\u0142ug\u00f3w<\/em> czyli \u0142\u0105k le\u017c\u0105cemu; tem to prawdopodobniejsze, \u017ce wedle kronikarzy, ziemia \u0141ukowska lasem zaros\u0142a, stanowi\u0142a szlak napad\u00f3w. Mokre \u0142\u0105ki dzi\u015b \u0141uk\u00f3w otaczaj\u0105ce, nie mog\u0105 i\u015b\u0107 w por\u00f3wnanie z b\u0142otami, jakie przed 30tu laty istnia\u0142y, w zaro\u015blach kt\u00f3rych kry\u0142y si\u0119 jeszcze rysie; a zapadni\u0119te posady zamku przed wieki zbudowanego, z kt\u00f3rych dzi\u015b czasem kawa\u0142 gruzu z b\u0142ota si\u0119 wydob\u0119dzie, i kamienna brama w ziemi\u0119 zapad\u0142a, niedawno przy restauracji jednej posesji w\u015br\u00f3d miasta odkryta, daj\u0105 wyobra\u017cenie \u00f3wczesnego topograficznego po\u0142o\u017cenia.<\/p>\nDzi\u015b streszcza si\u0119 ono w kilku wyrazach: r\u00f3wnina bez spadu w\u015br\u00f3d b\u0142ot, otoczonych nic nieznacz\u0105cemi pag\u00f3rkami, o pod\u0142o\u017cu nieprzepuszczalnem, gliniastem, z warstw\u0105 rodzajn\u0105 g\u0142\u0119bok\u0105, gliniasty czarnoziem.<\/p>\n
Zaznaczywszy to ubocznie, przebie\u017cmy kr\u00f3tko historyczne momenta tej osady. W jej to okolicy rozgrywa\u0142o si\u0119 Jad\u017awing\u00f3w, by\u0107 albo nie by\u0107, oko\u0142o roku 1262, i kwesty spokoju dla \u00f3wczesnej polskiej spo\u0142eczno\u015bci z tej strony.<\/p>\n
Na R\u00f3wnem pod \u0141ukowem, kt\u00f3reto miejsce dzi\u015b zdaje si\u0119 by\u0107 zaj\u0119tem przez wie\u015b Powarze (co wspiera i kopiec ju\u017c nieistniej\u0105cy, Pieni\u0119\u017cn\u0105 g\u00f3rk\u0105 zwany), przy osobistem znajdowaniu si\u0119 Boles\u0142awa Wstydliwego d\u0142ugo trwa\u0142 zaci\u0119ty i niepewny b\u00f3j, zako\u0144czony \u015amierci\u0105 Komjata, wodza Jad\u017awing\u00f3w i zwyci\u0119ztwa rycerstwa z ca\u0142ej Polski zebranego, pod wodz\u0105 \u017byndrama, Miecznika Krakowskiego. Siedziby Jad\u017awing\u00f3w zaj\u0119te, cz\u0119\u015b\u0107 ich samych wyt\u0119piona zupe\u0142nie, cz\u0119\u015b\u0107 ochrzczona przymusowo zosta\u0142a. Reszta schroni\u0142a si\u0119 do Litwy, z kt\u00f3r\u0105 jeszcze bardzo d\u0142ugo wyst\u0119puje w historji.<\/p>\n
Ani biskupstwo erygowane w tych czasach, ani sprowadzona za\u0142oga Templarjusz\u00f3w utrzyma\u0107 si\u0119 w \u0141ukowie nie mog\u0142y: bo szlakiem tym powtarza\u0142y si\u0119 dalsze napady Litwy, a szczeg\u00f3lniej w latach 1272, 1283 a nawet 1372. Pod \u0141ukowem w jednym z tych napad\u00f3w pora\u017conym by\u0142 Witenes ksi\u0105\u017ce Litewski, wracaj\u0105cy z mas\u0105 niewolnik\u00f3w i \u0142up\u00f3w zdobytych po 10-tygodniowym rabunku, a\u017c po Sandomierz posuni\u0119tym.<\/p>\n
