{"id":6329,"date":"2018-01-05T16:25:43","date_gmt":"2018-01-05T14:25:43","guid":{"rendered":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/?p=6329"},"modified":"2018-02-11T17:01:17","modified_gmt":"2018-02-11T15:01:17","slug":"o-poczatkach-miasta-lukowa","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/?p=6329","title":{"rendered":"O pocz\u0105tkach miasta \u0141ukowa"},"content":{"rendered":"<p><em>Mgr Antoni Winter<\/em><\/p>\n<h6>Wst\u0119p.<\/h6>\n<p style=\"text-align: justify\">W pracy niniejszej chc\u0119 przedstawi\u0107, o ile to jest mo\u017cliwe ze wzgl\u0119du na szczup\u0142o\u015b\u0107 \u017ar\u00f3de\u0142, historyczno-topograficzny rozw\u00f3j miasta \u0141ukowa do XVI wieku.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">W\u015br\u00f3d zmiennych kolei losu i licznych po\u017car\u00f3w, oraz innych wypadk\u00f3w dziejowych, nawiedzaj\u0105cych niejednokrotnie \u0141uk\u00f3w, wszelkie \u015bredniowieczne budowle, a z nimi i dokumenty, kt\u00f3re obecnie mog\u0142yby wy\u015bwietli\u0107 wiele kwestyj zwi\u0105zanych z \u017cyciem mieszczan \u0142ukowskich \u2014 zgin\u0119\u0142y. Czego nie dokona\u0142 z\u0105b czasu, to dokonali tego zaborcy austriaccy, niszcz\u0105c reszt\u0119 ocalonych po po\u017carze 1803 roku budowli, zamieniaj\u0105c jeden z niedopalonych ko\u015bcio\u0142\u00f3w \u0142ukowskich (dzi\u015b ju\u017c nieistniej\u0105cy ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. Ducha) na magazyny wojskowe i zabieraj\u0105c wszelkie oryginalne dokumenty, istniej\u0105ce pod\u00f3wczas w \u0141ukowie.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">I to w\u0142a\u015bnie jest jednym z najwa\u017cniejszych powod\u00f3w, kt\u00f3ry mi niedozwala om\u00f3wi\u0107 szerzej i dok\u0142adniej rozwoju topograficznego, a zw\u0142aszcza umiejscowienia zamku, ko\u015bcio\u0142\u00f3w i innych \u015bredniowiecznych budowli \u0142ukowskich, z kt\u00f3rych \u017cadna nie dochowa\u0142a si\u0119 do naszych czas\u00f3w.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Materia\u0142 \u017ar\u00f3d\u0142owy wydany drukiem, kt\u00f3ry zebra\u0142em i wykorzysta\u0142em do swej pracy jest bardzo sk\u0105py. S\u0105 to kr\u00f3tkie wzmianki o \u0141ukowie w &#8220;Matricularum Regni Poloniae Summaria&#8221;, kodeksach dyplomatycznych i kronikach. Wzmianki te dotycz\u0105 wy\u0142\u0105cznie rozwoju historycznego \u0141ukowa, jednak nie wystarczaj\u0105 do dok\u0142adnego odtworzenia tego rozwoju od zarania istnienia \u0141ukowa a\u017c po wiek XVI.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Nie posiadamy o \u0141ukowie prawie \u017cadnych opracowa\u0144 \u017ar\u00f3d\u0142owych, jak tylko kr\u00f3tkie rozdzia\u0142y po\u015bwi\u0119cone temu miastu w &#8220;Staro\u017cytnej Polsce&#8221; Bali\u0144skiego i Lipi\u0144skiego, oraz w &#8220;S\u0142owniku Geograficznym Kr\u00f3lestwa Polskiego&#8221;. Przy czym wiadomo\u015bci o \u0141ukowie podane przez Bronis\u0142awa Chlebowskiego w &#8220;S\u0142owniku Geograficznym&#8221; s\u0105 dos\u0142ownie wzi\u0119te ze &#8220;Staro\u017cytnej Polski&#8221;, z zachowaniem nawet niekt\u00f3rych b\u0142\u0119d\u00f3w. Na przyk\u0142ad jako dat\u0119 nadania \u0141ukowowi targu tygodniowego podano tam rok 1445, podczas gdy fakt ten spotykamy dwukrotnie w \u201eMatricularum&#8221; pod rokiem 1455, jak r\u00f3wnie\u017c burmistrz Igrasiewicz w &#8220;Opisaniu historycznym oraz topograficzno-statystycznym miasta narodowego \u0141ukowa&#8221; z roku 1820, pisz\u0105c o tym przywileju, wymienia dat\u0119 nadania 14 maja 1455 roku.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Przy tym podano wsz\u0119dzie, \u017ce aktu tego dokona\u0142 kr\u00f3l Kazimierz Jagiello\u0144czyk, kt\u00f3ry jak wiemy wst\u0105pi\u0142 na tron dopiero w roku 1447. <span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_6329_1('footnote_plugin_reference_6329_1_1');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_6329_1_1\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">1)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_6329_1_1\" class=\"footnote_tooltip\">B\u0142\u0105d ten powt\u00f3rzono w artykule o \u0141ukowie, zamieszczonym w &#8220;G\u0142osie Podlaskim&#8221; Nr 31 z 1937 r,<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_6329_1_1').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_6329_1_1', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script> To te\u017c nie ulega w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce wymieniony wy\u017cej przywilej zosta\u0142 nadany \u0141ukowowi w 1455 roku, a nie w 1445, kt\u00f3ry to rok przypada na okres bezkr\u00f3lewia po \u015bmierci W\u0142adys\u0142awa Warne\u0144czyka, a przed wst\u0105pieniem na tron Kazimierza Jagiello\u0144czyka.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">W roku 1924 ukaza\u0142 si\u0119 wydany w \u0141ukowie kr\u00f3tki opis \u0141ukowa Jana Stanis\u0142awa Majewskiego, pod tytu\u0142em: &#8220;\u0141uk\u00f3w, miasto powiatowe w wojew\u00f3dztwie lubelskim&#8221;. Praca ta nieco rozszerzona i uzupe\u0142niona planami miasta, zamieszczona zosta\u0142a w czasopi\u015bmie <a href=\"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/?p=5128\" class=\"fancy_link target_blank red_sprite red_text\">&#8220;Ziemia&#8221; z roku. 1929 Nr 15\u201416, str. 251-57 &#x2192;<\/a>. Jednak autor nie poprzesta\u0142 na tym i postanowi\u0142 powt\u00f3rzy\u0107 wydanie monografii \u0141ukowa, lecz nie w dawniejszej formie, a &#8220;jako rzecz zupe\u0142nie now\u0105, obszernie, wszechstronnie i gruntownie opracowan\u0105, kt\u00f3ra by mog\u0142a zaspokoi\u0107 ca\u0142kowicie ciekawo\u015b\u0107 os\u00f3b zainteresowanych i by\u0107 dostateczn\u0105 pomoc\u0105 i \u017ar\u00f3d\u0142em informacyj o \u0141ukowie w razie potrzeby&#8221;. Niestety, praca ta cho\u0107 jest do\u015b\u0107 obszerna i cho\u0107 autor w\u0142o\u017cy\u0142 w ni\u0105 wiele dobrej woli i pracy, nie przedstawia wi\u0119kszej warto\u015bci historycznej. Przede wszystkim dlatego, \u017ce Majewski nie traktowa\u0142 jej jako pracy o charakterze naukowym, tylko jako wydawnictwo bardzo popularne, s\u0142u\u017c\u0105ce celom krajoznawczym, rozbudzeniu zainteresowa\u0144 najbli\u017csz\u0105 okolic\u0105.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Z tego te\u017c powodu nie zastanowi\u0142 si\u0119 g\u0142\u0119biej nad \u017ar\u00f3d\u0142ami swych informacyj, ani ich najzupe\u0142niejsz\u0105 wiarogodno\u015bci\u0105, gdy\u017c nie maj\u0105c w \u0141ukowie \u017cadnych zbior\u00f3w historyczno-archiwalnych, kre\u015bli\u0142 tylko to, co poda\u0142y ju\u017c wed\u0142ug jego mniemania zupe\u0142nie powa\u017cne wydawnictwa.<\/p>\n<p><!-- 2) --><\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">O ile chodzi o histori\u0119 \u0141ukowa w okresie szczeg\u00f3lnie dla nas wa\u017cnym, a wi\u0119c od zarania jego istnienia do wieku XVI, to jak wynika z nielicznych przypisk\u00f3w, Majewski opiera\u0142 si\u0119 przede wszystkim na &#8220;S\u0142owniku Geograficznym&#8221; i na materia\u0142ach niewydanych drukiem, to jest na &#8220;Opisaniu historycznym oraz topograficzno-statystycznym mistrza Ignacego Igrasiewicza z roku 1820 <span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_6329_1('footnote_plugin_reference_6329_1_2');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_6329_1_2\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">2)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_6329_1_2\" class=\"footnote_tooltip\">Orygina\u0142 tego r\u0119kopisu znajduje si\u0119 w Archiwum Akt Dawnych w Warszawie.<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_6329_1_2').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_6329_1_2', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script> i na &#8220;Historii \u0141ukowa&#8221; ks. Teofila Rybki, kt\u00f3ra to praca znajduje si\u0119 obecnie w kancelarii ko\u015bcio\u0142a popijarskiego w \u0141ukowie.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Zbieraj\u0105c materia\u0142 do swej pracy a niejednokrotnie nie mog\u0105c dotrze\u0107 do pierwszego \u017ar\u00f3d\u0142a jakiej\u015b informacji, opiera\u0142em si\u0119 r\u00f3wnie\u017c na powy\u017cszych r\u0119kopisach, udzielanych mi \u0142askawie przez ksi\u0119dza dziekana Mazurkiewicza, oraz autora monografii o \u0141ukowie \u2014 Jana Stanis\u0142awa Majewskiego. Ustosunkowa\u0142em si\u0119 do nich z pewnym krytycyzmem i w miar\u0119 mo\u017cno\u015bci podawanych tam fakt\u00f3w, jednak by\u0142a to praca trudna z powodu braku odpowiednich \u017ar\u00f3de\u0142.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Co do cennej sk\u0105d in\u0105d pracy J. St. Majewakiego, musz\u0119 przede wszystkim stwierdzi\u0107 nadzwyczaj ma\u0142\u0105 ilo\u015b\u0107 przypisk\u00f3w, co uniemo\u017cliwia sprawdzenie wiarogodno\u015bci podawanych w tej pracy wiadomo\u015bci historycznych, jak r\u00f3wnie\u017c i topograficznych.<\/p>\n<p><!-- end 2) --><!-- 3) --><\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Nast\u0119pnie autor nie sprawdza dok\u0142adnie \u017ar\u00f3de\u0142 swych informacyj z faktami historycznymi (na przyk\u0142ad wzmianka o przywileju Kazimierza Jagiello\u0144czyka, dotycz\u0105cym targ\u00f3w tygodniowych, o kt\u00f3rym wspomnia\u0142em powy\u017cej) oraz podaje pewne wiadomo\u015bci niezgodne z wymienionymi w przy piskach \u017ar\u00f3d\u0142ami. W tym wypadku chodzi mi przede wszystkim o pierwsz\u0105 wzmiank\u0119 historyczn\u0105 o \u0141ukowie.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">A wi\u0119c jako pocz\u0105tek egzystencji \u0141ukowa podaje Majewski rok 1233, kiedy to &#8220;zdobyty na Jad\u017awingach Kock zosta\u0142 oddany w zale\u017cno\u015b\u0107 kasztelana \u0142ukowskiego&#8221;. Jak wynika z przypisku umieszczonego w monografii Kocka tego\u017c autora z roku 1928 p.t, &#8220;Historia miasta Kocka&#8221; str. 9, autor opar\u0142 t\u0119 wiadomo\u015b\u0107 na &#8220;S\u0142owniku Geograficznym&#8221; tom III pod wyrazem &#8220;Jad\u017awingi&#8221;. Tymczasem czytamy tam co nast\u0119puje: &#8220;Z tych czas\u00f3w prawdopodobnie datuje zale\u017cno\u015b\u0107 (pogost Kuczko) Kocka ko\u0142o Lublina do biskup\u00f3w p\u0142ockich, jako cz\u0119\u015bci zdobytej na Podlasiu jad\u017awi\u0144skim przez Mazur\u00f3w, o kt\u00f3rej wzmianka w posiad\u0142o\u015bciach tego biskupstwa za Konrada I (syna Kazimierza II) w r. 1233&#8221;. Dat\u0119 t\u0119 &#8220;S\u0142ownik Geograficzny&#8221; podaje, jako dat\u0119 niepewn\u0105. A wi\u0119c nie powiedziano tu nic o tym, jakoby zdobyty Kock zosta\u0142 oddany w zale\u017cno\u015b\u0107 kasztelana \u0142ukowskiego, tym samym nie wiemy jeszcze nic o \u0141ukowie. Si\u0119gaj\u0105c dalej do pierwszego \u017ar\u00f3d\u0142a, kt\u00f3rym jest dokument Konrada, ksi\u0119cia mazowieckiego, zatwierdzaj\u0105cy posiad\u0142o\u015bci biskupa mazowieckiego, czyli p\u0142ockiego, znajdujemy tam nast\u0119puj\u0105ce zdanie: &#8220;Item in pogost circa Lublyn Kucsko cum Ecclesia et foro et taberna et cum villis et pertinenciis et cum omnibus solucionibus earundem villarum&#8221; (obok Lublina Kock z ko\u015bcio\u0142em, rynkiem, karczm\u0105, ze wsiami i przyleg\u0142ymi do nich gruntami oraz ze wszystkimi op\u0142atami z tych wiosek). <span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_6329_1('footnote_plugin_reference_6329_1_3');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_6329_1_3\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">3)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_6329_1_3\" class=\"footnote_tooltip\">Kodeks Dyplomatyczny Ks. Mazowieckiego str. 337 dod. I.