Powstanie Styczniowe rozpocz\u0119\u0142o si\u0119 w nocy z 22\/23 stycznia 1863 r. Bezpo\u015bredni\u0105 przyczyn\u0105 jego wybuchu by\u0142a branka do wojska, zarz\u0105dzona przez margrabiego Aleksandra Wielopolskiego<\/strong> – Naczelnika Rz\u0105du Cywilnego Kr\u00f3lestwa Polskiego.<\/p>\n Po Wio\u015bnie Lud\u00f3w 1848-49, przegranej wojnie krymskiej z lat 1S53-56 przez Rosj\u0119 z Turcj\u0105 i jej sprzymierze\u0144cami oraz tzw. odwil\u017cy posewastopolskiej nast\u0105pi\u0142 wzrost nastroj\u00f3w patriotycznych w Kr\u00f3l. Polskim.<\/p>\n W\u015br\u00f3d student\u00f3w Warszawy, obok tajnych stowarzysze\u0144, organizowano od 1858 r. manifestacje patriotyczno-religijne. Mo\u017cna tu wymieni\u0107 Msz\u0119 \u017ba\u0142obn\u0105 z 18 marca 1859 r, za dusze trzech wieszcz\u00f3w: Adama Mickiewicza, Juliusza S\u0142owackiego i Zygmunta Krasi\u0144skiego. Za\u015b manifestacj\u0105 w czerwcu 1860 r. na pogrzebie Katarzyny Sowi\u0144skiej, wdowy po gen. J\u00f3zefie zapocz\u0105tkowano rewolucj\u0119 moraln\u0105, kt\u00f3ra osi\u0105gn\u0119\u0142a szczyt wiosn\u0105 1861 r. Organizowano manifestacje w rocznic\u0119 wydarze\u0144 historycznych, np. 29 XI 1860 r. w 30 rocznic\u0119 Powstania Listopadowego. Msze \u015bw. odby\u0142y si\u0119 tak\u017ce w Lublinie i Radomiu. W czasie manifestacji rocznicy bitwy o Olszynk\u0119 Grochowsk\u0105 25 11 1861 r. na Rynku w Warszawie rozbito procesj\u0119, a 27 lutego na Krakowskim Przedmie\u015bciu pola\u0142a si\u0119 krew. Pad\u0142o pi\u0119ciu zabitych: K. Brandel<\/strong> – robotnik metalowiec, Adamkiewicz<\/strong> – czeladnik krawiecki, M. Arcichewicz<\/strong> – ucze\u0144 Szko\u0142y Realnej, M. Karczewski<\/strong> i Z. Rutkowski<\/strong> – ziemianie. Stolica by\u0142a oburzona. Pogrzeb by\u0142 wielk\u0105 manifestacj\u0105. Panowa\u0142a powszechna \u017ca\u0142oba. Codziennym strojem by\u0142 czarny ubi\u00f3r i czarna kokarda. W\u0142adze dokonywa\u0142y aresztowa\u0144 i zakazywa\u0142y noszenia czarnych stroj\u00f3w.<\/p>\n W nocy z 7\/8 IV 1861 r. Wielopolski przygotowa\u0142 ustaw\u0119 o zbiegowiskach, w kt\u00f3rej przewidywa\u0142 u\u017cycie w ostateczno\u015bci broni. 8 kwietnia informowa\u0142y o tym rozwieszone obwieszczenia. Mimo to tego dnia zebra\u0142 si\u0119 t\u0142um na Placu Zamkowym. Przeciw ludziom wyprowadzono ok. 1300 \u017co\u0142nierzy. U\u017cyto broni, pad\u0142o ponad 200 zabitych.