Przeznaczenie swoje jako osada wojenna sko\u0144czy\u0142 \u0141uk\u00f3w dopiero ze wst\u0105pieniem na tron domu Jagiellon\u00f3w; ale rzecz dziwna \u2014 zaszczycany bardzo cz\u0119stemi odwiedzinami kr\u00f3l\u00f3w przy przejazdach ich na Litw\u0119, otrzymuj\u0105c prawie od wszystkich a\u017c do ostatniego znakomite ulgi i przywileje, niezdo\u0142a\u0142 podnie\u015b\u0107 si\u0119 i odznaczy\u0107 w jakimkolwiek wzgl\u0119dzie, a nawet, ur\u00f3\u015b\u0107 w rozleg\u0142o\u015b\u0107, coby pokazywa\u0142y jakieb\u0105d\u017a \u015blady. Dla miasta z przeznaczeniem \u017cywotnem, po\u017cary jakich mia\u0142 do\u015bwiadczy\u0107 \u0141uk\u00f3w w r. 1533 i za Rakoczego r. 1656 nicby nie znaczy\u0142y. Niepod\u017awign\u0119\u0142y go tak\u017ce s\u0142awne, jak niesie tradycja, na ca\u0142\u0105 Polsk\u0119 jarmarki, kt\u00f3re zczasem przenios\u0142y si\u0119 do \u0141\u0119czny. Niewzni\u00f3s\u0142 si\u0119 i na\u00f3wczas, gdy Pijarzy osiad\u0142szy w niem, za\u0142o\u017cyli szko\u0142y, kt\u00f3re w ostatnich czasach ich istnienia do 600 liczy\u0142y uczni\u00f3w, i gdy jednocze\u015bnie istnia\u0142 w niem powiat, S\u0105d Poprawczy i S\u0105d Pokoju, – bo brak\u0142o ducha w mieszka\u0144cach, aby przemys\u0142em i zabieg\u0142o\u015bci\u0105 zr\u00f3wnowa\u017cyli niekorzy\u015bci wynikaj\u0105ce z nieodpowiedniego do rozwoju z innych wzgl\u0119d\u00f3w po\u0142o\u017cenia miasta. Mieszczanie zadowoleni z dochodu czasowego z lichych mieszka\u0144, niestarali si\u0119 wznosi\u0107 lepszych budowli i trawili czas na pr\u00f3\u017cnowaniu; a \u017cydzi zajmowali si\u0119 nie handlem, kt\u00f3rego we w\u0142a\u015bciwem znaczeniu i dot\u0105d niema, ale drobnym przemys\u0142em i szachrajstwem z dnia na dzie\u0144. Kto chce sprawdzi\u0107 ten pogl\u0105d na ostatnie czasy, niech zajrzy do regestratur s\u0105dowych; s\u0105 one najlepsz\u0105 statystyk\u0105 moralno\u015bci zbiorowej danej miejscowo\u015bci.<\/p>\n
\u0141uk\u00f3w dzisiejszy nie jest tym, jakim by\u0142 przed laty 20tu. Po\u017car i kolej \u017celazna znakomicie go odrodzi\u0142y. Nie mo\u017cna \u017c\u0105da\u0107, aby lat kilka zrobi\u0142y to, czego setki lat nie zrobi\u0142y; w\u0105tpi\u0119 jednak o pomy\u015blnej \u0141ukowa przysz\u0142o\u015bci, je\u015bli lepszy duch nieo\u017cywi bezw\u0142adnego umys\u0142u mieszka\u0144c\u00f3w.<\/p>\n
A teraz odpowied\u017a korespondencj\u0119.<\/p>\n
Gdyby korrespondent chcia\u0142 by\u0142 mie\u0107 na wzgl\u0119dzie powy\u017csze topograficzne po\u0142o\u017cenie naszego miasta i chcia\u0142 si\u0119 przekona\u0107, \u017ce pod brukiem na rynku g\u0142\u00f3wnym dzi\u015b istniej\u0105cym, s\u0105 jeszcze dwa zagr\u0119z\u0142e bruki; \u017ce przed laty kilkudziesi\u0119ciu na tym samym rynku znajdowa\u0142o si\u0119 okno my\u015bliwskie, na kt\u00f3re zapada\u0142y dzikie kaczki; \u017ce rynsztoki nie mog\u0105 mie\u0107 lepszego spadku; to zamiast gani\u0107, dziwi\u0142by si\u0119 dobremu stanowi naszych bruk\u00f3w, zw\u0142aszcza przy ruchu i dostawach, jakie si\u0119 odbywaj\u0105 z otwarciem kolei \u017celaznej; a por\u00f3wnawszy bruki te z brukami dolnych