{"id":7197,"date":"2018-08-12T19:13:07","date_gmt":"2018-08-12T17:13:07","guid":{"rendered":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/?p=7197"},"modified":"2019-01-01T19:14:45","modified_gmt":"2019-01-01T17:14:45","slug":"na-pomnikowym-szlaku","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/?p=7197","title":{"rendered":"Na pomnikowym szlaku"},"content":{"rendered":"

Kto\u015b przybywaj\u0105cy do \u0141ukowa kolej\u0105, gdy wysi\u0105dzie na dworcu i nie skorzysta z taks\u00f3wki, b\u0105d\u017a autobusu, to wychodz\u0105c z budynku dworca wchodzi w Alej\u0119 Tadeusza Ko\u015bciuszki, kt\u00f3ra jest cz\u0119\u015bci\u0105 arterii wiod\u0105cej przez ca\u0142e miasto z p\u00f3\u0142nocy na po\u0142udnie. Ta arteria nosi obecnie kolejno w swych cz\u0119\u015bciach trzy nazwy. Jej walorem jest to, \u017ce je\u015bli przybywaj\u0105cy do miasta idzie ca\u0142y czas pieszo przed siebie, to mo\u017ce baczniej rozgl\u0105daj\u0105c si\u0119 na lewo i prawo… pozna\u0107 w\u0142a\u015bciwie histori\u0119 naszego grodu, wyra\u017caj\u0105c\u0105 si\u0119 w spotykanych po drodze r\u00f3\u017cnego rodzaju pomnikach, zaznaczam, \u017ce rozumiem tu s\u0142owo \u201epomnik\u201d szerzej, ni\u017c zwyczajowo odnosz\u0105c je do typowych np. obelisk\u00f3w i tablic. Tak si\u0119 sk\u0142ada, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 budynk\u00f3w napotykanych w\u0142a\u015bnie po tej drodze ma swoj\u0105 w\u0142asn\u0105 histori\u0119, na sw\u00f3j spos\u00f3b j\u0105 dokumentuj\u0105c. No, mo\u017ce kto\u015b zechce pomy\u015ble\u0107, \u017ce jako\u015b sobie \u017cartuj\u0119, ale zapewniam, \u017ce nie w g\u0142owie mi to. By wykaza\u0107, \u017ce powa\u017cnie ca\u0142\u0105 spraw\u0119 traktuj\u0119, pozwol\u0119 sobie zaproponowa\u0107 towarzyszenie komu\u015b w tej ca\u0142ej w\u0119dr\u00f3wce przez miasto, s\u0142u\u017c\u0105c chocia\u017cby skr\u00f3towymi informacjami. A wi\u0119c jak? Zacznijmy nasz\u0105 wsp\u00f3ln\u0105 w\u0119dr\u00f3wk\u0119 od naszego dworca.<\/p>\n