<\/p>\n 14 X 1861 r. Wielopolski og\u0142osi\u0142 stan wojenny, ale 15 pa\u017adziernika, pomimo zakaz\u00f3w, odby\u0142y si\u0119 nabo\u017ce\u0144stwa i \u015bpiewy patriotyczne w ko\u015bcio\u0142ach Warszawy. Katedr\u0119 i ko\u015bci\u00f3\u0142 Bernardyn\u00f3w otoczy\u0142o wojsko i wtargn\u0119\u0142o do \u015bwi\u0105ty\u0144. Zdewastowano wn\u0119trza, ludzi osuni\u0119to si\u0142\u0105. Kobiety i dzieci do dom\u00f3w, a 1678 m\u0119\u017cczyzn zap\u0119dzono do Cytadeli. Ko\u015bci\u00f3\u0142 17 X 1861 r. uzna\u0142 wtargni\u0119cie \u017co\u0142nierzy za profanacj\u0119. Zamkni\u0119to w Warszawie ko\u015bcio\u0142y i kaplice do czasu, p\u00f3ki nie b\u0119dzie pewno\u015bci, \u017ce lud wierny b\u0119dzie czu\u0142 si\u0119 bezpieczny. W\u0142adze carskie znalaz\u0142y si\u0119 w powa\u017cnym k\u0142opocie. Namiestnik hr. Karol Lambert<\/strong> przerzuci\u0142 win\u0119 na swego zast\u0119pc\u0119 gen. Aleksandra Gerstenzwejga<\/strong>, kt\u00f3ry kierowa\u0142 akcj\u0105 na ko\u015bcio\u0142y. Pope\u0142ni\u0142 on samob\u00f3jstwo. Prezes Komisji \u015aledczej – gen. Lew Lewnin<\/strong> dosta\u0142 ataku apopleksji, a namiestnik Lambert ci\u0119\u017cko si\u0119 rozchorowa\u0142 i poda\u0142 si\u0119 do dymisji. Margrabia Wielopolski t\u0142umaczy\u0142 si\u0119, \u017ce nie konsultowano z nim wtargni\u0119cia do ko\u015bcio\u0142\u00f3w.<\/p>\n Stan wojenny i stosowane represje spowodowa\u0142y, \u017ce rezygnowano z manifestacji w Warszawie, kt\u00f3re przenios\u0142y si\u0119 na prowincj\u0119, a od 1862 r. zacz\u0119to przygotowywania do powstania – by\u0142a to praca tajna, spiskowa. Nakazem z 13 lutego 1862 r. abpa Szcz\u0119snego Feli\u0144skiego<\/strong> otwarto ko\u015bcio\u0142y, jednocze\u015bnie zakazano w \u015bwi\u0105tyniach \u015bpiewania pie\u015bni patriotyczno-religijnych. Wywo\u0142a\u0142o to rozd\u017awi\u0119k ze spo\u0142ecze\u0144stwem. Mimo to abp Feli\u0144ski nie poszed\u0142 na wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z caratem. Wezwa\u0142 cara Aleksandra II do zaprzestania represji, a gdy wybuch\u0142o powstanie opowiedzia\u0142 si\u0119 po stronie Rz\u0105du Narodowego, za co uwi\u0119ziono go i zes\u0142ano na 20 lat do Jaros\u0142awia nad Wo\u0142g\u0105. Nigdy nie powr\u00f3ci\u0142 do Warszawy, a po zes\u0142aniu zamieszka\u0142 w Galicji.<\/p>\n Wiosn\u0105 1862 r. prace spiskowe wzmog\u0142y si\u0119. Powstawa\u0142y tajne organizacje w Warszawie, jak Komitet Miejski (KM) czy Dyrekcja Wiejska, kt\u00f3rych celem by\u0142a niepodleg\u0142a Polska. KM wysy\u0142a\u0142 emisariuszy w teren: w Radomskie Romana Rogi\u0144skiego<\/strong> i Juliana Wereszczy\u0144skiego<\/strong>, w P\u0142ockie Kazimierza Sikorskiego<\/strong> i Stanis\u0142awa Szachowskiego<\/strong>, w Lubelskie braci Jana i Leona Frankowskich<\/strong>. Ostatecznie wytworzy\u0142y si\u0119 dwie orientacje polityczne tj. czerwonych, kt\u00f3rzy zarzucali bia\u0142ym brak patriotyzmu, niech\u0119\u0107 do powstania, przywi\u0105zanie do pracy organicznej, za\u015b biali czerwonym dzia\u0142alno\u015b\u0107 rewolucyjn\u0105 i brak rozumu. Tymczasem wzmog\u0142y si\u0119 akcje bojowe czerwonych. I tak: 27 VII 1862 r. zamach