ulic Warszawy i Pragi, na kt\u00f3rych i w doro\u017cce na resorach nie zawsze z\u0119by s\u0105 w bezpiecze\u0144stwie, po\u015bwi\u0119ci\u0142by kilka wyraz\u00f3w podzi\u0119kowania ochryp\u0142ej po ka\u017cdym deszczu i roztopach miejscowej policji, uganiaj\u0105cej si\u0119 ze mieszka\u0144cami r\u00f3\u017cnych wyzna\u0144, dla przyprowadzenia rzeczy b\u0142otnistych do porz\u0105dku. Gdzieindziej przemy\u015blni mieszka\u0144cy p\u0142ac\u0105 kasom miejskim za wolno\u015b\u0107 zabierania nieczysto\u015bci i b\u0142ota z rynk\u00f3w i plac\u00f3w, dla zu\u017cytkowania ich w gospodarstwie roinem; w \u0141ukowie kasa miejska p\u0142aci\u0142a dawniej 75, dzi\u015b 110 rs. zato \u017ceby je brano.<\/p>\n
Dw\u00f3ch rzeczy potrzeba nam dla utrzymania zewn\u0119trznego porz\u0105dku, je\u015bli ju\u017c tylko o niego idzie: ludno\u015bci porz\u0105dnej, pracowitej i przemy\u015blnej, i sp\u0142ywu biegiem leniwej i b\u0142otnistej, niby rzeki Krzny a\u017c ku Mi\u0119dzyrzeczowi, kt\u00f3ryby niedozwala\u0142 wodom wiosennym wylewa\u0107 a\u017c pod domy miasta. W\u00f3wczas nieskrzecza\u0142yby i niel\u0119gly si\u0119 pod pod\u0142ogami mieszka\u0144 \u017caby.<\/p>\n
Obecnie ludno\u015b\u0107 \u0141ukowa chrze\u015bcja\u0144ska wynosi 1710, \u017cydowska 3690, razem 4400. W niedalekiem okr\u0119gowem mie\u015bcie \u017belechowie, znajduje si\u0119 z 50 m\u0142ynk\u00f3w r\u0119cznych do wyrabiania kaszy, kt\u00f3ra si\u0119 rozwozi do miejsc odleg\u0142ych; jest kilku sitarzy, fabrykant wcale udatnych m\u0142ynk\u00f3w do czyszczenia zbo\u017ca; paru tkaczy wyrabiaj\u0105cych wcale niez\u0142e dywaniki. Zreszt\u0105 kilku rzemie\u015blnik\u00f3w wyrabiaj\u0105cych skrzynki wyprawowe dla dziewuch wiejskich. Soko\u0142\u00f3w zamieszkuj\u0105 ku\u015bnierze rozwo\u017c\u0105cy swe wyroby a\u017c do Litwy. Taka licha mie\u015bcina jak \u0141osice, zaopatruje ze dwa powiaty w og\u00f3rki, obok pracowito\u015bci mr\u00f3wczej przy roli. Co robi\u0105 mieszczanie \u0141ukowscy? Zawsze ich zasta\u0107 mo\u017cna na forum, nara\u017caj\u0105cych si\u0119, kt\u00f3ry szynk zas\u0142uguje na pierwsze\u0144stwo. A mamy na t\u0119 niewielk\u0105 ludno\u015b\u0107 a\u017c 32 szynki, tak w dzie\u0144 powszedni jak i \u015bwi\u0105teczny o\u017cywione, i b\u0119d\u0105ce prawdziw\u0105 ironj\u0105 motywu wstrzemi\u0119\u017aliwo\u015bci. Tych szk\u00f3\u0142ek elementarnych pr\u00f3\u017cniactwa mniej nam potrzeba. Potrzeba nam mniej szewc\u00f3w i krawc\u00f3w, maj\u0105cych inne zwykle nad krawiectwo zatrudnienie; a potrzeba nam ze dw\u00f3ch porz\u0105dnych krawc\u00f3w, kt\u00f3rzyby umieli chocia\u017c zno\u015bne uszy\u0107 odzienie; potrzeba nam chocia\u017c jednego porz\u0105dnego ko\u0142odzieja, kowala, trze\u017awych mularzy, i chocia\u017c ze dw\u00f3ch uczciwych rze\u017anik\u00f3w – bo rze\u017a o kt\u00f3rej \u00f3w p. korrespondent przepomnia\u0142, jest dla nas prawdziw\u0105 pi\u0119t\u0105 Achillesa. Przed laty kilku obrachowa\u0142em, \u017ce na nasz\u0105 ludno\u015b\u0107 z rzezi utrzymywa\u0142o si\u0119 razem 62 os\u00f3b wyznania moj\u017ceszowego; to za wiele, aby uczciwie wykonywa\u0107 fach rze\u017aniczy. Ta okoliczno\u015b\u0107 zas\u0142ugiwa\u0142a i zas\u0142uguje na uwydatnienie.<\/p>\n
