![\"\"](\"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/wp-content\/uploads\/2018\/04\/lukow-zydzi.jpg\" "\\"\\"")
<\/a>Pami\u0119ta\u0107 nale\u017cy, \u017ce w polskim wojsku s\u0142u\u017cy\u0142o wielu \u017co\u0142nierzy pochodzenia \u017cydowskiego. Na zdj\u0119ciu rodzina \u017byd\u00f3w z \u0141ukowa. Fotografia pochodzi z ksi\u0119gi pami\u0119ci The Book of Lukow; Dedicated to a Destroyed Community wydanej w Tel Avivie w 1968 roku. Zawiera ona wspomnienia ocala\u0142ych \u017cydowskich mieszka\u0144c\u00f3w miasta i w cz\u0119\u015bci jest w internecie dost\u0119pna w angielskiej wersji j\u0119zykowej. Najwi\u0119cej informacji i ustale\u0144 o losach wsp\u00f3lnoty \u017cydowskiej w \u0141ukowie i okolicach – tak\u017ce tych w 1920 roku – zawdzi\u0119czamy pracom dr. Krzysztofa Czubaszka, autora monografii “\u017bydzi \u0142ukowa i okolic” strony internetowej www.zydzi.lukow.pl oraz nieocenionego popularyzatora wiedzy o regionie.<\/em><\/p>\nW \u0141ukowie zacz\u0119to od zwo\u0142ania wiecu. Komisarz sowiecki wyg\u0142osi\u0142 przem\u00f3wienie, w kt\u00f3rym zapowiedzia\u0142 podb\u00f3j ca\u0142ej Europy, likwidacj\u0119 Polski i zaprowadzenie \u015bwietlanej przysz\u0142o\u015bci dla ca\u0142ej ludzko\u015b\u0107. powo\u0142ano lokaln\u0105, uzbrojon\u0105 w bro\u0144 milicj\u0119 i nowe w\u0142adze, na czele kt\u00f3rych stan\u0119li \u017bydzi Zatkalik i Goldgewicht. Cz\u0119\u015b\u0107 \u017byd\u00f3w, widz\u0105c co si\u0119 \u015bwi\u0119ci, otworzy\u0142a szybko sklepy, \u017ceby cokolwiek krasnoarmiejcom sprzeda\u0107.<\/p>\n
MNIEJ PRZYTOMNI PADLI PO PROSTU OFIAR\u0104 REKWIZYCJI - SOWIECI ZABRALI, CO CHCIELI, M\u0104K\u0118, CUKIER, PRODUKTY SPO\u017bYWCZE I PRZEMYS\u0141OWE I POGNALI NA WARSZAW\u0118 (A ZARAZ POTEM, CHWA\u0141A BOGU, Z POWROTEM...)<\/blockquote>W\u015br\u00f3d miejscowych \u017byd\u00f3w mo\u017cna by\u0142o zaobserwowa\u0107 dwie g\u0142\u00f3wne postawy. Starsi, hardziej pobo\u017cni, cz\u0119sto zwi\u0105zani z ruchem chasydzkim, zachowali wobec Sowiet\u00f3w ch\u0142odn\u0105 oboj\u0119tno\u015b\u0107 albo i wrogo\u015b\u0107. Na pewno, z ich perspektywy nie wygl\u0105da\u0142o zach\u0119caj\u0105co urz\u0105dzanie w sobot\u0119 wiec\u00f3w politycznych, podczas kt\u00f3rych m\u00f3wca (w jidysz!!!) obwieszcza\u0142 “Nasze s\u0142owa s\u0105 wa\u017cniejsze ni\u017c modlitwa. Religia to przesz\u0142o\u015b\u0107, a my jeste\u015bmy przysz\u0142o\u015bci\u0105!\u201d.<\/p>\n
Inaczej by\u0142o z m\u0142odzie\u017c\u0105, kt\u00f3ra ju\u017c przed wojn\u0105 lgn\u0119\u0142a w \u0141ukowie do ruchu robotniczego, zak\u0142ada\u0142a struktury Bundu (\u017cydowskiej partii o charakterze lewicowo – robotniczym), a nawet sympatyzowa\u0142a z bolszewikami. To z tego \u015brodowiska rekrutowa\u0142a si\u0119 wi\u0119kszo\u015b\u0107 os\u00f3b, kt\u00f3re w ci\u0105gu kilku dni sowieckich rz\u0105d\u00f3w w \u0141ukowie zaanga\u017cowa\u0142y si\u0119 we wsparcie naje\u017ad\u017acy. Czy tak\u0105 postaw\u0119 przyj\u0119li wy\u0142\u0105cznie \u017bydzi? W sk\u0142ad Powiatowego Komitetu Rewolucyjnego weszli tak\u017ce – s\u0105dz\u0105c z nazwisk i profesji – Polacy: robotnik rolny Franciszek Murawi\u0144ski, wo\u017any ze starostwa Jan \u015bled\u017a, krawcy Ptasi\u0144ski i Miniewski, robotnik Piotr Piasko. Starozakonnych w tym gronie by\u0142o tylko dw\u00f3ch: Macarz i Kamie\u0144kiewicz. Zwa\u017cywszy, \u017ce \u017bydzi stanowili wtedy ok. 60 procent mieszka\u0144c\u00f3w, trudno to uzna\u0107 za nadreprezentacj\u0119.<\/p>\n