oficera rosyjskiego Andrzeja Potiebni<\/strong> na namiestnika Aleksandra Ludersa<\/strong>, kt\u00f3ry zosta\u0142 ranny; 3 VIII 1862 r. Ludwik Jaroszy\u0144ski<\/strong> strzela\u0142 do wlk. ksi\u0119cia Konstantego, lekko go rani\u0105c. Ponadto odby\u0142y si\u0119 nieudane zamachy na mrgr Wielopolskiego 7 VIII 1862 r. przez Ludwika Rylla<\/strong> i 15 VIII przez J\u00f3zefa Rzo\u0144ca<\/strong>. Wszyscy oni zostali schwytani i straceni przez powieszenie w 1862 r.<\/p>\n KM w czerwcu 1862 r. przekszta\u0142ci\u0142 si\u0119 w Komitet Centralny Narodowy (KCN). Od wrze\u015bnia 1862r. zorganizowano w Kr\u00f3lestwie podziemne w\u0142adze narodowe wojew\u00f3dzkie i powiatowe, w kt\u00f3rych ksi\u0119\u017ca pe\u0142nili odpowiedzialne funkcje; 3 by\u0142o naczelnikami wojew\u00f3dztw, 10-ci u powiat\u00f3w, wielu naczelnikami miast Na gazdach diecezjalnych deklarowali poparcie dla KCN. Wychodzi\u0142a tajna prasa np.: \u201eRuch\u201d, \u201eStra\u017cnica\u201d, \u201ePobudka\u201d, \u201ePrawda\u201d, \u201eChor\u0105giew Swobody\u201d, \u201eKosynier\u201d, \u201eG\u0142os Kap\u0142ana Polskiego\u201d.<\/p>\n Tajne polskie pa\u0144stwo podziemne i jego organa przygotowywa\u0142y nar\u00f3d do powstania, o terminie nie m\u00f3wiono. Dopiero na zapowied\u017a branki przez w\u0142adze carskie w “Dzienniku Powszechnym” KCN powiadomi\u0142, \u017ce z chwil\u0105 branki nast\u0105pi godzina zmartwychwstania. Brank\u0119 rozpocz\u0119to w Warszawie w nocy z 14\/15 stycznia 1863 r. po naradzie wojska, policji i Wielopolskiego. O godz. 0.30 na miasto wysz\u0142o 240 oddzia\u0142\u00f3w poborowych, ka\u017cdy po 2 policjant\u00f3w i 3 \u017co\u0142nierzy. Policja wyci\u0105ga\u0142a z dom\u00f3w poborowych, a wojsko dostarcza\u0142o ich do punktu zbornego. Na 2500 schwytano 1657, z czego do wojska posz\u0142o 559 os\u00f3b, reszt\u0119 puszczono – nie nale\u017celi do organizacji spiskowej. Na wie\u015b\u0107 o brance 15 stycznia zebra\u0142 si\u0119 KCN i zapowiedziano powstanie na noc z 22\/23 stycznia 1863 r. KCN jako Tymczasowy Rz\u0105d Narodowy wyda\u0142 odezw\u0119 16 1 1863 r., w kt\u00f3rej nakazywano m.in. “wszystkim Synom Ojczyzny broni\u0107 si\u0119 do upad\u0142ego od poboru, cho\u0107by osobi\u015bcie, ju\u017c pochwyconych od Moskali odbija\u0107, ukrywaj\u0105cym si\u0119 da\u0107 przytu\u0142ek i schronienie” (…) “Wielopolskich, ojca i syna Zygmunta wraz z ca\u0142\u0105 zbrodnicz\u0105 szajk\u0105, kt\u00f3ra przyj\u0119\u0142a udzia\u0142 w przeprowadzeniu poboru w Warszawie, jak i tych wszystkich, kt\u00f3rzy dotychczas przy\u0142o\u017cyli lub nadal przy\u0142o\u017c\u0105 r\u0119k\u0119 do zbrodniczych czyn\u00f3w najazdu, og\u0142asza jako wyj\u0119tych spod prawa i ka\u017cdemu wolno bez \u017cadnej odpowiedzialno\u015bci za to przed Bogiem i Ojczyzn\u0105 s\u0105d i kar\u0119 dora\u017an\u0105 na takowych wymierzy\u0107”.