Po\u017car zawsze i wsz\u0119dzie jest straszn\u0105, bezwzgl\u0119dn\u0105 kl\u0119sk\u0105; a jednak w rzeczywisto\u015bci nie by\u0142 on dla \u0141ukowa w skutkach tak strasznym. Czem by\u0142 \u0141uk\u00f3w przed po\u017carem, przekonywa i powierzchowno\u015b\u0107 i wn\u0119trze dom\u00f3w \u017cydowskich ocala\u0142ych od ognia, za b\u00f3\u017cnic\u0105 po\u0142o\u017conych, murowanych przy ulicy g\u0142\u00f3wnej, pop\u0119kanych i spaczonych. Najwi\u0119kszy jeden z takich murowanych pi\u0119trowych dom\u00f3w w ulicy Mi\u0119dzyrzeckiej, z rozporz\u0105dzenia w\u0142adzy rozebrano, jako gro\u017c\u0105cy niebezpiecze\u0144stwem. Czem jest teraz \u0141uk\u00f3w, przekona\u0107 si\u0119 mo\u017cna z wn\u0119trza i powierzchowno\u015bci nowowybudowanych dom\u00f3w; i w tych jest \u017cydowskie niechlujstwo, ale nie mieszka ju\u017c w hamakach okr\u0119towych familja nad familj\u0105 i przez wal\u0105ce si\u0119 \u015bciany kija przesadzi\u0107 nie mo\u017cna. Rzecz szczeg\u00f3lna: nawet ubi\u00f3r starozakonnych uleg\u0142 niejakiej zmianie ku lepszemu. W\u0142adza po\u015bpieszy\u0142a po po\u017carze ze wsparciem w ilo\u015bci 7000 rs., przy rozdziale kt\u00f3rych uwzgl\u0119dniono t\u0119 okoliczno\u015b\u0107, \u017ce par\u0119 os\u00f3b poprzednio pogorza\u0142ych, odbudowawszy si\u0119, niepo\u015bpieszy\u0142y z nowem ubezpieczeniem, i znowu ponios\u0142y szkod\u0119 przez po\u017car. Odbudowanie tak szybko post\u0105pi\u0142o, \u017ce wbrew korrespondentowi, znaj\u0105c od dawna mieszka\u0144c\u00f3w, dziwimy si\u0119 liczbie odbudowanych dom\u00f3w, i odbudowanych porz\u0105dnie. A je\u015bli nie wszystko odbudowano, nad czem ubolewa korrespondent, to sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 na to nast\u0119puj\u0105ce okoliczno\u015bci: \u017ce w przewidywaniu przysz\u0142o\u015bci, w\u0142adza nakaza\u0142a zamo\u017cniejszym pogorzelcom pokrywa\u0107 dachy blach\u0105, co tylko na uznanie zas\u0142ugiwa\u0107 mo\u017ce, i co wstrzyma\u0142o niedawno wynik\u0142y po\u017car \u0142a\u017ani; \u017ce plan odbudowania nieub\u0142aganie jest przestrzegany, – co r\u00f3wnie\u017c tylko uznanie wywo\u0142uje; \u017ce po\u017car spowodowa\u0142 mi\u0119dzy pogorzelcami liczne spory possessoryjne i dzia\u0142owe; \u017ce wreszcie reszta nie\u015bpieszy sama z odbudowaniem, bo pomys\u0142owe, przemys\u0142owe, spekulacyjne i wyrafinowane obroty z wzi\u0119tem w ca\u0142o\u015bci wynagrodzeniem za pogorzel, zdolne b\u0119d\u0105 w po\u0142owie z korzy\u015bci osi\u0105gni\u0119tych, uskuteczni\u0107 budow\u0119 w czasie p\u00f3\u017aniejszym.<\/p>\n