Krwawe odreagowanie<\/h6>\n
17 sierpnia \u0141uk\u00f3w by\u0142 ju\u017c wolny od w\u0142adzy i obecno\u015bci Sowiet\u00f3w. Odchodz\u0105cy komendant miasta zaleci\u0142 swoim miejscowym wsp\u00f3\u0142pracownikom wycofanie si\u0119 razem z oddzia\u0142ami wojska, przewiduj\u0105c, \u017ce polscy \u017co\u0142nierze niechybnie zechc\u0105 wyci\u0105gn\u0105\u0107 konsekwencje.<\/p>\n
Z MIASTA WYJECHA\u0141O OK. 800 OS\u00d3B, KT\u00d3RE W R\u00d3\u017bNY SPOS\u00d3B WSPIERA\u0141Y BOLSZEWIK\u00d3W. PRZEWA\u017bNIE UCIEKLI M\u0141ODZI M\u0118\u017bCZY\u0179NI, W \u0141UKOWI POZOSTALI STARCY, KOBIETY I DZIECI.<\/blockquote>Rzeczywi\u015bcie, jednym z pierwszych dzia\u0142a\u0144 na odzyskiwanych terenach by\u0142o dokonanie rozlicze\u0144. Wprawdzie zalecenia dow\u00f3dztwa (min. genera\u0142a Sikorskiego) dotyczy\u0142y wymierzenia sprawiedliwo\u015bci tylko funkcjonariuszom re\u017cimu, jednak w praktyce nikt zbytnio nie niuansowa\u0142 odpowiedzialno\u015bci, przyjmuj\u0105c, \u017ce za poparcie najazdu hord bolszewickich odpowiedzialni s\u0105 po prostu wszyscy \u017bydzi.<\/p>\n
\n
Z rozkazu genera\u0142a W\u0142adys\u0142awa Sikorskiego:<\/strong>
\nLudu w\u0142o\u015bcia\u0144ski, nowe \u017cniwa czekaj\u0105 na ci\u0119. Naostrz kosy, naostrz wid\u0142y i siekiery i dalej na wroga. Niech komisarze na swoich karkach moc twego ramienia, ostrze twych kos, wide\u0142 i siekier. Oszcz\u0119dzaj tylko tych, kt\u00f3rzy dobrowolnie z\u0142o\u017c\u0105 or\u0119\u017c i odstawiaj ich do komend wojskowych\n<\/div>\n<\/div>\nSystematyczna grabie\u017c<\/h6>\n
Za cz\u0119\u015b\u0107 akcji anty\u017cydowskiej odpowiedzialne by\u0142o wojsko. By\u0142o to po cz\u0119\u015bci zrozumia\u0142e w warunkach przyfrontowych, gdzie ka\u017cdy przy odrobinie pecha m\u00f3g\u0142 by\u0107 np. uznany za szpiega. Pod \u0141ukowem 21 sierpnia rozstrzelano 12 os\u00f3b, 3 w miejscowo\u015bci Jagodne i jedn\u0105 w Dziewulach. W samym mie\u015bcie dosz\u0142o w tym czasie do regularnego, trwaj\u0105cego kilka dni pogromu.<\/p>\n
PRZY BIERNEJ POSTAWIE OFICER\u00d3W I ODRADZAJ\u0104CYCH SI\u0118 W\u0141ADZ LOKALNYCH \u017bO\u0141NIERZE I CYWILE PRZEZ PONAD DWA DNI PL\u0104DROWALI \u017bYDOWSKIE SKLEPY I DOMY.<\/blockquote>Powa\u017cnie pobity zosta\u0142 rabin Braun, zastrzelono piekarza Lichtera, postrzelono Chan\u0119 Manszpajzer. Wedle raportu gminy \u017cydowskiej w r\u00f3\u017cny spos\u00f3b ucierpia\u0142o ponad 80% ludno\u015b\u0107 \u017cydowskiej. W akcji wzi\u0119\u0142a udzia\u0142 znaczna cz\u0119\u015b\u0107 chrze\u015bcija\u0144skich mieszka\u0144c\u00f3w miasta. Ze skrupulatno\u015bci, z jak\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 z nich, z koszykami na \u0142upy w r\u0119ku chodzi\u0142a w \u015blad za \u017co\u0142nierzami, mo\u017cna wnosi\u0107, \u017ce motywacja w posta\u0107 patriotycznego oburzenia wyczerpa\u0142a si\u0119 do\u015b\u0107 szybko, ust\u0119puj\u0105c zwyk\u0142ej, paskudnej, ch\u0119ci grabie\u017cy.<\/p>\n