Wzniesiony w latach 1866-1867, zniszczony podczas I-ej wojny \u015bwiatowej, potem odbudowany, po II-ej wojnie \u015bwiatowej parokrotnie modernizowany. W latach 70-tych XX wieku gruntownie przebudowany podczas elektryfikacji w\u0119z\u0142a \u0142ukowskiego. Wtedy usuni\u0119to z nad okien od strony tor\u00f3w ozdoby w postaci “g\u0142\u00f3w diabelskich”, zostawiaj\u0105c jednak takie\u017c od strony podjazdu do dworca, gdy\u017c kto\u015b m\u0105dry, orientuj\u0105cy si\u0119 w sprawach sztuki i architektury powstrzyma\u0142 dziwaczne zap\u0119dy w\u0142adz, chc\u0105cych usuwa\u0107 zewsz\u0105d wszystko, co wi\u0105\u017ce si\u0119 ze sprawami wiary itp… Po prawej stronie placu przed dworcem obok budynku poczty Nr 2 znajduje si\u0119 pomnik “czynu zbrojnego kolejarzy” wzniesiony w 1974 r. z inicjatywy i wed\u0142ug projektu pracownika Lokomotywowni \u0141uk\u00f3w Ireneusza Staszewskiego. Id\u0105c Alej\u0105 Ko\u015bciuszki po lewej mijamy 3 bloki mieszkalne zbudowane pod koniec lat 50-tych przez Przedsi\u0119biorstwo Rob\u00f3t Kolejowych. W jednym z nich by\u0142a przychodnia lekarska PKP. Po prawej mijamy 3-pi\u0119trowy du\u017cy budynek, w 20-leciu by\u0142 to m\u0142yn \u017cydowskich w\u0142a\u015bcicieli Borensztajna i Wurcelmana. Po wojnie par\u0119 lat s\u0142u\u017cy\u0142 jako cz\u0119\u015b\u0107 obiekt\u00f3w produkcyjnych \u0141ukowskich Zak\u0142ad\u00f3w Obuwia. Obecnie przebudowany gruntownie mie\u015bci najwi\u0119ksz\u0105 piekarni\u0119 w \u0141ukowie p. Karwowskiego. Po lewej stronie alei, przed rogiem z ul. 11 listopada stoj\u0105 dwa parterowe murowane budynki z ko\u0144ca XIX wieku, jeden z nich mie\u015bci\u0142 szko\u0142\u0119 przycerkiewn\u0105 \u015bwi\u0105tyni prawos\u0142awnej \u015bw. Miko\u0142aja, wzniesionej dla sporej kolonii Rosjan mieszkaj\u0105cych w \u0141ukowie, drugi za\u015b, z prawej strony, by\u0142 mieszkaniem dla duchownych i obs\u0142ugi \u015bwi\u0105tyni. Cerkiew zbudowana w roku 1885, opuszczona po I-ej wojnie \u015bwiatowej, popad\u0142a w ruin\u0119, rozebrano j\u0105 w roku 1930. Pozosta\u0142a do wojny nazwa dla szko\u0142y zawodowej mieszcz\u0105cej si\u0119 w obydwu tych budynkach: nazywano j\u0105 szko\u0142\u0105 “przy cerkwi”…<\/p>\n

Z lewej strony skrzy\u017cowania Alei Ko\u015bciuszki z ul. Siedleck\u0105 i ul. Pi\u0142sudskiego (ona kiedy\u015b by\u0142a cz\u0119\u015bci\u0105 Siedleckiej, jako “W\u0119growska”) stoi du\u017cy pi\u0119trowy dom o dziwnym kszta\u0142cie, wzniesiony po I-ej wojnie przez rejenta Nowackiego. Podczas okupacji niemieckiej s\u0142u\u017cy\u0142 dla wojska niemieckiego jako rodzaj hotelu: “Soldatenheim”, Po wojnie kr\u00f3tko by\u0142a tu siedziba UB, potem przez par\u0119 lat Komitet Pow. PZPR, przychodni lekarskich, Ubezpieczalni, wreszcie przez d\u0142ugie lata mie\u015bci\u0142a si\u0119 tu Szko\u0142a Specjalna.<\/p>\n