<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_6329_1_3').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_6329_1_3', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script> I tu r\u00f3wnie\u017c nie spotykamy \u017cadnej widoczno\u015bci o \u0141ukowie, ani o kasztelanie \u0142ukowskim.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Zwierzchno\u015b\u0107 kasztelana \u0142ukowskiego nad Kockiem istnia\u0142a bezsprzecznie do roku 1258, lecz nie wiadomo od jak dawna. W 1258 sko\u0144czy\u0142a si\u0119 ta zwierzchno\u015b\u0107, kiedy to Boles\u0142aw Wstydliwy rozszerzaj\u0105c przywileje miasta Kocka, nale\u017c\u0105cego do biskupa p\u0142ockiego, uwolni\u0142 ca\u0142kowicie Kock i przyleg\u0142e osady od prawa ksi\u0105\u017c\u0119cego, tak \u017ce ani kasztelan \u0142ukowski, ani starostowie, za wyj\u0105tkiem kr\u00f3la i wojewody sandomierskiego, nie mogli wykonywa\u0107 \u017cadnej w\u0142adzy wzgl\u0119dem tych osad i mieszka\u0144c\u00f3w np. rozkazywania, s\u0105dzenia a tak\u017ce nie mogli pobiera\u0107 podatk\u00f3w. <span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_6329_1('footnote_plugin_reference_6329_1_4');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_6329_1_4\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">4)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_6329_1_4\" class=\"footnote_tooltip\">Kodeks Dyplomatyczny Ma\u0142opolski tom 1 str. 63, poz. 21.<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_6329_1_4').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_6329_1_4', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script><\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Co si\u0119 za\u015b tyczy pierwszej wzmianki historycznej dotycz\u0105cej \u0141ukowa, to pochodzi ona z roku 1244, kiedy to: &#8220;Prutheni per frequentes insultus Lukow et Lublin et Seczechow vastaverunt&#8221; (Prusowie licznymi napadami zniszczyli \u0141uk\u00f3w, Lublin i Sieciech\u00f3w). <span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_6329_1('footnote_plugin_reference_6329_1_5');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_6329_1_5\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">5)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_6329_1_5\" class=\"footnote_tooltip\">Rocznik Ma\u0142opolski Blelowski &#8220;Monumenta Pol. Hist.&#8221; tom. III str. 167.<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_6329_1_5').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_6329_1_5', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script> A wi\u0119c jak wynika z powy\u017cszej notatki zamieszczonej w &#8220;Roczniku Ma\u0142opolskim&#8221; pod rokiem 1244, Prusowie cz\u0119stymi napadami niszczyli \u0141uk\u00f3w, co pozwala nam przypuszcza\u0107, \u017ce prawdopodobnie istnia\u0142 on ju\u017c przed rokiem 1244. Jednak wed\u0142ug zasad historii, za pocz\u0105tek \u0141ukowa nale\u017cy przyj\u0105\u0107 dat\u0119 pewn\u0105, podan\u0105 przez wiarygodne \u017ar\u00f3d\u0142o, to jest w tym wypadku rok 1244. Natomiast nie zgadzam si\u0119 zupe\u0142nie z Majewskim, jakoby pierwsza wiadomo\u015b\u0107 o \u0141ukowie pochodzi\u0142a z roku 1233, pomimo, \u017ce w 1933 roku obchodzono uroczy\u015bcie siedemset-lecie \u0141ukowa.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Ko\u0144cz\u0105c ocen\u0119 pracy Majewskiego, chc\u0119 zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 czytelnika jeszcze na pewn\u0105 kwesti\u0119. Mianowicie w jednym z rozdzia\u0142\u00f3w swej pracy Majewski pisze co nast\u0119puje: &#8220;W odr\u00f3\u017cnieniu od innych, miast, t. zw. kr\u00f3lewskich, duchownych lub magnackich, stanowi\u0105cych w\u0142asno\u015b\u0107 prywatn\u0105, \u0141uk\u00f3w by\u0142 od najdawniejszych czas\u00f3w miastem narodowym&#8221;. Jest to b\u0142\u0105d, gdy\u017c w rejestrze wybierania pobor\u00f3w z roku 1552 wymieniony jest \u0141uk\u00f3w jako &#8220;oppido regali&#8221;. <span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_6329_1('footnote_plugin_reference_6329_1_6');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_6329_1_6\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">6)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_6329_1_6\" class=\"footnote_tooltip\">Pawi\u0144ski A. &#8220;\u0179r\u00f3d\u0142a Dziejowe&#8221; tom VIX str. 403. &#8220;S\u0142ownik Geogr.&#8221; tom XV cz. II. str. 282.<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_6329_1_6').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_6329_1_6', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script> A wi\u0119c by\u0142o to miasto nie narodowe, lecz kr\u00f3lewskie, co w pewnym stopniu potwierdzaj\u0105 niekt\u00f3re dokumenty i inne \u017ar\u00f3d\u0142a.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Nie maj\u0105c prawie wcale wiadomo\u015bci o rozwoju topograficznym \u0141ukowa do XVI wieku, zwraca\u0142em si\u0119 dwukrotnie do Magistratu miasta \u0141ukowa i burmistrza tego\u017c miasta, p. Antoniego Stilkra, z pro\u015bb\u0105 o udzielenie mi w tej sprawie pewnych informacyj, lecz nie otrzyma\u0142em \u017cadnej odpowiedzi. Z tego te\u017c powodu czerpa\u0142em niekt\u00f3re dane z monografii Majewskiego.<\/p>\n<p><!-- end 3) --><!-- 4) --><\/p>\n<h6>1.\tNazwa \u0141ukowa i jej pochodzenie.<\/h6>\n<p style=\"text-align: justify\">W Roczniku Ma\u0142opolskim pod rokiem 1244 spotykamy po raz pierwszy \u0141uk\u00f3w jako &#8220;Luk\u00f3w&#8221;. W nast\u0119pnym \u017ar\u00f3dle z roku 1254, to jest w bulli papie\u017ca Inocentego IV do \u00f3wczesnego legata w Polsce, opata de Mezano, wymieniony jest \u0141uk\u00f3w jako &#8220;Lucow&#8221;, W innych \u017ar\u00f3d\u0142ach \u0141uk\u00f3w wyst\u0119puje b\u0105d\u017a jako &#8220;Lucow&#8221;, b\u0105d\u017a te\u017c jako &#8220;Luk\u00f3w&#8221;. I tak nazwa ta pozostaje bez zmian do XVI wieku. Wyj\u0105tek tylko stanowi notatka metrykalna z roku 1455, gdzie \u0141uk\u00f3w jest zapisany jako &#8220;\u0141ukowo&#8221;. G\u00f3rnicki w kronice swej pod rokiem 1553 wspomina o tym mie\u015bcie jako o \u0141ukowie, A wi\u0119c nazwa &#8220;\u0141uk\u00f3w&#8221; przez szereg stuleci nie uleg\u0142a \u017cadnym zasadniczym zmianom i pozosta\u0142a niezmienion\u0105 a\u017c do naszych czas\u00f3w.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Trudno rozstrzygn\u0105\u0107, czy nazwa ta pochod\u017a od wyrazu &#8220;\u0142uk&#8221; \u2014 bro\u0144, t. j. staros\u0142owia\u0144ski &#8220;\u0142\u0105k&#8221; \u2014 &#8220;arcus&#8221;, czy od &#8220;\u0142uk&#8221; \u2014 czosnek, czy te\u017c od skr\u00f3tu \u0141ukasz, to jest \u0141uk, lub \u0141uka. Twierdzenie, \u017ce nazwa &#8220;\u0141uk\u00f3w&#8221; pochodzi od nazwy broni najwi\u0119cej i powszechnie pod\u00f3wczas u\u017cywanej; \u0142uku, sk\u0105d \u0142uk, \u0142uki, \u0142uk\u00f3w, jest ma\u0142o prawdopodobne, gdy\u017c powinna ona brzmie\u0107 raczej &#8220;\u0141\u0105k\u00f3w&#8221;, wzgl\u0119dnie &#8220;\u0141\u0119k\u00f3w&#8221;, nigdy za\u015b tak, jak brzmi obecnie, to jest &#8220;\u0141uk\u00f3w&#8221;. Natomiast prawdopodobniejszym jest, \u017ce jest to nazwa dzier\u017cawcza, pochodz\u0105ca od skr\u00f3tu imienia \u0141ukasz \u2014 \u0141uka, kt\u00f3ry jak nale\u017cy przypuszcza\u0107, by\u0142 za\u0142o\u017cycielem osady, lub te\u017c pierwszym z kasztelan\u00f3w \u0142ukowskich.<\/p>\n<h6>2.\tPierwsza wzmianka o \u0141ukowie.<\/h6>\n<p style=\"text-align: justify\">\u0141uk\u00f3w, stolica cz\u0119\u015bci wojew\u00f3dztwa sandomierskiego, nast\u0119pnie od 1474 roku lubelskiego, to jest ziemi \u0141ukowskiej, jest jedn\u0105 ze staro\u017cytnych osad pogranicznych dawnej Polski. Z powodu braku jakichkolwiek danych nie mo\u017cna ustali\u0107 \u015bci\u015ble, kiedy powsta\u0142a ta osada, jak r\u00f3wnie\u017c niepodobie\u0144stwem jest podanie dok\u0142adnej daty powstania grodu.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">W zaraniu naszych dziej\u00f3w ziemia \u0141ukowska, wraz z ziemi\u0105 Lubelsk\u0105 nale\u017ca\u0142a do wojew\u00f3dztwa sandomierskiego i w roku 1138 wed\u0142ug statutu Boles\u0142awa Krzywoustego przypad\u0142a jego synowi Henrykowi. Po \u015bmierci Henryka dzielnic\u0119 t\u0119 odziedziczy\u0142 Kazimierz Sprawiedliwy, nast\u0119pnie Leszek Bia\u0142y, wreszcie syn Leszka Bia\u0142ego \u2014 Boles\u0142aw V Wstydliwy, kt\u00f3ry wed\u0142ug miejscowej tradycji jest uwa\u017cany za za\u0142o\u017cyciela \u0141ukowa.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Od tego dopiero czasu pojawiaj\u0105 si\u0119 wyra\u017anie w rocznikach wzmianki o \u0141ukowie. Pierwsza wzmianka o \u0141ukowie, jak ju\u017c wspomnia\u0142em, pochodzi z roku 1244 i jest zapisana w Roczniku Ma\u0142opolskim. W roku tym: <em>&#8220;Prutheni per frequentes insultus Luk\u00f3w et Lublin et Seczechow vastaverunt&#8221;<\/em>. A wi\u0119c jak wynika z powy\u017cszego, \u0141uk\u00f3w istnia\u0142 ju\u017c przed rokiem 1244, a mo\u017ce nawet przed 1243, to jest przed wst\u0105pieniem na tron domniemanego za\u0142o\u017cyciela \u0141ukowa, Boles\u0142awa Wstydliwego, a rzeczywistym za\u0142o\u017cycielem \u0141ukowa by\u0142 prawdopodobnie jeden z Piast\u00f3w, panuj\u0105cych w Ma\u0142opolsce przed Boles\u0142awem. Chc\u0105c powstrzyma\u0107 cz\u0119ste napady Jad\u017awing\u00f3w, Prus\u00f3w i Litwin\u00f3w musia\u0142 on wznie\u015b\u0107 tu obronny zamek drewniany.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Wprawdzie jako pocz\u0105tek egzystencji \u0141ukowa przyj\u0119to rok 1233, kiedy to zdobyty na Jad\u017awingach Kock zosta\u0142 podobno oddany w zale\u017cno\u015b\u0107 kasztelana \u0142ukowskiego. Jednak jest to informacja b\u0142\u0119dna i nieoparta absolutnie na \u017cadnym \u017ar\u00f3dle historycznym.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Zwierzchno\u015b\u0107 kasztelana \u0142ukowskiego nad Kockiem, nale\u017c\u0105cym w\u00f3wczas do diecezji p\u0142ockiej, wyst\u0119puje wyra\u017anie dopiero w roku 1258. Jest to zarazem pierwsza wzmianka historyczna o kasztelanie \u0142ukowskim.<\/p>\n<h6>3.\tRola i znaczenie \u0141ukowa w zaraniu istnienia.<\/h6>\n<p style=\"text-align: justify\">\u0141uk\u00f3w, le\u017c\u0105c na pograniczu Ma\u0142opolski i opanowanego przez Jad\u017awing\u00f3w Podlasia, ulega\u0142 cz\u0119stym napadom Jad\u017awing\u00f3w, Prus\u00f3w i Litwin\u00f3w.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">W 1244 roku wed\u0142ug jednych \u017ar\u00f3de\u0142 Prusowie, wed\u0142ug innych Litwini, Prusowie i Jad\u017awingowie napadli na \u0141uk\u00f3w, Lublin i Sieciech\u00f3w i zniszczyli je.<\/p>\n<p><!-- end 4) --><!-- 5) --><\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Gr\u00f3d \u0142ukowski, b\u0119d\u0105c stra\u017cnic\u0105 wschodnich ziem dawnej Polski, mia\u0142 w szczeg\u00f3lno\u015bci za zadanie obron\u0119 tych ziem przed zakusami wojowniczego plemienia Jad\u017awing\u00f3w. By\u0142 wi\u0119c z tego powodu od chwili swego za\u0142o\u017cenia obiektem nieustannych napad\u00f3w z ich strony.