\n
Pogrom<\/strong>
\ns\u0142owo pochodzenia rosyjskiego, kt\u00f3re przej\u0119te zosta\u0142o, jako jedne z nielicznych s\u0142owia\u0144skich, takie przez angielski. Oznacza masowy akt przemocy skierowany przeciw jakiej\u015b mniejszo\u015bciowej grupie religijnej lub etnicznej, w naszej cz\u0119\u015b\u0107 Europy z regu\u0142y przeciw \u017bydom\n<\/div>\n<\/div>\nZamieszek nie ukr\u00f3ci\u0142 nawet fakt, \u017ce 18 sierpnia przez \u0141uk\u00f3w przeje\u017cd\u017ca\u0142 marsza\u0142ek Pi\u0142sudski. Na dworcu zosta\u0142 przywitany przez delegacj\u0119 mieszka\u0144c\u00f3w, ale grupy chc\u0105cych z\u0142o\u017cy\u0107 mu wyrazy szacunku (a najpewniej i skarg\u0119) przed jego oblicze nie dopuszczono. W ci\u0105gu kilku nast\u0119pnych dni napady i prze\u015bladowania powoli usta\u0142y, jednak nigdy wobec nikogo nie wyci\u0105gni\u0119to \u017cadnych konsekwencji. Dotyczy to zar\u00f3wno \u017byd\u00f3w – kt\u00f3rych cz\u0119\u015b\u0107 w ewidentny spos\u00f3b dopu\u015bci\u0142a si\u0119 zdrady podejmuj\u0105c wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z bolszewikami – jak i tych, kt\u00f3rzy samozwa\u0144czo przyznali sobie prawo wymierzenia sprawiedliwo\u015bci.<\/p>\n
Autor: Zbigniew Sm\u00f3\u0142ko
\n\u0179r\u00f3d\u0142o: “Wsp\u00f3lnota” 23 stycznia 2018 r.<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Za pomaganie bolszewikom zastosowano wobec \u017byd\u00f3w odpowiedzialno\u015b\u0107 zbiorow\u0105 W czasie wojny z bolszewikami w 1920 roku Sowieci na pi\u0119\u0107 dni zaj\u0119li \u0141uk\u00f3w. Cz\u0119\u015b\u0107 \u017cydowskich i polskich mieszka\u0144c\u00f3w udzieli\u0142a im poparcia. Kiedy rozbita Armia Czerwona wycofa\u0142a si\u0119 na wsch\u00f3d, mieszka\u0144cy miasta i \u017co\u0142nierze wywarli srog\u0105 zemst\u0119. Rabunek dom\u00f3w i sklep\u00f3w trwa\u0142 kilka dni. Sowieci do \u0141ukowa weszli 12 sierpnia 1920 roku. …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":6652,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[30],"tags":[180,945,2226,2225,1475,1477,1524,2227,2228,54,31],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6622"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6622"}],"version-history":[{"count":18,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6622\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6653,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6622\/revisions\/6653"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/6652"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6622"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6622"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6622"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}