Id\u0105c dalej przebywamy drugi kilometr “trasy”, mijaj\u0105c po lewej w\u015br\u00f3d blok\u00f3w Sp\u00f3\u0142dzielni Mieszkaniowej ustawiony jako rodzaj pomnika z wojny egzemplarz odrzutowego my\u015bliwca MIG, przekazany miastu przez wojsko. S\u0142u\u017cy on m.in. jako “punkt orientacyjny”, nazywany “samolotem z Ok\u0119cia \u0142ukowskiego”… Dalej dochodzimy do prawdziwego “w\u0119z\u0142a pomnikowego” w \u0141ukowie. Mamy po lewej barokowy ko\u015bci\u00f3\u0142 pw. Przemienienia Pa\u0144skiego (od 1997 r. jest kolegiat\u0105), kt\u00f3ry wraz z z obustronnymi budynkami poklasztornymi stanowi\u0142 w\u0142asno\u015b\u0107 Ojc\u00f3w Pijar\u00f3w, sprowadzonych do \u0141ukowa w r. 1697. To wielki pomnik chlubnej przesz\u0142o\u015bci \u0141ukowa, wymurowany do r. 1762. Pod figur\u0105 Chrystusa na schodach w roku 1916 wmurowano pami\u0105tkow\u0105 tablic\u0119 z okazji 125 rocznicy Konstytucji 3 Maja. Podczas wojny usuni\u0119ta przez Niemc\u00f3w, bezpiecznie schowana na cmentarzu \u0142ukowskim, zosta\u0142a restytuowana na \u015bcianie lewego skrzyd\u0142a budynku przy ko\u015bciele, mieszcz\u0105cym od po\u0142owy XIX wieku Szpital im. \u015bw. Tadeusza (do r. 1960), potem przez kilka lat Liceum Medyczne Piel\u0119gniarstwa, a od kilkunastu lat Powiatowy Urz\u0105d Pracy. Na tej samej \u015bcianie budynku bli\u017cej ko\u015bcio\u0142a wmurowano w 1997 r. tablic\u0119, upami\u0119tniaj\u0105c\u0105 \u015bp. Andrzeja B\u0105czkowskiego, \u0142ukowianina, kt\u00f3ry kr\u00f3tko pe\u0142ni\u0142 funkcj\u0119 Ministra Pracy i Spraw Socjalnych. Po prawej stronie od ko\u015bcio\u0142a, mi\u0119dzy oknami s\u0105 dwie tablice, kt\u00f3re szcz\u0119\u015bliwie przetrwa\u0142y II-g\u0105 wojn\u0119 \u015bwiatow\u0105. Jedna z nich upami\u0119tnia ks. Stanis\u0142awa Brz\u00f3sk\u0119, kt\u00f3ry tu mieszka\u0142 jako wikary do czasu Powstania Styczniowego. Ods\u0142aniaj\u0105c t\u0119 tablic\u0119 w czerwcu 1922 r., wyg\u0142asza\u0142 \u017carliwe przem\u00f3wienie do harcerskiej m\u0142odzie\u017cy dr Bronis\u0142aw Ch\u0105ci\u0144ski, wielki spo\u0142ecznik i wzorowy obywatel-patriota. Nadzwyczaj wzruszony, zako\u0144czy\u0142 \u017cycie przy tej tablicy wskutek ataku sercowego. Jemu po\u015bwi\u0119cono wkr\u00f3tce odpowiedni\u0105 tablic\u0119, kt\u00f3ra jest obok tablicy ks. Brz\u00f3ski. Nad nimi wysoko znajduje si\u0119 zegar s\u0142oneczny z 1856 r., stanowi\u0105cy te\u017c swego rodzaju zabytek.<\/p>\n

Po prawej stronie ul. Pi\u0142sudskiego ma sw\u0105 siedzib\u0119 Muzeum Regionalne w \u0141ukowie w budynku s\u0142awnego kolegium pijarskiego, gdzie by\u0142 konwikt dla student\u00f3w, ufundowany przez biskupa Szaniawskiego oko\u0142o roku 1733. Ponad p\u00f3\u0142 wieku (w XX-leciu i p\u00f3\u017aniej) mia\u0142 tu siedzib\u0119 \u0142ukowski s\u0105d. Za nim z prawej strony stoi okaza\u0142y gmach Starostwa \u0141ukowskiego, kt\u00f3ry zacz\u0105\u0142 budowa\u0107 w roku 1836 Ornano Chiaratelli, kuzyn Napoleona Bonaparte, kt\u00f3ry osiad\u0142 w \u0141ukowie jako in\u017cynier powiatowy.<\/p>\n

Na \u015bcianie budynku 11.XI.1934 r. ods\u0142oni\u0119to tablic\u0119 upami\u0119tniaj\u0105c\u0105 czyn zbrojny \u0142ukowskich cz\u0142onk\u00f3w POW w latach wojny polsko-bolszewickiej. Podczas okupacji Niemcy usun\u0119li tablic\u0119, kt\u00f3ra szcz\u0119\u015bliwie przetrwa\u0142a wojn\u0119, odnalaz\u0142a si\u0119 w 1981 r. w Lublinie. Powr\u00f3ci\u0142a do \u0141ukowa, zosta\u0142a restytuowana na dawnym miejscu w 1988 r. Obok niej jest du\u017co “m\u0142odsza” tablica, po\u015bwi\u0119cona Zwi\u0105zkowi Inwalid\u00f3w Wojennych i Wojskowych RP, ufundowana przez \u0141ukowsk\u0105 Sp\u00f3\u0142dzielni\u0119 Inwalid\u00f3w im. Gen. Fr. Kleeberga. Po lewej stronie budynku znajduje si\u0119 mi\u0119dzy oknami ma\u0142a tablica, ods\u0142oni\u0119ta w 1947 r., a po\u015bwi\u0119cona “Bojownikom o Wolno\u015b\u0107 i Demokracj\u0119”.<\/p>\n