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Za syna Konrada I, Kazimierza kujawsko-\u0142\u0119czyckiego i Boles\u0142awa Wstydliwego, pomy\u015blano o wsp\u00f3lnym podbiciu i nawr\u00f3ceniu Jad\u017awing\u00f3w. Dlatego te\u017c prawdopodobnie Boles\u0142aw Wstydliwy, maj\u0105c w \u0141ukowie zamek osadzony za\u0142og\u0105 i kasztelana rz\u0105dz\u0105cego ca\u0142\u0105 t\u0105 ziemi\u0105, sprowadzi\u0142 tu oko\u0142o 1250 roku rycerski zakon Templariusz\u00f3w, kt\u00f3rzy obowi\u0105zani byli nawraca\u0107 Jad\u017awing\u00f3w na wiar\u0119 Chrystusow\u0105. I cho\u0107 wielu historyk\u00f3w twierdzi, \u017ce istotnie byli w \u0141ukowie Templariusze, to inni zaprzeczaj\u0105 stanowczo istnienia ich nie tylko w \u0141ukowie, lecz nawet w ca\u0142ej Polsce. Jednak to zaprzeczenie istnienia Templariusz\u00f3w w Polsce nie podwa\u017ca twierdzenia, \u017ce Boles\u0142aw Wstydliwy sprowadzi\u0142 do \u0141ukowa zakonnik\u00f3w, kt\u00f3rych w\u00f3wczas nazywano u nas powszechnie Templariuszami. Czy byli to Bracia Szpitalni lub Kawalerowie Malta\u0144scy, czy wreszcie Kanonicy Bo\u017cego Grobu &#8211; trudno ustali\u0107, gdy\u017c nie przechowa\u0142y si\u0119 do naszych czas\u00f3w \u017cadne dokumenty, kt\u00f3reby mog\u0142y rzuci\u0107 nieco \u015bwiat\u0142a na dzia\u0142alno\u015b\u0107 ich w \u0141ukowie.<\/p>\n<h6>4. My\u015bl za\u0142o\u017cenia biskupstwa misyjnego w \u0141ukowie.<\/h6>\n<p style=\"text-align: justify\">Boles\u0142aw Wstydliwy stara\u0142 si\u0119 o nawr\u00f3cenie Jad\u017awing\u00f3w na wiar\u0119 Chrystusow\u0105. W pracy tej pomagali kr\u00f3lowi dominikanie, p\u00f3\u017aniej franciszkanie, najgorliwsi w owej epoce aposto\u0142owie chrze\u015bcija\u0144stwa w tych stronach, a przede wszystkim jeden z nich, imieniem Bart\u0142omiej, rodem z Czech.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Boles\u0142aw rozumia\u0142 dobrze, \u017ce nie si\u0142\u0105, lecz wp\u0142ywem kultury zachodniej pozyska Jad\u017awing\u00f3w dla chrze\u015bcija\u0144stwa oraz mocniej po\u0142\u0105czy wschodnie kresy z Polsk\u0105. Na skutek stara\u0144 doradcy swego biskupa Prandoty, siostry swej, \u015bwi\u0119tej Salomei oraz prawdopodobnie \u017cony, \u015bw. Kingi, d\u0105\u017cy do uzyskania autonomii religijnej dla ziemi \u0141ukowskiej, nale\u017c\u0105cej dotychczas do diecezji krakowskiej. W tym te\u017c celu tworzono parokrotnie biskupstwo misyjne dla Jad\u017awing\u00f3w. <span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_6329_1('footnote_plugin_reference_6329_1_7');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_6329_1_7\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">7)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_6329_1_7\" class=\"footnote_tooltip\">Wiadomo\u015bci te, jak i szereg nast\u0119pnych czerpa\u0142em ze &#8220;Staro\u017cytno\u015bci Polskich&#8221;, z Bali\u0144skiego i Lipi\u0144skiego &#8220;Staro\u017cytnej Polski&#8221;, ze &#8220;S\u0142ownika Geograficznego Kr\u00f3lestwa Polskiego&#8221; i z innych \u017ar\u00f3de\u0142. Jednak z powodu braku miejsca zmuszony jestem zaniecha\u0107 powtarzania w nast\u0119pnych przypiskach tych \u017ar\u00f3de\u0142. Ogranicz\u0119 si\u0119 jedynie do podawania tylko niekt\u00f3rych, kt\u00f3re b\u0119d\u0119 uwa\u017ca\u0142 za najwa\u017cniejsze.<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_6329_1_7').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_6329_1_7', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script><\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Gdy ustanowiony oko\u0142o 1249 r. pierwszy biskup misyjny dominikanin Henryk zmuszony by\u0142 opu\u015bci\u0107 te strony, a wielu nawr\u00f3conych Jad\u017awing\u00f3w rzuca\u0142o wiar\u0119 i \u0142\u0105czy\u0142o si\u0119 z Litwinami, w\u00f3wczas Boles\u0142aw Wstydliwy postanowi\u0142 wyjedna\u0107 u papie\u017ca oddzielenie p\u00f3\u0142nocnej cz\u0119\u015bci wojew\u00f3dztwa sandomierskiego do diecezji krakowskiej i ustanowienie nowego biskupstwa w \u0141ukowie.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Roku 1254 papie\u017c Innocenty IV poleci\u0142 \u00f3wczesnemu legatowi w Polsce, opatowi de Mezano, by ten w porozumieniu z arcybiskupem gnie\u017anie\u0144skimi i innymi biskupami Polski, stolic\u0119 biskupi\u0105 w prowincji \u0142ukowskiej erygowa\u0142 i zatroszczy\u0142 si\u0119 o dobrego pasterza. Jednak wyznaczona w tym celu komisja zjechawszy do \u0141ukowa uzna\u0142a, \u017ce ani miejsce, ani okolica nie przemawia\u0142y za utworzeniem tu biskupstwa. Ludno\u015b\u0107 za\u015b biedna, ma\u0142y drewniany ko\u015bci\u00f3\u0142ek parafialny, uposa\u017cenie wystarczaj\u0105ce zaledwie dla jednego kap\u0142ana, skutkiem czego sprawa biskupstwa w \u0141ukowie upad\u0142a, natomiast wyznaczono je w Che\u0142mie.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Starania o za\u0142o\u017cenie biskupstwa misyjnego od\u017cy\u0142y w roku 1256. Lecz sprawa ta natrafi\u0142a na wiele przeszk\u00f3d, g\u0142\u00f3wnie ze strony Krzy\u017cak\u00f3w, d\u0105\u017c\u0105cych do zdobycia ziem jad\u017awi\u0144skich i musia\u0142a upa\u015b\u0107.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Jednym z najgorliwszych propagator\u00f3w tych prac misyjnych by\u0142 franciszkanin, mistrz Bart\u0142omiej z Pragi. I gdy w roku 1257 arcybiskup gnie\u017anie\u0144ski i biskup krakowski pozwolili w grodzie \u0142ukowskim erygowa\u0107 ko\u015bci\u00f3\u0142 katedralny, wtedy tego\u017c Bart\u0142omieja de Bohemia wyznaczono na pasterza nowo utworzonej diecezji i w jednym, z dokument\u00f3w z 1257 r. wyst\u0119puje on ju\u017c jako &#8220;lucoviensis episcopus&#8221;, to jest &#8220;biskup \u0142ukowski&#8221;.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Lecz biskup Bart\u0142omiej, jak i poprzednik jego Henryk, kr\u00f3tko rz\u0105dzi\u0142 t\u0105 diecezj\u0105, gdy\u017c prowincja poddana jego w\u0142adzy zosta\u0142a w\u0142\u0105czona do archidiakonatu radomskiego, diecezji krakowskiej. Wed\u0142ug Naruszewicza jedn\u0105 z przyczyn upadku biskupstwa w \u0141ukowie by\u0142o to, \u017ce Bart\u0142omiej Czech otrzymawszy od Boles\u0142awa Wstydliwego i od papie\u017ca erekcj\u0119 biskupstwa \u0142ukowskiego, chcia\u0142 przy\u0142\u0105czy\u0107 do swej diecezji kraje ruskie, czemu sprzeciwi\u0142 si\u0119 biskup lubuski, do kt\u00f3rego dotychczas Ru\u015b nale\u017ca\u0142a. Jednak trudno ustali\u0107, jaki by\u0142 rzeczywisty pow\u00f3d upadku tego biskupstwa.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Te wszystkie zabiegi Boles\u0142awa Wstydliwego nad za\u0142o\u017ceniem biskupstwa misyjnego w \u0141ukowie, \u0105 zw\u0142aszcza odbudowanie \u0141ukowa z kompletnej ruiny po napadzie nieprzyjaci\u00f3\u0142 w 1244 roku da\u0142y prawdopodobnie asumpt dla przypuszcze\u0144, \u017ce jakoby ten w\u0142a\u015bnie monarcha by\u0142 za\u0142o\u017cycielem \u0141ukowa.<\/p>\n<p><!-- end 5) --><!-- 6) --><\/p>\n<h6>5. Walki z Jad\u017awingami.<\/h6>\n<p style=\"text-align: justify\">Nieustaj\u0105ce napady Jad\u017awing\u00f3w sprawi\u0142y, \u017ce Boles\u0142aw zrobiwszy na nich 1264 r. wielk\u0105 wypraw\u0119, stoczy\u0142 z nimi 23 czerwca krwaw\u0105 bitw\u0119 i odni\u00f3s\u0142 stanowcze zwyci\u0119stwo. W bitwie tej, kt\u00f3ra wed\u0142ug miejscowej tradycji odby\u0142a si\u0119 pod. \u0141ukowem, zgin\u0105\u0142 w\u00f3dz Jad\u017awing\u00f3w Komat. Jad\u017awingowie za\u015b, zmieszawszy si\u0119 z Litwinami, opu\u015bcili Podlasie, gdzie pocz\u0119li gremialnie osiedla\u0107 si\u0119 Polacy i ma\u0142a tylko liczba je\u0144c\u00f3w przyj\u0105wszy chrzest, pozosta\u0142a na dawnych terenach.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">W 1278 roku ksi\u0105\u017c\u0119 kujawski Leszko Czarny stoczy\u0142 w ziemi \u0141ukowskiej walk\u0119 z Litwinami i odbi\u0142 im zdobyte \u0142upy.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Niekt\u00f3rzy historycy podaj\u0105, \u017ce jakoby pod \u0141ukowem, w okolicy wsi Powa\u017c\u0119 lub Zalesia istnia\u0142 w XIX wieku wielki kopiec z okresu tych walk, nazywany przez okolicznych w\u0142o\u015bcian &#8220;mogi\u0142\u0105 Jad\u017awing\u00f3w&#8221;. Jednak podobno obecnie nigdzie w okolicy \u0141ukowa niema \u017cadnego \u015bladu, aby kiedykolwiek by\u0142 tam jaki\u015b kopiec, a najstarsi ludzie \u017cadnego podania o tym kopcu nie przechowuj\u0105.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">\u0141uk\u00f3w trapiony ci\u0105g\u0142ymi napadami nieprzyjaci\u00f3\u0142 nie m\u00f3g\u0142 rozwija\u0107 si\u0119, tym bardziej, \u017ce nie unikn\u0105\u0142 najazdu Tatar\u00f3w w roku 1259. Dopiero zupe\u0142ne pokonanie Jad\u017awing\u00f3w pozwoli\u0142o \u0141ukowowi powoli wzrasta\u0107 i przychodzi\u0107 do pewnego dobrobytu. W dokumencie Leszka Czarnego z roku 1286 jest on wymieniony jako gr\u00f3d, obok Sandomierza i Lublina.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Na pewno nie pozosta\u0142y bez znaczenia dla rozwoju \u0141ukowa te czasy, kiedy to pocz\u0119to zach\u0119ca\u0107 drobn\u0105 szlacht\u0119 z Mazowsza i Wielkopolski do osiedlania si\u0119 na zaw\u0142adni\u0119tych po Jad\u017awingach obszarach w bli\u017cszej i dalszej okolicy \u0141ukowa.<\/p>\n<h6>6. Przywilej prawa wolnego miasta i inne przywileje.<\/h6>\n<p style=\"text-align: justify\">Wreszcie Kazimierz Wielki przyczyni\u0142 si\u0119 znacznie do rozwoju \u0141ukowa, nadaj\u0105c mieszka\u0144com w roku 1369 grunta i prawo wolnego miasta, co spowodowa\u0142o z czasem rozw\u00f3j handlu i r\u0119kodzielnictwa. <span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_6329_1('footnote_plugin_reference_6329_1_8');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_6329_1_8\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">8)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_6329_1_8\" class=\"footnote_tooltip\">Ks. T. Rybka &#8220;Historia \u0141ukowa&#8221;&#8230; karta 3 str. 1.<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_6329_1_8').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_6329_1_8', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script><\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Jednak jako miasto egzystowa\u0142 \u0141uk\u00f3w bardzo skromnie, natomiast w dalszym ci\u0105gu s\u0142yn\u0105\u0142 jako obronny gr\u00f3d. W roku 1374 kr\u00f3l Ludwik wyliczaj\u0105c swe zamki w Polsce, wymienia zamki wojew\u00f3dztwa sandomierskiego, a mianowicie:\tSandomierz, Zawichost, Lublin, Sieciech\u00f3w, \u0141uk\u00f3w i Radom. Kasztelanem grodu \u0142ukowskiego by\u0142 w 1375 roku niejaki Piotr, a od 1398 \u2014 1400 r. Boksa, Boczkiem zwany.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Dopiero od W\u0142adys\u0142awa Jagie\u0142\u0142y pocz\u0105\u0142 \u0141uk\u00f3w korzysta\u0107 z prawdziwych swob\u00f3d miejskich i przychodzi\u0107 do pewnej pomy\u015blno\u015bci. Przywilejem nadanym w sobot\u0119, w dzie\u0144 wigilii \u015bw. Jana Chrzciciela, t. j. dnia 23 czerwca 1403 roku w Szczekarzowie, ten\u017ce kr\u00f3l przeni\u00f3s\u0142 miasto \u0141uk\u00f3w z prawa polskiego na magdeburskie, czyli niemieckie. <span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_6329_1('footnote_plugin_reference_6329_1_9');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_6329_1_9\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">9)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_6329_1_9\" class=\"footnote_tooltip\">Wiadomo\u015b\u0107 t\u0119 jak i nast\u0119pne, dotycz\u0105ce przywilej\u00f3w, zaczerpn\u0105\u0142em z &#8220;Matricularum Regni Poloniae Summaria&#8221;.