Mi\u0119dzy starozakonnymi \u0142ukowskimi prawo moj\u017ceszowe o procentach posz\u0142o na lewo; sami sobie p\u0142ac\u0105 najmniej 16%. My nic nie p\u0142acimy!! Modlitwy nawet wa\u017c\u0105 si\u0119 na \u0142uty. We wzgl\u0119dzie pogorzeli, jeden tylko nosiwoda \u0142ukowski by\u0142 sprawiedliwym; zapytany ile utraci\u0142, o\u015bwiadczy\u0142 \u017ce zyska\u0142 z\u0142. 15.<\/p>\n
\u017be \u017cyd\u00f3w jest u nas tak wiele i odr\u0119bnej kasty – bo przed laty kilku by\u0142o jeszcze trzech takich, z kt\u00f3rymi w czynno\u015bciach urz\u0119dowych rozmawia\u0107 trzeba by\u0142o przez t\u0142umacza, ze szkod\u0105 i dla samych \u017cyd\u00f3w i dla nas, podzi\u0119kowa\u0107 nale\u017cy pami\u0119ci naszych dawnych Starost\u00f3w, p\u00f3\u017aniej adjunkt\u00f3w, niekt\u00f3rych burmistrz\u00f3w i w cz\u0119\u015bci pods\u0119dk\u00f3w. W ci\u0105gu lat 23 ostatnich starozakonni \u0142ukowscy mieli tylko dw\u00f3ch rabin\u00f3w; Morgensztera, cz\u0142owiek na swoje stanowisko bardzo \u015bwiat\u0142y, w kilka miesi\u0119cy wyni\u00f3s\u0142 si\u0119 do \u0141\u0119czycy; drugi i ostatni bawi\u0142 w \u0141ukowie nie d\u0142u\u017cej nad trzy lata i oddali\u0142 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c. Dozorom b\u00f3\u017cniczym by\u0142o bardzo wygodnie bez rabina! a reszcie mieszka\u0144c\u00f3w bez hamulca duchownego.<\/p>\n
Roztkliwienie si\u0119 korrespondent nad gruzami b\u00f3\u017cnicy mniej jest uzasadnione; bo najprz\u00f3d nikt \u017cydom nie broni po\u015bpieszy\u0107 z jej budow\u0105, a po wt\u00f3re mniej ona im jest potrzebn\u0105; maj\u0105 bowiem ju\u017c dom modlitwy z gruntu odbudowany, kt\u00f3ry na d\u0142ugo wystarczy\u0107 mo\u017ce. Bo nietylko teraz, jak utrzymuje korrespondent, ale od dawnych czas\u00f3w schodzili si\u0119 oni i schodz\u0105 do dom\u00f3w prywatnych; a je\u015bli id\u0105 na modlitw\u0119 do b\u00f3\u017cnicy, to najcz\u0119\u015bciej o tym czasie, kiedy w w innych miastach dawno modlitwy poko\u0144czone. Przytem korrespondent skrupulatnie obrachowawszy a\u017c 14 dom\u00f3w prywatnych do odbywania modlitwy, przypomnia\u0142 nadmieni\u0107 o licznej sekcie Chassyd\u00f3w, szukaj\u0105cych zawsze odr\u0119bnego na to miejsca.<\/p>\n
\u017badna garbarnia ani olearnia, ani istniej\u0105ca przed po\u017carem piekarnia chrze\u015bcija\u0144ska, nieuleg\u0142a zniszczeniu, niepotrzebowa\u0142a wi\u0119c by\u0107 odbudowywan\u0105; ta ostatnia nieco tylko zosta\u0142a uszkodzon\u0105 i na drugi dzie\u0144 po po\u017carze ju\u017c funkcjonowa\u0142a. Piekarz tylko W\u0142och Ferrari, musia\u0142 si\u0119 wynie\u015b\u0107, tak jak przed nim Niemiec Thiel, z powodu zabieg\u00f3w starozakonnych; a piek\u0142 on \u0142adne bu\u0142ki i chleb, i posy\u0142a\u0107 po nie do Siedlec nie trzeba by\u0142o. W tym