Na skwerku po lewej stronie przy Placu Narutowicza od stycznia 1963 roku stoi odbudowany wtedy pomnik Powsta\u0144c\u00f3w Styczniowych, kt\u00f3ry by\u0142 wzniesiony z inicjatywy m\u0142odzie\u017cy \u0142ukowskiej w roku 1926, ods\u0142oni\u0119ty przy udziale jeszcze wtedy \u017cyj\u0105cych paru Weteran\u00f3w z 1863 r. Niemcy pomnik zburzyli, jego fragmenty przetrwa\u0142y na terenie ogrodu gimn. i liceum im. T. Ko\u015bciuszki, pomnik odtworzono w roku 1963 na skwerku, za\u015b pierwotnie by\u0142 wzniesiony w rogu Placu Narutowicza od strony po\u0142udniowo-zachodniej.<\/p>\n

Po drugiej stronie skwerku przy ul. Czerwonego Krzy\u017ca obecnie stoi du\u017cy dom Pa\u0144stwa Walczak\u00f3w, zbudowany na fundamentach i z cz\u0119\u015bciowo rozbudowanego domu Pa\u0144stwa Bryc\u00f3w. Zamieszczone zdj\u0119cie dokumentuje w\u0142a\u015bnie tamten dawny budynek, kt\u00f3ry mie\u015bci\u0142 w XX-leciu mi\u0119dzywojennym i po wojnie do roku 1960 poczt\u0119 i telegraf. Stanis\u0142aw Bryc by\u0142 d\u0142ugoletnim naczelnikiem tej poczty. A wi\u0119c dom ten jest swoistym pomnikiem historii…<\/p>\n

\"\"<\/a>\"\"<\/span><\/div>

Dom Pa\u0144stwa Bryc\u00f3w<\/p>\n

Z kolei prezentujemy drugi budynek za wymienionym, ten “wie\u017cyczk\u0105”. Tak wygl\u0105da\u0142 w XX-leciu przed dobudowaniem pi\u0119tra dom Pa\u0144stwo Studzi\u0144skich. Dr Micha\u0142 Studzi\u0144ski by\u0142 d\u0142ugoletnim dyrektorem szpitala \u0142ukowskiego, znanym spo\u0142ecznikiem. Budynek, od dawna w\u0142asno\u015b\u0107 pa\u0144stwowa, mie\u015bci wydzia\u0142y Starostwa, oraz… nasz\u0105 Redakcj\u0119 “Nowej Gazety \u0141ukowskiej”.<\/p>\n