<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_6329_1_9').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_6329_1_9', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script><\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Kazimierz Jagiello\u0144czyk dbaj\u0105c o rozw\u00f3j \u0141ukowa, pada\u0142 mu w maju 1455 roku, b\u0119d\u0105c w \u0141ukowie, targ tygodniowy, maj\u0105cy odbywa\u0107 si\u0119 w ka\u017cdy poniedzia\u0142ek, znosz\u0105c jednocze\u015bnie targi, odbywaj\u0105ce si\u0119 dotychczas we wsiach okolicznych.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Dnia 13 listopada 1503 roku, przywilejem wydanym w Lublinie, kr\u00f3l Aleksander uwolni\u0142 mieszka\u0144c\u00f3w \u0142ukowskich od wyprawiania wozu wojennego oraz w dwa dni p\u00f3\u017aniej za\u0142agodzony zosta\u0142 istniej\u0105cy sp\u00f3r mi\u0119dzy mieszka\u0144cami \u0141ukow\u0105 i wicestarost\u0105 o m\u0142ynowe. Ten\u017ce kr\u00f3l, przywilejem wydanym na sejmie generalnym w Radomiu dnia 16 kwietnia 1505 roku dozwoli\u0142 wybudowa\u0107 w \u015brodku miasta ratusz i zaprowadzi\u0107 w nim wagi, postrzygalni\u0119 sukna, kramy dla piekarzy i szewc\u00f3w, przeznaczaj\u0105c uzyskiwany z nich doch\u00f3d na rzecz miasta.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Za obu Zygmunt\u00f3w \u0141uk\u00f3w przyszed\u0142 do lepszego bytu i przybra\u0142 pozorniejszy wygl\u0105d. Do\u015b\u0107 cz\u0119sto sami kr\u00f3lowie odwiedzali to miejsce, po\u0142o\u017cone na drodze do Litwy i tu w swoim zamku drewnianym zatrzymywali si\u0119 na wypoczynek.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Jak wielk\u0105 rol\u0119 odgrywa\u0142 \u0141uk\u00f3w w owych czasach w\u015br\u00f3d innych miast Polski mo\u017ce \u015bwiadczy\u0107 to, co podaje Ernest \u015awie\u017cawski w &#8220;S\u0142owniku Geograficznym&#8221;. A mianowicie, \u017ce w roku 1526 dosta\u0142 \u0141uk\u00f3w osobnego pos\u0142a na sejm. Domaga\u0142y si\u0119 tego opr\u00f3cz \u0141ukowa r\u00f3wnie\u017c Pilzno i Wi\u015blica, lecz miastom tym odm\u00f3wiono.<span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_6329_1('footnote_plugin_reference_6329_1_10');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_6329_1_10\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">10)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_6329_1_10\" class=\"footnote_tooltip\">&#8220;S\u0142owniK Geograficzny&#8221;&#8230; tom VI str. 48.<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_6329_1_10').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_6329_1_10', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script> Poniewa\u017c jednak poszczeg\u00f3lne miasta nie mia\u0142y w owych czasach swych przedstawicieli w sejmie Rzeczypospolitej, wi\u0119c nale\u017cy przypuszcza\u0107, \u017ce by\u0142 to pose\u0142 nie mieszczan \u0142ukowskich, lecz ziemi \u0141ukowskiej, jako cz\u0119\u015bci wojew\u00f3dztwa lubelskiego. <\/p>\n<p><!-- end 6) --><!-- 7) --><\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Stosunki mieszczan z urz\u0119dnikami kr\u00f3lewskimi, a zw\u0142aszcza starostami \u0142ukowskimi wymaga\u0142y nieraz interwencji kr\u00f3la. W pierwszych latach XVI wieku wybuch\u0142 mi\u0119dzy mieszka\u0144cami \u0141ukowa i starost\u0105 Krzysztofem Szyd\u0142owieckim, kasztelanem krakowskim i kanclerzem Wielkim Koronnymi zatarg o m\u0142ynowe i inne dochody. Zatarg ten zosta\u0142 przez kr\u00f3la za\u0142agodzony ostatecznie w roku 1513, a starosta Szyd\u0142owiecki w\u0142asnym kosztem obwarowa\u0142 \u0141uk\u00f3w wa\u0142ami i przekopem dla zabezpieczenia mieszka\u0144c\u00f3w od nag\u0142ego napadu nieprzyjaci\u00f3\u0142.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">W 1528 roku, dnia 5 kwietnia, to jest w niedziel\u0119 Palmow\u0105 nawiedzi\u0142 \u0141uk\u00f3w po\u017car. Z tego te\u017c powodu mieszka\u0144cy zwolnieni zostali od dostawiania woza najemnego na lat 7 i na jeden rok od czopowego. W roku 1530 potwierdzaj\u0105c ten przywilej na sejmie w Piotrkowie, dnia 15 stycznia zwolniono mieszka\u0144c\u00f3w \u0141ukowskich na 5 lat od wyprawiania woza wojennego. Na tym\u017ce sejmie 18 stycznia ustanowiona zosta\u0142a op\u0142ata po 2 denary od konia i wo\u0142u, przeprowadzonych przez odbudowany most.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Zygmunt I wracaj\u0105c 1530 roku z Litwy ogl\u0105da\u0142 obwarowania \u0141ukowa i przekonawszy si\u0119, \u017ce z powodu wzniesienia ich wiele dom\u00f3w zniszczy\u0107 musiano, niekt\u00f3re za\u015b place i zabudowania mieszczan uszczuplone zosta\u0142y i przywilejem tego\u017c roku na miejscu zaraz wydanym uwolni\u0142 mieszka\u0144c\u00f3w wieczy\u015bcie od p\u0142acenia pi\u0119ciu grzywien na potrzeby Rzeczypospolitej.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">W trzy lata p\u00f3\u017aniej, to jest w roku 1533 \u0141uk\u00f3w uleg\u0142 wielkiemu nieszcz\u0119\u015bciu. Po\u017car prawie ca\u0142e miasto zniszczy\u0142 tak, \u017ce nawet niedawno wzniesione obwarowania i budowle zosta\u0142y zrujnowane, a mieszka\u0144cy stracili ca\u0142y sw\u00f3j dobytek. Z tego te\u017c powodu Zygmunt I lituj\u0105c si\u0119 nad smutnym stanem mieszczan \u0142ukowskich, uwolni\u0142 ich 24 lipca 1534 roku od podatku szosu i od wszelkich myt w ca\u0142ym kr\u00f3lestwie pobieranych na lat 18, od czopowego na jeden rok i od podw\u00f3d na dwa lata. Zastrzeg\u0142 jednak, \u017ce za tak wielk\u0105 ulg\u0119 obowi\u0105zani s\u0105 w przeci\u0105gu pi\u0119ciu lat odbudowa\u0107 wszystkie, lub przynajmniej wi\u0119ksz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 dom\u00f3w pod kar\u0105 utraty grunt\u00f3w i obwarowanie miasta przywr\u00f3ci\u0107 do takiego stanu, w jakim by\u0142o przed po\u017carem.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">16 listopada tego\u017c roku przywilejami nadanymi w Wilnie, ustanowiony zosta\u0142 w \u0141ukowie coroczny jarmark, maj\u0105cy odbywa\u0107 si\u0119 w dniu \u015bw. El\u017cbiety oraz odnowione zosta\u0142y wszystkie nadane poprzednio prawa i przywileje, kt\u00f3re podczas po\u017caru miasta wrzucone ze skrzynk\u0105 do wody butwie\u0107 zacz\u0119\u0142y.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Przywilejem z roku 1543 kr\u00f3l Zygmunt I nada\u0142 na og\u00f3lny u\u017cytek miasta propinacj\u0119 w\u00f3dki i doch\u00f3d od miast. <span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_6329_1('footnote_plugin_reference_6329_1_11');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_6329_1_11\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">11)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_6329_1_11\" class=\"footnote_tooltip\">T\u0119 i nast\u0119pne wzmianki o przywilejach podaj\u0119 wed\u0142ug &#8220;Opisania historycznego oraz typograficzno-statystycznego miasta narodowego \u0141ukowa&#8230; sporz\u0105dzonego przez Ignacego Igrasiewicza, burmistrza tego miasta w roku 1820&#8221;<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_6329_1_11').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_6329_1_11', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script> Przywilejem za\u015b z dnia 11 pa\u017adziernika 1544 roku ten\u017ce kr\u00f3l nada\u0142 \u0141ukowowi, a raczej cz\u0119\u015bci jego, zwanej Nowe Miasto, targ tygodniowy, maj\u0105cy odbywa\u0107 si\u0119 w ka\u017cdy czwartek. W roku 1550 Zygmunt August na fundusz zaprowadzenia bruk\u00f3w w \u0141ukowie nada\u0142 mu wolno\u015b\u0107 pobierania op\u0142aty postojnego w czasie jarmark\u00f3w oraz zatwierdzi\u0142 przywilej Zygmunta I z roku 1530, nadaj\u0105cy miastu doch\u00f3d z mostowego.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Zygmunt August w czasie podr\u00f3\u017cy swych do Litwy do\u015b\u0107 cz\u0119sto zatrzymywa\u0142 si\u0119 w \u0141ukowie. G\u00f3rnicki w kronice swej pod rokiem 1553 pisze: &#8230;&#8221;wyjecha\u0142 Kr\u00f3l z Wilna saniami, ale w drodze rozciecz si\u0119 pocz\u0119\u0142a, gdy Kr\u00f3l z \u0141osic wyiecha\u0107 mia\u0142; dla kt\u00f3rey rozcieczy, do \u0141ukowa, gdzie by\u0142 naznaczony nocleg, Kr\u00f3l doiecha\u0107 nie m\u00f3g\u0142; a\u017c spa\u0142 u Plebana w Trzebieszowie. Zaczym nad wol\u0105 sw\u0105 tydzie\u0144 w \u0141ukowie, nazaiutrz do niego przyjechawszy, zamieszka\u0107 musia\u0142. Potym wozmi do Krakowa przyjecha\u0142&#8221;&#8230; Potwierdzi\u0142 on w tedy miastu dawne nadania i nowymi obdarzy\u0142 przywilejami.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">W roku 1555 zatwierdzi\u0142 przywilej W\u0142adys\u0142awa Jagie\u0142\u0142y z roku 1403, jak r\u00f3wnie\u017c wszelkie poprzednio nadane prawa i swobody.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Dnia 3 sierpnia 1570 roku ten\u017ce kr\u00f3l przeni\u00f3s\u0142 jarmark odbywaj\u0105cy si\u0119 na \u015bw. Bart\u0142omieja w Parczewie, na dzie\u0144 Wniebowst\u0105pienia Naj\u015bwi\u0119tszej Panny Marii, a to z tego powodu, \u017ce wspomniany jarmark parczewski szkodzi\u0142 egzystuj\u0105cemu od dawna w \u0141ukowie jarmarkowi, przypadaj\u0105cemu na \u015bwi\u0119to Narodzenia Naj\u015bwi\u0119tszej Panny Marii, to jest na dzie\u0144 8 wrze\u015bnia.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Wrzeszcie Stefan Batory w dniu 24 lutego 1578 roku, jak r\u00f3wnie\u017c i nast\u0119pni kr\u00f3lowie w r\u00f3\u017cnych latach swego panowania potwierdzili przywileje, nadane mieszczanom \u0142ukowskim przez swych poprzednik\u00f3w.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Nale\u017cy wspomnie\u0107, \u017ce opr\u00f3cz wy\u017cej wymienionych praw i przywilej\u00f3w mia\u0142 jeszcze \u0141uk\u00f3w trzy przywileje na wolny wyr\u0105b w lasach, nale\u017c\u0105cych do starostwa \u0142ukowskiego. Pierwszy z nich nada\u0142 Zygmunt August w roku 1559, nast\u0119pne za\u015b dwa pochodz\u0105 z czas\u00f3w, Zygmunta III Wazy i Micha\u0142a Korybuta.<\/p>\n<p><!-- end 7) --><!-- 8) --><\/p>\n<h6>7. Rejestry i lustracje.<\/h6>\n<p style=\"text-align: justify\">W roku 1552 miasto kr\u00f3lewskie \u0141uk\u00f3w p\u0142ac. szosu flor. 16 i od siedmiu \u017cyd\u00f3w flor. 7. <span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_6329_1('footnote_plugin_reference_6329_1_12');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_6329_1_12\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">12)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_6329_1_12\" class=\"footnote_tooltip\">&#8220;S\u0142ownik Geograficzny&#8221; tom XV cz. II str. 282.<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_6329_1_12').