wzgl\u0119dzie opieka w\u0142adzy nad piekarzem chrze\u015bcjaninem przyda\u0142aby si\u0119 bardzo, cho\u0107by dla wzbudzenia konkurencji; bo zk\u0105din\u0105d pieczywo jest jeszcze u nas zno\u015bne, a i w mie\u015bcie gubernjalnem cz\u0119sto w pierwszej restauracji z gorszym od naszego chlebem spotka\u0107 si\u0119 mo\u017cna. Opieka ta jednak zawsze b\u0119dzie bezsiln\u0105, bez wsp\u00f3\u0142udzia\u0142u mieszka\u0144c\u00f3w chrze\u015bcjan.<\/p>\n
Ju\u017c wy\u017cej powiedzia\u0142em, \u017ce po\u015bpiech w odbudowaniu dom\u00f3w spalonych nie le\u017cy we wszystkich starozakonnych interesie, i przyczyna zw\u0142oki w tym wzgl\u0119dzie na karb braku ceg\u0142y k\u0142adzion\u0105 by\u0107 nie mo\u017ce. S\u0105 tu\u017c pod \u0141ukowem dwie cegielnie; jedna chrze\u015bcja\u0144ska, na tak zwanem starostwie, jak dot\u0105d i co do wymiar\u00f3w ceg\u0142y i co do dobroci, wyrabiaj\u0105ca j\u0105 uczciwie; druga \u017cydowska o wiorst\u0119 od miasta, z kt\u00f3rej ceg\u0142a ju\u017c gorsz\u0105 by\u0107 nie mo\u017ce. Kiedy przed trzema laty w\u0142adze wiejskie u\u017cy\u0142y \u015brodk\u00f3w energicznych dla usuni\u0119cia po wsiach komin\u00f3w stagowych i jedna i druga cegielnia nie mog\u0142y nastarczy\u0107 ceg\u0142y do komin\u00f3w, pomimo \u017ce po\u0142owa jej w chatach wiejskich zast\u0119powan\u0105 by\u0142a kamieniami. Nawet i cegielnia w Brzostowcu w Radzy\u0144skiem, wyrabiaj\u0105ca najlepsz\u0105 ceg\u0142\u0119 w okolicy, mia\u0142a korzy\u015b\u0107. Dzi\u015b kiedy si\u0119 \u0141uk\u00f3w odbudowywa, niema ceg\u0142y! bo \u017cydowska solidarno\u015b\u0107 nie chce da\u0107 zarobku przemys\u0142owi chrze\u015bcja\u0144skiemu, bo jest interes w tem \u017ceby zwleka\u0107. Je\u015bli moje zdanie jest mylne, czyni\u0119 ka\u017cdemu ch\u0119tnemu nast\u0119pn\u0105 propozycj\u0119: o 5 wiorst od \u0141ukowa mam glin\u0119 garncarsk\u0105, a wi\u0119c t\u0142ust\u0105; piasku do niej znajdziemy; odst\u0105pi\u0119 bardzo tanio przestrze\u0144 do eksploatacji, i zar\u0119czam \u017ce zrobi – z\u0142y interes.<\/p>\n
\u017badna z w\u0142adz nie dba o pochwa\u0142y pojedynczych indywidu\u00f3w: wynurzenie jednak uznania zawsze jest sprawiedliwo\u015bci\u0105, a czasem i jedyn\u0105 nagrod\u0105 za trudy i mozo\u0142y. “Amicus Plato – sed magis amica veritas.” My jeszcze bardziej kontenci jeste\u015bmy z tera\u017aniejszego naczelnika. Niewymagaj\u0105c czczych oznak, cho\u0107by powierzchownych g\u0142\u0119bokiego uszanowania, cich\u0105, nie obrachowywan\u0105 na effekt dzia\u0142alno\u015bci\u0105 wi\u0119cej robi, jakby si\u0119 to z pozoru zdawa\u0107 mog\u0142o. Czysto\u015b\u0107 w \u0141ukowie jest wi\u0119ksz\u0105 teraz, bo i bocznych si\u0119ga ulic. Nasz szpital, nad kt\u00f3rym on czuwa ze szczeg\u00f3ln\u0105 troskliwo\u015bci\u0105, jest wzorowo utrzymywany. Skwer prawie w\u0142asnym kosztem naczelnika