\"\"<\/a>\"\"<\/span><\/div>

Dom Pa\u0144stwa Studzi\u0144skich<\/p>\n

Po tej samej stronie, troch\u0119 dalej na drugim skwereczku stoi g\u0142az, upami\u0119tniaj\u0105cy obchody 750-lecia \u0141ukowa w 1983 r. Za nim znajduje si\u0119 ufundowany w 1999 r. pomnik Jana Paw\u0142a II, kt\u00f3ry w 1999 r. nawiedzi\u0142 Siedlce. Po tej samej stronie, ale ju\u017c znacznie dalej, jest zachowany ci\u0105g budynk\u00f3w-kamienic, tzw. \u0142ukowskiej secesji, szcz\u0119\u015bliwie zachowanych z po\u017cogi wojennej (do skwerku w centrum miasta). Jeszcze przed tym ci\u0105giem stoi zachowana \u015brodkowa cz\u0119\u015b\u0107 kamienicy Pa\u0144stwa Klimeckich, kt\u00f3rej zachodni\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 rozbi\u0142a bomba we wrze\u015bniu 1939 r., grzebi\u0105c w ruinach piwnicy domu ponad 100 os\u00f3b. Cz\u0119\u015b\u0107 wschodni\u0105 budynku rozebrano po wojnie, czyni\u0105c w ten spos\u00f3b przed\u0142u\u017cenie ul. Chopina. Po prawej stronie ulicy, kt\u00f3ra od skrzy\u017cowania nosi nazw\u0119 ul. Kard. Wyszy\u0144skiego (przed wojn\u0105 D-ra Ch\u0105ci\u0144skiego, potem… Dzier\u017cy\u0144skiego!) stoi zachowany jednopi\u0119trowy dom, dawniej w\u0142asno\u015b\u0107 Pa\u0144stwa Luck\u00f3w, w kt\u00f3rym mieszka\u0142 dr Bronis\u0142aw Ch\u0105ci\u0144ski z rodzin\u0105. Fakt ten upami\u0119tnia stosowna tablica na budynku. W dalszym przebiegu ulicy poza skrzy\u017cowaniem z ul. Mi\u0119dzyrzeck\u0105, to rejon \u0142ukowskiej star\u00f3wki. Stoi tu du\u017cy budynek mieszcz\u0105cy biura PKO i PZU. Na jego \u015bcianie umieszczone s\u0105 dwie tablice. Jedna z nich, z 1959r., upami\u0119tnia miejsce ka\u017ani Polak\u00f3w podczas II wojny \u015bwiatowej, gdy w stoj\u0105cym na tym miejscu budynku magistrackim katowano wi\u0119\u017ani\u00f3w. Budynku tego ju\u017c nie ma, a tablica umieszczona na innym gmachu po prostu zniekszta\u0142ca histori\u0119. Budynek magistratu z oboma skrzyd\u0142ami (zbud. 1839 r.) zniszczony podczas wojny zosta\u0142 rozebrany, a zbudowano na tym miejscu siedziby PKO, PZU i dalej Banku Narodowego. Druga tablica obok omawianej, zosta\u0142a ods\u0142oni\u0119ta w 2012 r , jako upami\u0119tniaj\u0105ca martyrologi\u0119 \u017byd\u00f3w w \u0141ukowie.<\/p>\n

Dalej, id\u0105c naszym “pomnikowym szlakiem” mamy zaraz po prawej stronie \u0142adny pi\u0119trowy budynek Miejskiej Biblioteki w \u0141ukowie, kt\u00f3ry ma swoj\u0105 bogat\u0105 histori\u0119. Wzniesiony w latach 1903-1905 by\u0142 pomieszczeniem “herbaciarni” miejskiej, Klubu Miejskiego, organizacji strzeleckiej, najd\u0142u\u017cej za\u015b, bo od roku 1922 do wybuchu II-ej wojny \u015bwiatowej by\u0142 siedzib\u0105 Stowarzyszenia Kulturalno-O\u015bwiatowego “Ogniwo” (tu by\u0142 m.in. teatr “Ogniwa”). Podczas wojny w Lipcu 1944 roku spalony, zosta\u0142 szybko odbudowany i s\u0142u\u017cy\u0142 kolejno celom spo\u0142eczno-kulturalnym, najpierw jako Dom Ludowy, w latach 1954-1965 Pow. Dom Kultury, \u0141ukowski O\u015brodek Kultury, a od paru lat mie\u015bci Bibliotek\u0119.<\/p>\n

Poza mostem na Krznie d\u0142ugo nie mamy nic, a\u017c dopiero w po\u0142owie ulicy po prawej stronie stoi okaza\u0142y dom pi\u0119trowy, zbudowany na pocz. XX wieku, w\u0142asno\u015b\u0107 rodziny Brzezi\u0144skich, prawie 3 lata by\u0142 siedzib\u0105 Stowarzyszenia “Ogniwo”, by w roku 1923 sta\u0107 si\u0119 w\u0142asno\u015bci\u0105 nowej parafii w \u0141ukowie Podwy\u017cszenia \u015aw. Krzy\u017ca, dla kt\u00f3rej na plebani\u0119 wykupi\u0142 budynek pierwszy proboszcz ks. kan. Kazimierz Kwiatkowski. Podczas wojny u\u017cytkowali budynek Niemcy, po wojnie parafia ponownie go obj\u0119\u0142a i s\u0142u\u017cy\u0142 jako plebania do lat 70-tych, gdy pobudowano po przeciwnej stronie ulicy nowy okaza\u0142y gmach, znacznie bardziej obszerny. Trzeba wspomnie\u0107 o ko\u015bciele Podwy\u017cszenia \u015aw. Krzy\u017ca, kt\u00f3ry jako murowany zosta\u0142 doko\u0144czony dopiero w roku 1770, jakkolwiek Bernardyni przybyli do \u0141ukowa znacznie wcze\u015bniej, bo w 1629 r., wznosz\u0105c najpierw budowle drewniane. Do ko\u015bcio\u0142a nale\u017cy te\u017c dzwonnica, zbudowana w 1766 r. W \u015bwi\u0105tyni znajduj\u0105 si\u0119 tablice, dokumentuj\u0105ce r\u00f3\u017cne osoby i wydarzenia. Tablice znacznie p\u00f3\u017aniejsze, bo z ko\u0144ca XX w. i pocz\u0105tku XXI w. znajduj\u0105 si\u0119 wewn\u0105trz budynku ongi\u015b klasztornego, kt\u00f3ry przez d\u0142ugie lata mie\u015bci\u0142 \u0142ukowsk\u0105 szko\u0142\u0119 \u015bredni\u0105.<\/p>\n