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_6329_1_12', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script><\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Wed\u0142ug rejestru wybierania pobor\u00f3w z roku 1580 &#8220;burmistrz z rajcami Stanis\u0142aw Kaleska, Stanis\u0142aw Glisz, Matis Zigmunczik, oddali pob\u00f3r od 60 w\u0142\u00f3k i z dziesi\u0119cin\u0105 fl. 60. Soszu duplo wed\u0142ug starego kwitu fl. 32; od 10 piekarz\u00f3w fl. 10, a jedenasty zaniecha\u0142 piec, od 12 rze\u017anik\u00f3w fl. 12, od 4 kowal\u00f3w fl. 4, od 20 praso\u0142\u00f3w fl. 20, od 4 ku\u015bnierz\u00f3w fl. 4, od 12 szewc\u00f3w fl. 12, od 4 krawc\u00f3w fl. 4, od 5 bani gorza\u0142czanych fl. 4, od 6 szynkarek ze strony kmietnik\u00f3w fl. 3, od hultaj\u00f3w i komornic in summa fl. 62 1\/4, od \u017cyd\u00f3w s\u0142ug chrze\u015bcija\u0144skich fl. 1 gr. 18, Summa facit flor. 171 groszy 7 1\/4&#8221;. <span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_6329_1('footnote_plugin_reference_6329_1_13');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_6329_1_13\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">13)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_6329_1_13\" class=\"footnote_tooltip\">Pawi\u0144ski A. &#8220;\u0179r\u00f3d\u0142a dziejowe&#8221; tom XIV str. 408<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_6329_1_13').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_6329_1_13', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script><\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">A wi\u0119c jak widzimy z powy\u017cszego rejestru najwi\u0119kszy odsetek rzemie\u015blnik\u00f3w \u0142ukowskich stanowili praso\u0142owie, gdy\u017c by\u0142o ich a\u017c 20, podczas gdy rze\u017anik\u00f3w by\u0142o 12, tylu\u017c szewc\u00f3w, 10 piekarzy, 6 szynkarek i po 4 kowali, ku\u015bnierzy i krawc\u00f3w. Nie spotykamy natomiast sukiennik\u00f3w, o kt\u00f3rych w dalszych dziejach \u0141ukowa jest do\u015b\u0107 g\u0142o\u015bno. Dopiero na pocz\u0105tku XVII wieku, oko\u0142o roku 1631 Erazm Domaszewski, Koniuszy Koronny i starosta \u0142ukowski sprowadzi\u0142 do \u0141ukowa sukiennik\u00f3w z Niemiec, dla kt\u00f3rych kupi\u0142 nawet pewien grunt przy \u0141ukowie Cieszkowskim zwany. <span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_6329_1('footnote_plugin_reference_6329_1_14');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_6329_1_14\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">14)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_6329_1_14\" class=\"footnote_tooltip\">&#8220;Volumina Legum&#8221; tom III str. 332. poz. 695.<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_6329_1_14').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_6329_1_14', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script><\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Z lustracji 1653 roku dowiadujemy si\u0119, \u017ce &#8220;pod miastem jest w\u0142\u00f3k 30, p\u0142ac\u0105 wszyscy mieszczanie do zamku flor. 67 Dom\u00f3w w mie\u015bcie, krom \u017cydow i podzamcza, razem z k\u015bi\u0119\u017cemi i plac\u00f3w go\u0142ych jest 102, z tych osiad\u0142ych tylko 57. Mieszczanie piwo warz\u0105, ale gorza\u0142ki, cho\u0107 im, wolno, nie pal\u0105. Targi raz na tydzie\u0144 w poniedzia\u0142ek, jarmarki dwa do roku, jeden w po\u015bcie, drugi na Narodzenie Panny Marii odbywaj\u0105 si\u0119, Mieszczanie powinni wyprawia\u0107 na wojn\u0119 w\u00f3z parokonny z \u017cywno\u015bci\u0105, a przy nim par\u0119 hayduk\u00f3w z rynsztunkiem i inszemi potrzebami do wojny nale\u017c\u0105cemi. M\u0142yn jeden pod zamkiem, drugi za miastem. Przy tem\u017ce mie\u015bcie jest osada, albo ulica, zwana Podzamcze, w kt\u00f3rej dom\u00f3w chrze\u015bcija\u0144skich 30, \u017cydowskich 8. Ma osobny przywilej lokacyjny, dany od Zygmunta III 28 kwietnia r. 1624. Ku\u015bnierzy w r. 1633 znaydowa\u0142o si\u0119 w mie\u015bcie 6, dla kt\u00f3rych kontubernii artyku\u0142y pewne kaza\u0142 spisa\u0107 roku 1558 Zygmunt August; szewc\u00f3w 12, piekarzy 10, cyrulik\u00f3w 2, rze\u017anik\u00f3w 2. Byli te\u017c i praso\u0142owie&#8221;. <span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_6329_1('footnote_plugin_reference_6329_1_15');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_6329_1_15\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">15)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_6329_1_15\" class=\"footnote_tooltip\">Bali\u0144ski i Lipi\u0144ski &#8220;Staro\u017cytna Polska&#8221; tom II cz. II, str, 1163\u20144 |Ks. Nr 31 Rewizyj Woj. Lubel. w Arch. G\u0142.|.<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_6329_1_15').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_6329_1_15', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script><\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Jak wynika z przytoczonych wy\u017cej rejestru<br \/>\ni lustracji, pr\u00f3cz mieszczan chrze\u015bcijan byli w \u0141ukowie tak\u017ce i \u017cydzi. Jak dawno osiedlili si\u0119 oni w \u0141ukowie \u2014 trudno ustali\u0107. Mo\u017cliwe, \u017ce przybyli oni do, \u0141ukowa za panowania Kazimierza Wielkiego, a mo\u017ce jeszcze wcze\u015bniej, to jest za czas\u00f3w B\u00f3les\u0142awa Wstydliwego, kiedy to Boles\u0142aw Pobo\u017cny, ksi\u0105\u017c\u0119 kaliski, w 1264 roku pozwoli\u0142 \u017cydom osiedli\u0107 si\u0119 w swej dzielnicy. W drugiej po\u0142owie. XVI wieku jest ich w \u0141ukowie tak du\u017co, \u017ce zagra\u017caj\u0105 nawet powa\u017cnie interesom ludno\u015bci chrze\u015bcija\u0144skiej, co powoduje wiele zatarg\u00f3w. Wreszcie 1588 roku, w pierwsz\u0105 \u015brod\u0119 po Przewodniej niedzieli, wydali mieszczanie \u0142ukowscy, og\u00f3ln\u0105 uchwa\u0142\u0119, zabraniaj\u0105c\u0105 ludno\u015bci chrze\u015bcija\u0144skiej pod kar\u0105 stu grzywien, sprzedawania i Wynajmowania swych dom\u00f3w, grunt\u00f3w i plac\u00f3w \u017cydom. <span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_6329_1('footnote_plugin_reference_6329_1_16');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_6329_1_16\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">16)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_6329_1_16\" class=\"footnote_tooltip\">Ks. Rybka T. &#8220;Historia \u0141ukowa&#8221; karta 6 str. 1.<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_6329_1_16').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_6329_1_16', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script><\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Uchwa\u0142a ta zatwierdzon\u0105 zosta\u0142a przez Zygmunta Waz\u0119 16 marca 1589 roku na sejmie w Warszawie. <span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_6329_1('footnote_plugin_reference_6329_1_17');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_6329_1_17\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">17)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_6329_1_17\" class=\"footnote_tooltip\">Bali\u0144ski i Lipi\u0144ski &#8220;Staro\u017cytna Polska&#8221;, tom. II cz. II str. 1163.<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_6329_1_17').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_6329_1_17', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script><\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Z biegiem czasu \u017cydzi zaludniaj\u0105 \u0141uk\u00f3w, rozszerzaj\u0105 stan swego posiadania i uzyskuj\u0105 od kr\u00f3l\u00f3w szerokie prawa i przywileje.<\/p>\n<p><!-- end 8) --><!-- 9) --><\/p>\n<h6>8. Po\u0142o\u017cenie \u0141ukowa.<\/h6>\n<p style=\"text-align: justify\">Opisywane tu miasto \u0141uk\u00f3w le\u017cy w\u015br\u00f3d rozleg\u0142ej r\u00f3wniny, maj\u0105cej niewielkie nachylenie ku wschodowi do rzeki Bugu. Zgodnie z tym spadkiem p\u0142ynie ku wschodowi przez \u0141uk\u00f3w rzeka Krzna, kt\u00f3r\u0105 zwiemy Krzn\u0105 \u0141ukowsk\u0105, dla odr\u00f3\u017cnienia od drugiej, mniejszej rzeki Krzny, p\u0142yn\u0105cej r\u00f3wnolegle do Krzny \u0141ukowskiej w g\u00f3rnym jej biegu, od p\u00f3\u0142nocnej strony. Krzna \u0141ukowska bierze pocz\u0105tek o 11 kim. na zach\u00f3d od \u0141ukowa, w lesie Jata. Druga Krzna zaczyna si\u0119 na p\u00f3\u0142noco-wsch\u00f3d od \u0141ukowa, pod wsi\u0105 Suleje. Obydwie wymienione rzeki \u0142\u0105cz\u0105 si\u0119 na terenie miasta Mi\u0119dzyrzeca i jako rzeka Krzna p\u0142yn\u0105 ko\u0142o Bia\u0142ej Podlaskiej. Krzna poni\u017cej Brze\u015bcia, pod wsi\u0105 Neple, wpada do Bugu. <span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_6329_1('footnote_plugin_reference_6329_1_18');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_6329_1_18\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">18)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_6329_1_18\" class=\"footnote_tooltip\">J\u00f3zef Mikulski &#8220;W sprawie tak zwanej wy\u017cyny \u0142ukowskiej&#8221;. (Gazeta Powiatu \u0141ukowskiego, rok 1933, Nr 6, \u0141uk\u00f3w).<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_6329_1_18').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_6329_1_18', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script> <\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">\u0141uk\u00f3w le\u017cy na skrzy\u017cowaniu dr\u00f3g \u017celaznych, z kt\u00f3rych jedna \u0142\u0105czy przez Siedlce Warszaw\u0119 z Brze\u015bciem nad Bugiem; druga r\u00f3wnie\u017c przez Siedlce \u0142\u0105czy Ostro\u0142\u0119k\u0119 z Lublinem, wreszcie trzecia linia kolejowa \u0142\u0105czy \u0141uk\u00f3w z D\u0119blinem.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">\u0141uk\u00f3w le\u017cy w odleg\u0142o\u015bci 28 km. na po\u0142udnie od Siedlec, a w odleg\u0142o\u015bci oko\u0142o 118 km. od Warszawy, licz\u0105c wed\u0142ug toru kolejowego.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Od najdawniejszych czas\u00f3w ca\u0142y ten obszar kt\u00f3ry niegdy\u015b nosi\u0142 nazw\u0119 ziemi \u0141ukowskiej, prawdopodobnie stanowi\u0142 jedn\u0105 wielk\u0105 puszcz\u0119, przez kt\u00f3r\u0105 prowadzi\u0142y do \u0141ukowa bardzo liche i trudne do przebycia drogi, jak to widzimy z bulli papie\u017ca Innocentego IV z roku 1254. Z biegiem czasu, w miar\u0119 zwi\u0119kszania si\u0119 liczebnego stanu ludno\u015bci w tych stronach, puszcza ta coraz bardziej zmniejsza si\u0119, a na jej miejscu powstaj\u0105 osiedla ludzkie. Jednak jeszcze przez szereg stuleci \u0141uk\u00f3w otaczaj\u0105 olbrzymie lasy, o kt\u00f3rych wspomina D\u0142ugosz, opisuj\u0105c wojny z Jad\u017awingami.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Osadnicy ci prawdopodobnie przez d\u0142ugi okres czasu zajmowali si\u0119 w znacznej mierze my\u015blistwem, gdy\u017c okoliczne wsie maj\u0105 charakterystyczne pod tym wzgl\u0119dem nazwy, jak: Turzec, Nied\u017awiadka, Sokola, Lisikierz, Wilczyska, Jeleniec, Sarn\u00f3w, Osiny, Cisownik, Lipiny, Grab\u00f3w, Jedlanka, Szyszki i inne.<\/p>\n<h6>9. Lokacja i granice miasta oraz rozmieszczenie budowli, ulic i plac\u00f3w.<\/h6>\n<p style=\"text-align: justify\">Od chwili powstania odgrywa \u0141uk\u00f3w du\u017c\u0105 rol\u0119 jako gr\u00f3d na p\u00f3\u0142nocnym kra\u0144cu Ma\u0142opolski, w pobli\u017cu Mazowsza i niezbyt daleko od teren\u00f3w zaj\u0119tych przez Jad\u017awing\u00f3w. B\u0119d\u0105c niejednokrotnie niszczonym przez cz\u0119ste najazdy Prus\u00f3w, Jad\u017awing\u00f3w, Litwin\u00f3w, a nawet Tatar\u00f3w, przetrwa\u0142 tak do czas\u00f3w Kazimierza Wielkiego.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Jak ju\u017c wspomnia\u0142em powy\u017cej, kr\u00f3l ten w roku 1369 nada\u0142 mieszka\u0144com grunta i prawa wolnego miasta, a W\u0142adys\u0142aw Jagie\u0142\u0142o, przywilejem nadanym w Szczekarzowie 23 czerwca 1403 roku, przeni\u00f3s\u0142 miasto \u0141uk\u00f3w z prawa polskiego na magdeburskie.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Wskutek braku najdawniejszych przywilej\u00f3w, a zw\u0142aszcza lokacyjnego, nie mo\u017cemy przedstawi\u0107 dok\u0142adnie lokacji miasta, kt\u00f3ra w rozwoju poszczeg\u00f3lnych miast ma bardzo wa\u017cne i donios\u0142e znaczenie.