utrzymywany, z p\u0142atnym przeze\u0144 ogrodnikiem, pozwala nam cieszy\u0107 si\u0119 ma\u0142\u0105 oaz\u0105 zielono\u015bci w tem miejscu, gdzie si\u0119 dawniej odbywa\u0142y wy\u015bcigi jarmarczne. Ale co najwa\u017cniejsza, na odpowiedzi w \u017c\u0105daniach naszych nie czekamy po p\u00f3\u0142 roku i wi\u0119cej; w\u0142adze wiejskie niedoros\u0142e jeszcze skali swego przeznaczenia, s\u0105 trzymane w granicach w\u0142a\u015bciwych i kontrolowane.<\/p>\n
Co do mnie, t\u0119bym tylko zrobi\u0142 uwag\u0119, \u017ce nasz cmentarz na tak obszern\u0105 parafj\u0119 jest zaszczup\u0142y, bo w\u0105tpi\u0119 \u017ceby zawiera\u0142 wi\u0119cej nad dwie morgi. Na jednej cz\u0119\u015bci praktykuje si\u0119 czteropolowy p\u0142odozmian, a skutki jego takie, \u017ce niespr\u00f3chnia\u0142e ko\u015bci ust\u0119powa\u0107 musz\u0105 miejsca \u015bwie\u017cym zw\u0142okom. Tak wiele jest ziemi! a nawet do rozdania, tu\u017c obok cmentarza. W imi\u0119 zmar\u0142ych i \u017cyj\u0105cych maj\u0105cych kiedy\u015b tam spocz\u0105\u0107, prosimy chocia\u017c o jedn\u0119 morg\u0119. Prosimy o rzecz bardzo ma\u0142\u0105, bo zapewne d\u0142ugo, i daj Bo\u017ce jaknajd\u0142u\u017cej, nie b\u0119dziemy u\u017cywa\u0107 zachodniego przemys\u0142u, do zamiany ko\u015bci przodk\u00f3w na chleb powszedni.<\/p>\n
Autor: J\u00f3zef Zawartki
\n\u0179r\u00f3d\u0142o: Gazeta Polska No 96. Warszawa, dnia 20 Kwietnia (2 maja) Czwartek, Rok 1872.<\/em><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"W numerze 73 pisma “Gazeta Polska” z 1872 roku, mo\u017cemy napotka\u0107 opisany przez jednego z korespondent\u00f3w, wizerunek \u0141ukowa dwa lata po wielkim po\u017carze kt\u00f3ry mia\u0142 miejsce 16 czerwca 1870 r. Wkr\u00f3tce, na \u0142amach pisma ukaza\u0142a si\u0119 odpowied\u017a na opublikowany wcze\u015bniej artyku\u0142.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":7047,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[2115,11,1002,604],"tags":[2436,2439,2440,2441,997,2061,2000,2389,442,248,199,2444,2442,344,67,2390,2394,1717,2392,8,7,2443,1549,2391,215,2437,2393,2438,1680,1184,327,516,1258,31],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6928"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6928"}],"version-history":[{"count":41,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6928\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7454,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6928\/revisions\/7454"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/7047"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6928"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6928"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6928"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
![\"\"](\"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/wp-content\/uploads\/2018\/08\/gazeta-polska-73.jpg\" "\\"\\"")
<\/a>