Do ko\u0144ca naszej trasy (w sumie ok. 3 km, do rogatki radzy\u0144skiej) znajduj\u0105 si\u0119 jeszcze dwa obiekty sakralne: figura Matki Bo\u017cej za ko\u015bcio\u0142em po lewej stronie oraz Naj\u015bw. Serca Pana Jezusa na ma\u0142ym rondzie rogatki radzy\u0144skiej. Obie wzniesione na pocz\u0105tku lat 30-tych XX wieku. I to by\u0142oby wszystko, co mogli\u015bmy spotka\u0107 na tej proponowanej trasie “pomnikowej”. Poza obr\u0119bem tej trasy, w r\u00f3\u017cnej odleg\u0142o\u015bci (od 200 metr\u00f3w do… 2 km) znajd\u0105 si\u0119 jeszcze takie obiekty, jak: na cmentarzu parafialnym Krzy\u017c Katy\u0144ski, pomniczek harcerski, grobowiec i Pomnik Powsta\u0144c\u00f3w 1863 r., Grobowiec-Pomnik Partyzant\u00f3w II wojny \u015bw., na tzw. Nowym \u0141ukowie pomnik H. Sienkiewicza (z 1933r.), pami\u0105tkowy g\u0142az po\u015bwi\u0119cony Inwalidom Wojennym (ul. Spokojna), pomnik martyrologii \u017byd\u00f3w \u0141ukowskich na kirkucie (ul. Warszawska), obelisk bohater\u00f3w wojny polsko-bolszewickiej na cmentarzu wojskowym na \u0141apiguzie, pomnik “Ostoi” na osiedlu przy ul. Siedleckiej i in.<\/p>\n

A w og\u00f3le, to dobrze jest wzi\u0105\u0107 dobry przewodnik turystyczny i pow\u0119drowa\u0107 samemu, “na wyczucie”, szukaj\u0105c ciekawych rzeczy…<\/p>\n

Autor: \u0141ukowiak
\n\u0179r\u00f3d\u0142o: “Nowa Gazeta \u0141ukowska” Nr 2, 2014 r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Kto\u015b przybywaj\u0105cy do \u0141ukowa kolej\u0105, gdy wysi\u0105dzie na dworcu i nie skorzysta z taks\u00f3wki, b\u0105d\u017a autobusu, to wychodz\u0105c z budynku dworca wchodzi w Alej\u0119 Tadeusza Ko\u015bciuszki, kt\u00f3ra jest cz\u0119\u015bci\u0105 arterii wiod\u0105cej przez ca\u0142e miasto z p\u00f3\u0142nocy na po\u0142udnie. Ta arteria nosi obecnie kolejno w swych cz\u0119\u015bciach trzy nazwy. Jej walorem jest to, \u017ce je\u015bli przybywaj\u0105cy do miasta idzie ca\u0142y czas …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":7206,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[30],"tags":[109,1715,531,1488,116,115,1255,315,2510,1030,1543,157,158,159,267,275,42,60,102,710,237,663,753,2513,330,62,954,1784,248,2509,506,428,412,2512,67,2350,1883,2517,2504,668,277,2507,2087,257,8,1531,7,1700,2516,320,225,1787,447,282,548,155,328,2514,238,131,2515,2508,2505,2506,2238,2511,1740,1952,239,1496,232,1618,2096,219,249,1492],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7197"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=7197"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7197\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7205,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7197\/revisions\/7205"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/7206"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=7197"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=7197"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=7197"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}