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Nie wiemy wi\u0119c jaka by\u0142a pierwotna granica grunt\u00f3w miejskich. Natomiast wiadomo tylko, \u017ce oko\u0142o roku 1465 miasto graniczy\u0142o na wschodzie ze wsiami: Turzerogami, \u0141azami i Jeziorami, na po\u0142udniu z Domaszewnic\u0105, \u015awidrami i Ry\u017ckami, na zachodzie z Sie\u0144ciaszk\u0105 i Zalesiem, wreszcie na p\u00f3\u0142nocy z Gr\u0119z\u00f3wk\u0105, \u0141awkami, Go\u0142aszynem, Okninami, Smolank\u0105, Celinami, Rolami, Sulejami-Borzynami i Nurzyn\u0105. Granica ta ju\u017c w nast\u0119pnych wiekach zosta\u0142a znacznie uszczuplona i tylko z jednej strony, to jest od wsi Ry\u017cek, dot\u0105d pozostaje niezmienion\u0105 <span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_6329_1('footnote_plugin_reference_6329_1_19');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_6329_1_19\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">19)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_6329_1_19\" class=\"footnote_tooltip\">Igrasiewicz I. jak wy\u017cej.<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_6329_1_19').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_6329_1_19', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script>. Rzeka Nienicz, inaczej &#8220;b\u0142oto&#8221; zwane Nied\u017awiedzi \u0141ug, pomi\u0119dzy gruntami miasta oraz wsi Ry\u017cek i Sie\u0144ciaszki, jak r\u00f3wnie\u017c &#8220;punkt graniczny na drodze prowadz\u0105cej z \u0141ukowa do Ry\u017cek, t. zw. Kie\u0142ba\u015bny Krzy\u017c, znajduj\u0105cy si\u0119 przy borze, obok b\u0142ota Nied\u017awiedzi \u0141ug, s\u0105 od najdawniejszych czas\u00f3w znakami granicznymi teren\u00f3w miejskich od strony po\u0142udniowo-zachodniej. Po reszcie za\u015b granic dawnych grunt\u00f3w miejskich \u017caden \u015blad nie dochowa\u0142 si\u0119 do naszych czas\u00f3w. <span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_6329_1('footnote_plugin_reference_6329_1_20');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_6329_1_20\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">20)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_6329_1_20\" class=\"footnote_tooltip\">Majewski J. St. &#8220;\u0141uk\u00f3w&#8221; str. 42 | Akta sprawy: sp\u00f3r graniczny \u0141ukowa z Sie\u0144ciaszk\u0105 |.<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_6329_1_20').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_6329_1_20', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script> <\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">S\u0105 \u015blady w aktach miejskich, \u017ce \u0141uk\u00f3w posiada\u0142 niegdy\u015b wiosk\u0119, zwan\u0105 Wola \u0141ugowa, p\u00f3\u017aniej W\u00f3lka \u015awi\u0105tkowa, w kt\u00f3rej by\u0142o 14 w\u0142o\u015bcian osiad\u0142ych i karczma. Jednak zosta\u0142a ona w ostatnich latach XVIII wieku wydarta miastu podst\u0119pnie, drog\u0105 nieprawnej tranzakcji, przez \u00f3wczesnego starost\u0119 \u0142ukowskiego, Jana Nowosielskiego. Nast\u0119pnie za\u015b zosta\u0142a przy\u0142\u0105czona do d\u00f3br D\u0105bie, kt\u00f3rych w\u0142a\u015bcicielem by\u0142 Kajetan Potocki. <span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_6329_1('footnote_plugin_reference_6329_1_21');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_6329_1_21\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">21)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_6329_1_21\" class=\"footnote_tooltip\">Igrasiewicz I. jak wy\u017cej.<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_6329_1_21').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_6329_1_21', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script><\/p>\n<p><!-- end 9) --><!-- 10) --><\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Sam \u0141uk\u00f3w, jak pisze \u017cyj\u0105cy w XVI wieku Aleksander Gwagnin z Werony &#8220;miasto drzewiane, na przestrzeni w r\u00f3wninie, z jednej strony b\u0142otem bagnistym, a z drugiej wa\u0142em obtoczone&#8221;. A wi\u0119c by\u0142o to miasto o charakterze obronnym.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">O\u015brodkiem dawnego \u0141ukowa by\u0142 od XIII wieku zamek, pocz\u0105tkowo drewniany, p\u00f3\u017aniej podobno murowany. Wznosi\u0142 si\u0119 on po lewej stronie Krzny, w najstarszej dzielnicy miasta, pomi\u0119dzy tera\u017aniejszymi ulicami &#8211; Ch\u0105ci\u00f3skiego, Jatkow\u0105, Kana\u0142ow\u0105 i Szlachtuzow\u0105. Na planie Bazylego \u0141azowskiego z roku 1821 teren ten jest ograniczony ulicami Lubelsk\u0105 i Ko\u015bcieln\u0105 oraz kana\u0142em g\u0142\u00f3wnym i rzek\u0105 Krzn\u0105, Jeszcze w naszych czasach zachodnia cz\u0119\u015b\u0107 tego terenu wymieniana jest w aktach urz\u0119dowych i ustnej tradycji jako &#8220;Zamczysko&#8221;, a na wspomnianym wy\u017cej planie \u0141ukowa Z roku 1821, cho\u0107 ju\u017c wtedy nie by\u0142o wcale zamku, to jednak widzimy ulic\u0119 Zamkow\u0105, kt\u00f3ra prawdopodobnie bieg\u0142a ku posiad\u0142o\u015bciom zamkowym. Zamek ten istnia\u0142 jeszcze w XVII wieku. Ze sprawozdania burmistrza Igrasiewicza z roku 1820 dowiadujemy si\u0119, \u017ce &#8220;urz\u0105d miasta \u0141ukowa uchwa\u0142\u0105 sw\u0105 w dniu 6 po niedzieli Reminiscere zwanej, 1561 roku, a\u017ceby pusty plac, obw\u00f3d tego\u017c zamku stanowi\u0105cy, obywatele miasta zabudowali i osiedli z obowi\u0105zkiem, op\u0142acania corocznie do skrzynki miejskiej od ka\u017cdego domu po groszy polskich sze\u015b\u0107 postanowi\u0142&#8221;.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Gdy zamek uleg\u0142 zniszczeniu, a sta\u0142o si\u0119 to prawdopodobnie w drugiej po\u0142owie XVII lub w XVIII wieku, powsta\u0142y na jego miejscu kancelarie ziemska i grodzka, sk\u0142ady archiw\u00f3w, wie\u017ce i inne budowle. Z czasem gdy i te budowle zosta\u0142y zniszczone, na ich miejsce powsta\u0142 plac, t. zw. &#8220;Komunalny Wielki&#8221;, kt\u00f3ry stopniowo zabudowywano. <span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_6329_1('footnote_plugin_reference_6329_1_22');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_6329_1_22\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">22)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_6329_1_22\" class=\"footnote_tooltip\">Szereg wiadomo\u015bci, dotycz\u0105cych topografii \u0141ukowa czerpa\u0142em b\u0105d\u017a ze sprawozdania burmistrza Igrasiewicza, b\u0105d\u017a te\u017c z monografii o \u0141ukowie J. St. Majewskiego.<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_6329_1_22').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_6329_1_22', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script><\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Pewnym \u015bladem granicy posiad\u0142o\u015bci miejskich i obwarowa\u0144 ca\u0142ego miasta s\u0105 pozosta\u0142o\u015bci dawnych fos, oznaczone na planie z 1821 roku jako kana\u0142y lub rowy. Jeden z tych kana\u0142\u00f3w, przecinaj\u0105cy ulic\u0119 Fam\u0105, oddziela\u0142 tereny i zabudowania zamkowe, drugi za\u015b \u00f3wczesne centrum miasta z Wielkim placem, obecnym rynkiem g\u0142\u00f3wnym, na kt\u00f3rym prawdopodobnie wznosi\u0142 si\u0119 niegdy\u015b ratusz i kramy. Wreszcie trzeci kana\u0142, dawna fosa wzd\u0142u\u017c obronnych wa\u0142\u00f3w, rozpoczyna\u0142 si\u0119 od obecnej ulicy Pi\u0142sudskiego, na planie Nowomiejskiej, pomi\u0119dzy ulicami Nadwaln\u0105 i Soln\u0105 i opasywa\u0142 ca\u0142y zabudowany teren \u0141ukowa od strony p\u00f3\u0142noco-wschodniej.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Wielki plac, obecny rynek g\u0142\u00f3wny, ma kszta\u0142t zbli\u017cony do trapezu, kt\u00f3rego podstaw\u0105 jest cz\u0119\u015b\u0107 ulicy Warszawskiej. Z przeciwleg\u0142ego boku, to jest od strony p\u00f3\u0142noco-wschodniej wybiegaj\u0105 bezpo\u015brednio z rynku trzy ulice: Trzebieszowska, Bankowa i trzecia, nosz\u0105ca obecnie nazw\u0119 Mi\u0119dzyrzeckiej. Ulice Trzebieszowska i Mi\u0119dzyrzecka wybiegaj\u0105 z rog\u00f3w rynku, tworz\u0105c jakoby przed\u0142u\u017cenie dw\u00f3ch pozosta\u0142ych bok\u00f3w, a mi\u0119dzy nimi biegnie ulica Bankowa. Pr\u00f3cz tych ulic widzimy na planie jeszcze jedn\u0105 ulic\u0119, wybiegaj\u0105c\u0105 z po\u0142udniowo-wschodniej strony rynku i dochodz\u0105c\u0105 do ulicy Ko\u015bcielnej. Ulica ta nie zachowa\u0142a si\u0119 do naszych czas\u00f3w.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Nad \u015brodkow\u0105 odnog\u0105 kana\u0142u, kt\u00f3ry niegdy\u015b nosi\u0142 nazw\u0119 &#8220;r\u00f3w Dunaj&#8221;, by\u0142 na pocz\u0105tku XIX wieku plac, na kt\u00f3rym dawniej sta\u0142 podobno dom dla kata i oprawc\u00f3w. Z placu tego powsta\u0142 z czasem obecny rynek zbo\u017cowy. By\u0142 jeszcze jeden plac nad rzek\u0105 Krzn\u0105, kt\u00f3rego po\u0142o\u017cenie nie jest dok\u0142adnie znane.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Wed\u0142ug Bronis\u0142awa Chlebowskiego od 1250 roku, to jest od chwili sprowadzenia do \u0141ukowa Templariusz\u00f3w, istnieje w \u0141ukowie ko\u015bci\u00f3\u0142 parafialny drewniany. W zwi\u0105zku z my\u015bl\u0105 nawracania Jad\u017awing\u00f3w w roku 1257 arcybiskup gnie\u017anie\u0144ski i biskup krakowski pozwalaj\u0105 erygowa\u0107 w grodzie \u0142ukowskim ko\u015bci\u00f3\u0142 katedralny i na pasterza tej diecezji wyznaczaj\u0105 Bart\u0142omieja de Bohemia. W 1259 roku istniej\u0105cy w \u0141ukowie ko\u015bci\u00f3\u0142 zosta\u0142 zniszczony przez najazd Tatar\u00f3w i wtedy prawdopodobnie zagin\u0105\u0142 szczeg\u00f3\u0142owy przywilej fundacyjny tego ko\u015bcio\u0142a. Kiedy zosta\u0142 on odbudowany i o dalszych jego losach do wieku XV nic nie wiadomo. Dopiero z ksi\u0119gi uposa\u017ce\u0144 diecezji krakowskiej D\u0142ugosza dowiadujemy si\u0119, \u017ce w XV w. by\u0142 w \u0141ukowie ko\u015bci\u00f3\u0142 parafialny drewniany, pod wezwaniem Narodzenia Naj\u015bwi\u0119tszej Marii Panny, w\u0142asno\u015bci kr\u00f3lewskiej. Przy tym\u017ce ko\u015bciele proboszcz posiada\u0142 w\u0142asne grunty wolne, do swego u\u017cytku i potrzeby. Rektorem ko\u015bcio\u0142a parafialnego w \u0141ukowie w roku 1448 by\u0142 Miko\u0142aj.<\/p>\n<p><!-- end 10) --><!-- 11) --><\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Do parafii tej w 1534 roku nale\u017ca\u0142y nast\u0119puj\u0105ce wsie: Strzy\u017cew, Ry\u017cki, Szczyg\u0142y, Domaszewica, \u015bwidry Wi\u0119ksze i Mniejsze, Nurzyna, Zalesie, Jastrz\u0119bie \u015amiary, \u2014 Da\u0107 bogi, \u2014 Tworki, \u2014 Mroczki, \u2014 \u0141upiny, \u2014 Pluty, Zarzycz, \u0141awki, Turzerogi, Suleje, Role, Dembowica, \u0141azy, Jeziora, Jedwy, Kosiorki, Dminin i Czer\u015bl. Dziesi\u0119cin\u0119 nie tylko proboszcz, ale organista i baka\u0142arz pobierali.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Wielki po\u017car, kt\u00f3ry wybuch\u0142 w 1533 roku zniszczy\u0142 ten ko\u015bci\u00f3\u0142 zupe\u0142nie. Dopiero oko\u0142o roku 1588 zosta\u0142 odbudowany przez rodzin\u0119 by\u0142ego starosty \u0142ukowskiego, Miko\u0142aja Mnyszka de Kunczyce. Kilkakrotnie niszczony przez liczne po\u017cary i odbudowywany, zosta\u0142 ostatecznie zniszczony w roku 1803. Przy tym\u017ce ko\u015bciele by\u0142 cmentarz, kt\u00f3ry zosta\u0142 ostatecznie zniwelowany oko\u0142o roku 1810.