacji. Ale sprawa jest ciekawa o tyle, \u017ce prezentowane zdj\u0119cie niemieckie znalaz\u0142o si\u0119 po latach w … drugim tomie “Encyklopedii II wojny \u015bwiatowej” (str. 140), Bogus\u0142awa Wo\u0142osza\u0144skiego, podpisane (cytuj\u0119): “Niemieckie dzia\u0142ko przeciwpancerne na ulicy Warszawy”. Ja wys\u0142a\u0142em do B. Wo\u0142osza\u0144skiego reprodukcj\u0119 tego zdj\u0119cia oraz wsp\u00f3\u0142czesne zdj\u0119cie kamienicy Klimeckich, do\u0142\u0105czaj\u0105c swoj\u0105 relacj\u0119. Odpowiedzi dot\u0105d me otrzyma\u0142em. ale nie o to chodzi. Idzie w sumie o mo\u017cliwie \u015bcis\u0142e udokumentowanie samego obiektu i jego okolicy z komentarzem, pozwalaj\u0105cym na nie pope\u0142nianie b\u0142\u0119d\u00f3w przy kolejnych jakich\u015b publikacjach.<\/p>\n

By wiernie dope\u0142ni\u0107 swego zamierzenia, przedstawiam teraz trzy zdj\u0119cia zwi\u0105zane z tym tematem. Ogl\u0105daj\u0105c je kolejno mo\u017cemy sobie wszystko dok\u0142adnie uzmys\u0142owi\u0107. Wiem, \u017ce nie \u017cyj\u0105 osoby, kt\u00f3re mog\u0142yby wszystko po\u015bwiadczy\u0107, prosz\u0119 wi\u0119c Szanownych Czytelnik\u00f3w o wyrozumia\u0142o\u015b\u0107 i \u017cyczliwe przyj\u0119cie moich wywod\u00f3w. kt\u00f3re formu\u0142uj\u0119 na podstawie osobistych do\u015bwiadcze\u0144. Mianowicie obok kamienicy Klimeckich przechodzi\u0142em stale w drodze do szko\u0142y i w innych okoliczno\u015bciach, dobrze pami\u0119tam, co i jak mie\u015bci\u0142o si\u0119 w tym budynku, leczy\u0142em z\u0119by u Klimeckiej-Kierno\u017cyckiej. bywa\u0142em w wymienionych sklepach. Po uprz\u0105tni\u0119ciu gruzu ze zniszczonej cz\u0119\u015bci budynku przez d\u0142ugie lata wszyscy przechodz\u0105c widzieli to samo, a\u017c do momentu, gdy pod koniec lat 50-tych ub. wieku zbudowano blok mieszkalny, kt\u00f3rego parter zajmowa\u0142 do roku 2000 “Dom Ksi\u0105\u017cki”. W cz\u0119\u015bci pozosta\u0142ej domu Klimeckich na g\u00f3rze mie\u015bci\u0142y si\u0119 kolejno r\u00f3\u017cne biura (m.in. Rady Zw. Zawodowych), na dole przez kilka lat mie\u015bci\u0142a si\u0119 do ko\u0144ca lat 60-tych Miejska Biblioteka Publiczna, potem sklep z obuwiem (do niedawna).<\/p>\n

\n
\n\"\"<\/a>

Nowy budynek na miejscu kamienicy pp. Klimeckich, zbudowany w 2014\/2015 r.<\/em><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n

Trzecie zdj\u0119cie przedstawia zupe\u0142nie nowy budynek, wzniesiony przez prywatna firm\u0119, po rozebraniu w ubieg\u0142ym roku starej kamienicy a\u017c do fundament\u00f3w. Tak wi\u0119c znik\u0142 obiekt mocno zwi\u0105zany z tragicznymi dziejami naszego miasta, na jego miejscu stoi ca\u0142kiem \u0142adny, nowy budynek, nawi\u0105zuj\u0105cy niekt\u00f3rymi detalami architektonicznymi do dawnego, ale nie o to chodzi. Rzecz w tym, \u017ce par\u0119 os\u00f3b ze starszej generacji \u0141ukowian zwraca\u0142o si\u0119 do mnie w sprawie jakiej\u015b formy uczczenia pami\u0119ci os\u00f3b, kt\u00f3re zgin\u0119\u0142y w tej piwnicy domu, kt\u00f3rego ju\u017c nie ma… Nie wiem, czy i jaki by\u0142by spos\u00f3b na to? Mo\u017ce tu\u017c przy obecnym budynku da\u0142oby si\u0119 umie\u015bci\u0107 niedu\u017cy kamie\u0144 ze stosownym napisem, mo\u017ce gdzie\u015b jak\u0105\u015b tablic\u0119? Naprawd\u0119, nie wiem, nie chc\u0119 wywo\u0142ywa\u0107 jakiego\u015b zamieszania w tej sprawie. Po prostu, jako stary mieszkaniec \u0141ukowa, jeden z niewielu jeszcze \u017cyj\u0105cych, my\u015bl\u0105c o tej naszej przesz\u0142o\u015bci, staram si\u0119 wyrazi\u0107 nurtuj\u0105ce mnie my\u015bli, \u017ce mo\u017ce co\u015b tam, jako\u015b – a zreszt\u0105 nie wiem.<\/p>\n

Dodam tylko, \u017ce dla uwa\u017cnego obserwatora zamieszczonych zdj\u0119\u0107, “dopasowanie” ich wzajemne nie jest chyba trudne. No, mo\u017ce jeszcze dla porz\u0105dku warto wspomnie\u0107, \u017ce po wojnie rozebrano (i tak ju\u017c, podniszczony) budynek przy ul. Pi\u0142sudskiego Nr 2, przylegaj\u0105cy do kamienicy Klimeckich, mi\u0119dzy nim u kamienic\u0105 Bisk\u00f3w by\u0142o w\u0105skie przej\u015bcie do dawnego rynku, zrobiono wi\u0119c miejsce dla obecnej ul. Chopina. W tym rozebranym budynku podczas wojny by\u0142a hurtownia alkoholi firmy niemieckiej, a kr\u00f3tko po wojnie \u201enasz” sklep monopolowy. Czyj\u0105 w og\u00f3le w\u0142asno\u015bci\u0105 by\u0142 kiedy\u015b \u00f3w budynek – nie uda\u0142o si\u0119 ustali\u0107.<\/p>\n

Autor: T. Milewski
\n\u0179r\u00f3d\u0142o: “Nowa Gazeta \u0141ukowska” 9\/2015<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Kilkakrotnie w r\u00f3\u017cnym kontek\u015bcie wspominali\u015bmy na naszych \u0142amach o losach pewnego obiektu w \u0141ukowie, ilustruj\u0105c \u201etemat\u201d zdj\u0119ciami, lecz okazuje si\u0119, \u017ce mo\u017cna i czasem wr\u0119cz trzeba dla historycznej \u015bcis\u0142o\u015bci co\u015b doda\u0107, uzupe\u0142ni\u0107 czy poprawi\u0107. Trzeba zwraca\u0107 szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119 w dotykaniu czego\u015b, co ze wzgl\u0119du na przemijanie, na uleganie jakim\u015b zmianom niezale\u017cnym od cz\u0142owieka, nie daje si\u0119 ju\u017c \u015bci\u015blej i dok\u0142adniej, …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":6483,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[30],"tags":[562,130,2102,1956,210,1542,2100,1373,214,1430,211,212,1618,2096,218,221,2101,2103],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6277"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6277"}],"version-history":[{"count":14,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6277\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6485,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6277\/revisions\/6485"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/6483"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6277"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6277"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6277"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}