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Pr\u00f3cz wspomnianego wy\u017cej ko\u015bcio\u0142a Narodzenia Naj\u015bwi\u0119tszej Marii Panny by\u0142 jeszcze w \u0141ukowie drugi ko\u015bci\u00f3\u0142 pod wezwaniem \u015bwi\u0119tego Ducha, kt\u00f3ry jak pisze burmistrz Igrasiewicz, mia\u0142 by\u0107 za\u0142o\u017cony &#8220;z r\u00f3\u017cnych r\u00f3\u017cnymi czasy, szczeg\u00f3lnych drobnych zapis\u00f3w&#8221;. Trudno ustali\u0107 kiedy ten ko\u015bci\u00f3\u0142 zosta\u0142 wybudowany, gdy\u017c komisja wyznaczona przez rz\u0105d austriacki w 1803 roku w celu spisania fundusz\u00f3w ko\u015bcielnych, zabra\u0142a wszystkie dokumenty, dotycz\u0105ce tego ko\u015bcio\u0142a. Wiadomo tylko, \u017ce przy tym\u017ce ko\u015bciele by\u0142 szpital dla ubogich, kt\u00f3ry w 1803 roku spali\u0142 si\u0119, ko\u015bci\u00f3\u0142 za\u015b zosta\u0142 zupe\u0142nie zniszczony 1812 roku. D\u0142ugosz w swej ksi\u0119dze uposa\u017ce\u0144 diecezji krakowskiej nic nie wspomina o tym ko\u015bciele, wi\u0119c nale\u017cy przypuszcza\u0107, \u017ce wybudowano go nie wcze\u015bniej jak w drugiej po\u0142owie XV wieku lub p\u00f3\u017aniej.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Znajdowa\u0142 si\u0119 on wraz z cmentarzem pomi\u0119dzy ulicami Nowowiejsk\u0105 i Browarn\u0105, bli\u017cej traktu warszawskiego. Cmentarz ten, r\u00f3wnie\u017c jak i poprzedni, zosta\u0142 zniesiony oko\u0142o roku 1810, plac za\u015b po nim zabudowano. W tym ko\u015bciele od 1533 do 1588 roku odbywa\u0142y si\u0119 nabo\u017ce\u0144stwa parafii Narodzenia Panny Marii po spaleniu si\u0119 ko\u015bcio\u0142a farnego. Wed\u0142ug Majewskiego mia\u0142y tam spoczywa\u0107 przez noc zw\u0142oki Barbary Radziwi\u0142\u0142\u00f3wny przewo\u017cone w roku 1551 do Litwy.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Trzeci nie istniej\u0105cy dzi\u015b ko\u015bci\u00f3\u0142 drewniany pod wezwaniem \u015bw. Leonarda wybudowany zosta\u0142 w 1700 roku za miastem.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Dwa istniej\u0105ce obecnie ko\u015bcio\u0142y popijarski i pobernardy\u0144ski wybudowano ostatecznie w latach 1762 i 1760, po sprowadzeniu tych zakon\u00f3w do \u0141ukowa.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Gdy osiedli poza miastem Bernardyni i Pijarzy, i gdy powsta\u0142y tam dwa nowe ko\u015bcio\u0142y i klasztory, obszar miasta powi\u0119kszy\u0142 si\u0119, a tym samym granice terenu zabudowanego uleg\u0142y zmianie. Powi\u0119kszy\u0142 si\u0119 on w kierunku p\u00f3\u0142nocno-zachodnim, gdzie po wybudowaniu ko\u015bcio\u0142a, klasztoru i otwarciu konwiktu pijar\u00f3w powsta\u0142a sie\u0107 nowych ulic, jak: Nowomiejska, Pijarska, Konwiktorska, Browarna i inne. Poza po\u0142udniowo-wschodnimi granicami miasta, na prawym brzegu rzeki Krzny, gdzie osiedli bernardyni, powsta\u0142a nowa dzielnica z ulicami: Ci\u0119\u017ckowsk\u0105, Radzy\u0144sk\u0105, jurydyk\u0105 Bernardynk\u0105, Zwale\u0144cem oraz z jurydyk\u0105 Po\u015bwi\u0119tne, po\u0142o\u017con\u0105 w okolicy tera\u017aniejszego cmentarza katolickiego, mi\u0119dzy ulicami Zwale\u0144cem i Radzy\u0144ak\u0105.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Z biegiem czasu coraz wi\u0119cej przybywa nowych ulic i obszar miasta coraz bardziej powi\u0119ksza si\u0119. Miasto rozrasta si\u0119 wzd\u0142u\u017c lewego brzegu Krzny, w kierunku p\u00f3\u0142nocnym, gdzie teren jest nizinny, podczas gdy cz\u0119\u015b\u0107 miasta po\u0142o\u017cona po prawym brzegu rzeki, o terenie nieco wy\u017cszym i suchszym, od wiek\u00f3w pozostaje w niezmienionych granicach.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Og\u00f3lny kszta\u0142t miasta \u0141ukowa jest stosunkowo bardzo prosty. Wzd\u0142u\u017c jednej, d\u0142ugiej, wygi\u0119tej p\u00f3\u0142kolisto ulicy g\u0142\u00f3wnej, biegn\u0105cej z p\u00f3\u0142nocy na po\u0142udnie, w utworzonym przez ni\u0105 od strony wschodniej p\u00f3\u0142kolu, widzimy szereg mniejszych, nieregularnie porozrzucanych uliczek z rynkiem g\u0142\u00f3wnym, stanowi\u0105cych najstarsz\u0105 dzielnic\u0119 \u0141ukowa. Ca\u0142e miasto przecina rzeka Krzna. P\u0142yn\u0105c z p\u00f3\u0142noco-zachodu zakre\u015bla pod samym miastem spory \u0142uk i zmieniwszy kierunek, p\u0142ynie dalej w kierunku wschodnim do Mi\u0119dzyrzeca i Bia\u0142ej. <span class=\"footnote_referrer\"><a onclick=\"footnote_moveToAnchor_6329_1('footnote_plugin_reference_6329_1_23');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_6329_1_23\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">23)<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_6329_1_23\" class=\"footnote_tooltip\">Nie maj\u0105c odpowiednich danych, szereg wiadomo\u015bci podaj\u0119 wed\u0142ug monografii St. Majewskiego.<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_6329_1_23').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_6329_1_23', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top right', relative: true, offset: [10, 10], });<\/script><\/p>\n<p><!-- end 11) --><!-- 12) --><\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">W rozwoju \u0141ukowa nale\u017cy odr\u00f3\u017cni\u0107 dwa okresy. Pierwszy okres: od zarania jego istnienia do po\u0142owy XIV wieku, \u015bci\u015blej m\u00f3wi\u0105c okres czasu od roku 1244 do 1369, s\u0105 to lata kiedy \u0141uk\u00f3w by\u0142 grodem &#8220;castrum&#8221; oraz drugi okres rozpoczynaj\u0105cy si\u0119 rokiem 1369, od kiedy pocz\u0105\u0142 on istnie\u0107 i rozwija\u0107 si\u0119 jako miasto.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Cho\u0107 by\u0142 pierwotnie niewielkim grodem, jednym z tych, kt\u00f3rych zadaniem by\u0142o strzec rubie\u017cy pa\u0144stwa polskiego przed napadami nieprzyjaci\u00f3\u0142, w tym wypadku, Jad\u017awing\u00f3w, Prus\u00f3w i Litwin\u00f3w, to jednak prawie od samego pocz\u0105tku jego istnienia kr\u00f3lowie polscy szczeg\u00f3ln\u0105 na ten punkt zwracali uwag\u0119. Wed\u0142ug plan\u00f3w Boles\u0142awa Wstydliwego mia\u0142 \u0141uk\u00f3w spe\u0142ni\u0107 podw\u00f3jne zadanie. Przede wszystkim gr\u00f3d ten mia\u0142 by\u0107 bastionem, o kt\u00f3ry rozbija\u0142aby si\u0119 ca\u0142a pot\u0119ga Jad\u017awing\u00f3w i Litwin\u00f3w, przez co dalsze dzielnice kraju by\u0142yby zabezpieczone przed wyprawami \u0142upieskimi tych plemion. A po wt\u00f3re, \u0141uk\u00f3w, jako gr\u00f3d najdalej wysuni\u0119ty z tej strony ku wschodowi, nadawa\u0142 si\u0119 szczeg\u00f3lnie na punkt wypadowy dla misjonarzy katolickich, krzewi\u0105cych wiar\u0119 chrze\u015bcija\u0144sk\u0105 w\u015br\u00f3d Jad\u017awing\u00f3w i Litwin\u00f3w. Z tego te\u017c powodu Boles\u0142aw Wstydliwy sprowadza tu oko\u0142o 1250 roku templariusz\u00f3w, a nast\u0119pnie w kilka lat p\u00f3\u017aniej podejmuje my\u015bl za\u0142o\u017cenia w \u0141ukowie biskupstwa misyjnego. Jednak z wielu nieznanych bli\u017cej powod\u00f3w biskupstwo to nie dosz\u0142o do skutku i \u0141uk\u00f3w pozosta\u0142 nadal tylko grodem obronnym, nie odgrywaj\u0105cym ju\u017c prawie \u017cadnej roli w historii Polski.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Drugi okres rozwoju tego miasta rozpoczyna si\u0119 rokiem 1369, od kt\u00f3rego czasu wyst\u0119puje \u0141uk\u00f3w w \u017ar\u00f3d\u0142ach nie jako gr\u00f3d, lecz ju\u017c jako miasto &#8220;oppidium&#8221;, kt\u00f3re do\u015b\u0107 w szybkim czasie uzyskuje od monarch\u00f3w liczne prawa i przywileje. Jednak b\u0119d\u0105c po\u0142o\u017cone zda\u0142a od wielkich szlak\u00f3w handlowych, w\u015br\u00f3d trudnych do przebycia las\u00f3w i bagien, rozwija si\u0119 bardzo powoli, b\u0119d\u0105c nawiedzane cz\u0119stymi po\u017carami.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">O \u017cyciu mieszczan \u0142ukowskich, o ich handlu, przemy\u015ble i cechach do wieku XVI nic nie wiemy. Dopiero z ukazaniem si\u0119 w drugiej po\u0142owie XVI wieku rejestr\u00f3w wybierania pobor\u00f3w, otrzymujemy pewne dane, kt\u00f3re obrazuj\u0105 nam zaj\u0119cia mieszczan \u0142ukowskich. Maj\u0105c dane tylko z jednego roku, to jest z 1580, nie mo\u017cemy wywnioskowa\u0107 czy poszczeg\u00f3lne rzemios\u0142a rozwija\u0142y si\u0119, czy te\u017c upada\u0142y. Natomiast por\u00f3wnuj\u0105c stan zatrudnienia mieszczan \u0142ukowskich z roku 1580, ze stanem jaki by\u0142 w roku 1633, dochodzimy do wniosku, \u017ce ilo\u015b\u0107 niekt\u00f3rych rzemie\u015blnik\u00f3w nie uleg\u0142a zmianie (szewcy, piekarze), liczba za\u015b innych uleg\u0142a znacznemu zmniejszeniu (rze\u017anicy), natomiast o takich zawodach jak kowale i krawcy, cho\u0107 nie ulega w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce byli w \u0141ukowie, to jednak w lustracji 1633 roku nie mamy o nich \u017cadnej wiadomo\u015bci, na podstawie kt\u00f3rej mo\u017cna by\u0142oby wysnu\u0107 pewne wnioski.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Przez nast\u0119pne stulecia \u0141uk\u00f3w powoli wzrasta, do czego przyczyniaj\u0105 si\u0119 dominikanie i pijarzy. Osiedliwszy si\u0119 w XVII wieku w \u0141ukowie wznosz\u0105 tu dwa nowe ko\u015bcio\u0142y i zak\u0142adaj\u0105 konwikt. Jednak \u0141uk\u00f3w nigdy nie by\u0142 wi\u0119kszym o\u015brodkiem handlowo-przemys\u0142owym i obecnie jako miasto powiatowe w wojew\u00f3dztwie lubelskim jest jednym z najmniejszych miast w Polsce.<\/p>\n<h6>KONIEC<\/h6>\n<p style=\"text-align: justify\">Czuj\u0119 si\u0119 w obowi\u0105zku z\u0142o\u017cy\u0107 na tym miejscu serdeczne podzi\u0119kowanie prof. J. Mikulskiemu za udzielanie mi cennych rad i wskaz\u00f3wek w czasie przygotowywania r\u0119kopisu do druku.<\/p>\n<p>A. W.<\/p>\n<p>Autor: Mgr Antoni Winter.<\/p>\n<hr>\n<p>Praca Mgr Antoniego Wintera zosta\u0142a opublikowana w 12 odcinkach w pi\u015bmie &#8220;Ziemia Siedlecka&#8221; z roku 1937\/1938.<\/p>\n<a rel=\"prettyPhoto\" href=\"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/wp-content\/uploads\/2018\/02\/ziemia-siedlecka.jpg\" title=\"\"><img class=\"framed aligncenter\" src=\"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/wp-content\/uploads\/2018\/02\/ziemia-siedlecka.jpg\" title=\"\" alt=\"\" width=\"550\" height=\"256\" \/><\/a><hr>\n<div class=\"speaker-mute footnotes_reference_container\">\n<div class=\"footnote_container_prepare\">\n<p><span class=\"footnote_reference_container_label pointer\" onclick=\"footnote_expand_collapse_reference_container_6329_1();\">Przypisy<\/span><span class=\"footnote_reference_container_collapse_button\" style=\"display: none;\" onclick=\"footnote_expand_collapse_reference_container_6329_1();\">[<a id=\"footnote_reference_container_collapse_button_6329_1\">+<\/a>]<\/span><\/p>\n<\/div>\n<div id=\"footnote_references_container_6329_1\" style=\"\">\n<table class=\"footnotes_table footnote-reference-container\">\n<tbody>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_6329_1('footnote_plugin_tooltip_6329_1_1');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_6329_1_1\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>1<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\">B\u0142\u0105d ten powt\u00f3rzono w artykule o \u0141ukowie, zamieszczonym w &#8220;G\u0142osie Podlaskim&#8221; Nr 31 z 1937 r,<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_6329_1('footnote_plugin_tooltip_6329_1_2');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_6329_1_2\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>2<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\">Orygina\u0142 tego r\u0119kopisu znajduje si\u0119 w Archiwum Akt Dawnych w Warszawie.<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_6329_1('footnote_plugin_tooltip_6329_1_3');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_6329_1_3\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>3<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\">Kodeks Dyplomatyczny Ks. Mazowieckiego str. 337 dod. I.<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_6329_1('footnote_plugin_tooltip_6329_1_4');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_6329_1_4\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>4<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\">Kodeks Dyplomatyczny Ma\u0142opolski tom 1 str. 63, poz. 21.<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_6329_1('footnote_plugin_tooltip_6329_1_5');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_6329_1_5\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>5<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\">Rocznik Ma\u0142opolski Blelowski &#8220;Monumenta Pol. Hist.&#8221; tom. III str. 167.<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_6329_1('footnote_plugin_tooltip_6329_1_6');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_6329_1_6\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>6<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\">Pawi\u0144ski A. &#8220;\u0179r\u00f3d\u0142a Dziejowe&#8221; tom VIX str. 403. &#8220;S\u0142ownik Geogr.&#8221; tom XV cz. II. str. 282.<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_6329_1('footnote_plugin_tooltip_6329_1_7');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_6329_1_7\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>7<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\">Wiadomo\u015bci te, jak i szereg nast\u0119pnych czerpa\u0142em ze &#8220;Staro\u017cytno\u015bci Polskich&#8221;, z Bali\u0144skiego i Lipi\u0144skiego &#8220;Staro\u017cytnej Polski&#8221;, ze &#8220;S\u0142ownika Geograficznego Kr\u00f3lestwa Polskiego&#8221; i z innych \u017ar\u00f3de\u0142. Jednak z powodu braku miejsca zmuszony jestem zaniecha\u0107 powtarzania w nast\u0119pnych przypiskach tych \u017ar\u00f3de\u0142. Ogranicz\u0119 si\u0119 jedynie do podawania tylko niekt\u00f3rych, kt\u00f3re b\u0119d\u0119 uwa\u017ca\u0142 za najwa\u017cniejsze.<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_6329_1('footnote_plugin_tooltip_6329_1_8');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_6329_1_8\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>8<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\">Ks. T. Rybka &#8220;Historia \u0141ukowa&#8221;&#8230; karta 3 str. 1.<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_6329_1('footnote_plugin_tooltip_6329_1_9');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_6329_1_9\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>9<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\">Wiadomo\u015b\u0107 t\u0119 jak i nast\u0119pne, dotycz\u0105ce przywilej\u00f3w, zaczerpn\u0105\u0142em z &#8220;Matricularum Regni Poloniae Summaria&#8221;.<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_6329_1('footnote_plugin_tooltip_6329_1_10');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_6329_1_10\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>10<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\">&#8220;S\u0142owniK Geograficzny&#8221;&#8230; tom VI str. 48.<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_6329_1('footnote_plugin_tooltip_6329_1_11');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_6329_1_11\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>11<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\">T\u0119 i nast\u0119pne wzmianki o przywilejach podaj\u0119 wed\u0142ug &#8220;Opisania historycznego oraz typograficzno-statystycznego miasta narodowego \u0141ukowa&#8230; sporz\u0105dzonego przez Ignacego Igrasiewicza, burmistrza tego miasta w roku 1820&#8221;<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_6329_1('footnote_plugin_tooltip_6329_1_12');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_6329_1_12\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>12<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\">&#8220;S\u0142ownik Geograficzny&#8221; tom XV cz. II str. 282.<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_6329_1('footnote_plugin_tooltip_6329_1_13');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_6329_1_13\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>13<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\">Pawi\u0144ski A. &#8220;\u0179r\u00f3d\u0142a dziejowe&#8221; tom XIV str. 408<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_6329_1('footnote_plugin_tooltip_6329_1_14');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_6329_1_14\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>14<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\">&#8220;Volumina Legum&#8221; tom III str. 332. poz. 695.<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_6329_1('footnote_plugin_tooltip_6329_1_15');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_6329_1_15\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>15<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\">Bali\u0144ski i Lipi\u0144ski &#8220;Staro\u017cytna Polska&#8221; tom II cz. II, str, 1163\u20144 |Ks. Nr 31 Rewizyj Woj. Lubel. w Arch. G\u0142.|.<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_6329_1('footnote_plugin_tooltip_6329_1_16');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_6329_1_16\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>16<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\">Ks. Rybka T. &#8220;Historia \u0141ukowa&#8221; karta 6 str. 1.<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_6329_1('footnote_plugin_tooltip_6329_1_17');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_6329_1_17\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>17<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\">Bali\u0144ski i Lipi\u0144ski &#8220;Staro\u017cytna Polska&#8221;, tom. II cz. II str. 1163.<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_6329_1('footnote_plugin_tooltip_6329_1_18');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_6329_1_18\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>18<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\">J\u00f3zef Mikulski &#8220;W sprawie tak zwanej wy\u017cyny \u0142ukowskiej&#8221;. (Gazeta Powiatu \u0141ukowskiego, rok 1933, Nr 6, \u0141uk\u00f3w).<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi\" ><a id=\"footnote_plugin_reference_6329_1_19\" class=\"footnote_backlink\" onclick=\"footnote_moveToAnchor_6329_1('footnote_plugin_tooltip_6329_1_19');\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>19,<\/a> <a id=\"footnote_plugin_reference_6329_1_21\" class=\"footnote_backlink\" onclick=\"footnote_moveToAnchor_6329_1('footnote_plugin_tooltip_6329_1_21');\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>21<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\">Igrasiewicz I. jak wy\u017cej.<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_6329_1('footnote_plugin_tooltip_6329_1_20');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_6329_1_20\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>20<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\">Majewski J. St. &#8220;\u0141uk\u00f3w&#8221; str. 42 | Akta sprawy: sp\u00f3r graniczny \u0141ukowa z Sie\u0144ciaszk\u0105 |.<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_6329_1('footnote_plugin_tooltip_6329_1_22');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_6329_1_22\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>22<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\">Szereg wiadomo\u015bci, dotycz\u0105cych topografii \u0141ukowa czerpa\u0142em b\u0105d\u017a ze sprawozdania burmistrza Igrasiewicza, b\u0105d\u017a te\u017c z monografii o \u0141ukowie J. St. Majewskiego.<\/td>\n<\/tr>\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\">\n<td class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_6329_1('footnote_plugin_tooltip_6329_1_23');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_6329_1_23\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>23<\/a><\/td>\n<td class=\"footnote_plugin_text\">Nie maj\u0105c odpowiednich danych, szereg wiadomo\u015bci podaj\u0119 wed\u0142ug monografii St. Majewskiego.<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table><\/div>\n<\/div>\n<p><script type=\"text\/javascript\"> function footnote_expand_reference_container_6329_1() { jQuery('#footnote_references_container_6329_1').show(); jQuery('#footnote_reference_container_collapse_button_6329_1').text('\u2212'); } function footnote_collapse_reference_container_6329_1() { jQuery('#footnote_references_container_6329_1').hide(); jQuery('#footnote_reference_container_collapse_button_6329_1').text('+'); } function footnote_expand_collapse_reference_container_6329_1() { if (jQuery('#footnote_references_container_6329_1').is(':hidden')) { footnote_expand_reference_container_6329_1(); } else { footnote_collapse_reference_container_6329_1(); } } function footnote_moveToAnchor_6329_1(p_str_TargetID) { footnote_expand_reference_container_6329_1(); var l_obj_Target = jQuery('#' + p_str_TargetID); if (l_obj_Target.length) { jQuery('html, body').animate({ scrollTop: l_obj_Target.offset().top - window.innerHeight * 0.2 }, 380); } }<\/script><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Mgr Antoni Winter Wst\u0119p. W pracy niniejszej chc\u0119 przedstawi\u0107, o ile to jest mo\u017cliwe ze wzgl\u0119du na szczup\u0142o\u015b\u0107 \u017ar\u00f3de\u0142, historyczno-topograficzny rozw\u00f3j miasta \u0141ukowa do XVI wieku. W\u015br\u00f3d zmiennych kolei losu i licznych po\u017car\u00f3w, oraz innych wypadk\u00f3w dziejowych, nawiedzaj\u0105cych niejednokrotnie \u0141uk\u00f3w, wszelkie \u015bredniowieczne budowle, a z nimi i dokumenty, kt\u00f3re obecnie mog\u0142yby wy\u015bwietli\u0107 wiele kwestyj zwi\u0105zanych z \u017cyciem mieszczan \u0142ukowskich \u2014 &#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":6406,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[10,2115,2147,11,512,1002,604,118],"tags":[2120,513,1716,2116,5,6,2125,2135,517,519,2150,522,1719,1721,2151,2152,523,2117,2126,520,2153,314,2137,2155,2138,996,997,2130,2140,2139,2136,2118,2141,2145,2142,2144,1573,2060,2133,1488,656,1813,657,2134,2042,2121,2124,77,2154,1717,2127,354,140,2129,991,2122,521,550,8,2132,1795,270,1723,2123,2148,2131,2119,2143,2149,516,524,2128,198,998,2146],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6329"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6329"}],"version-history":[{"count":23,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6329\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6633,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6329\/revisions\/6633"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/6406"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6329"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6329"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6329"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}