<\/p>\n 19 I 1863 r. powierzono dyktatur\u0119 gen. Ludwikowi Mieros\u0142awskiemu<\/strong>, a 221 KCN przekszta\u0142ci\u0142 si\u0119 w Tymczasowy Rz\u0105d Narodowy<\/strong> i wyda\u0142 manifest oraz dekrety uw\u0142aszczeniowe. Mieros\u0142awski, b\u0119d\u0105cy na emigracji, nie obj\u0105\u0142 dow\u00f3dztwa. Nast\u0119pnymi dyktatorami byli: gen. M. Langiewicz<\/strong> (kr\u00f3tko), a od pa\u017adziernika 1863 r. gen. Romuald Traugutt<\/strong>. Powstanie obj\u0119\u0142o ziemie Kr\u00f3lestwa Polskiego. Walki toczy\u0142y si\u0119 tak\u017ce na Litwie, Wo\u0142yniu i Ukrainie. Stoczono wiele bitew, najwi\u0119ksze m.in. pod Miechowem, Ma\u0142ogoszczem, Chrobrzem, Ska\u0142\u0105, Grochowiskami, Opatowem, \u017byrzynem i ok. 1200 potyczek. Z dow\u00f3dc\u00f3w mo\u017cna wymieni\u0107: M. Langiewicza, J. Hauke-Bosaka, D. Czachowskiego, M. Heidenreicha-Kruka. E. Taczanowskiego<\/strong>. W powstaniu walczy\u0142y s\u0142abo uzbrojone oddzia\u0142y. Toczono walk\u0119 partyzanck\u0105. W sierpniu 1863 roku walczy\u0142o 30 tys., a przez ca\u0142y okres powstania ponad 200 tys. ludzi. Przewaga Rosjan w uzbrojeniu i ludziach by\u0142a zbyt du\u017ca, aby mo\u017cna by\u0142o Rosjan pokona\u0107. Walki trwa\u0142y do wiosny 1864 r., po czym zanika\u0142y. Ostatni oddzia\u0142 ks. Stanis\u0142awa Brz\u00f3ski<\/strong> zako\u0144czy\u0142 walk\u0119 wiosn\u0105 1865 r. Do ostatecznego st\u0142umienia powstania, tylko w Kr\u00f3lestwie, Rosja musia\u0142a u\u017cy\u0107 blisko 200 tys. \u017co\u0142nierzy.<\/p>\n Dyktator R. Traugutt na skutek zdrady, w nocy z 10\/11 IV 1864 r. zosta\u0142 aresztowany wraz z cz\u0142onkami Rz\u0105du Narodowego – J\u00f3zefem Toczyskim, Romanem \u017bali\u0144skim, Rafa\u0142em Krajewskim i Janem Jeziora\u0144skim<\/strong>. Wszystkich stracono przez powieszenie na stokach Cytadeli 5 VIII 1864 r.<\/p>\n Na Ziemi \u0141ukowskiej demonstracje warszawskie i represje stosowane przez zaborc\u0119, w tym ofiary \u015bmiertelne przy rozp\u0119dzaniu manifestacji patriotyczno-religijnych znalaz\u0142y swoje odbicie.<\/p>\n W dniu 21 kwietnia 1861 r. w \u0141ukowie bernardyn Arseni Krawczy\u0144ski w swoim kazaniu nawi\u0105za\u0142 do wydarze\u0144 w Warszawie. W \u0141ukowie jak i w innych miejscowo\u015bciach Ziemi \u0141ukowskiej \u015bpiewano pie\u015bni patriotyczno-religijne, ksi\u0119\u017ca g\u0142osili patriotyczne kazania.<\/p>\n W \u0141ukowie 12 sierpnia 1861 r. w ko\u015bciele oo. Pijar\u00f3w odprawiono Msz\u0119 \u015bw. z kazaniem w rocznic\u0119 unii polsko-litewskiej horodelskiej. Wieczorem w o\u015bwietlonych oknach ko\u015bcio\u0142a i klasztoru pojawi\u0142y si\u0119 herby Or\u0142a i Pogoni. Odby\u0142a si\u0119 procesja do krzy\u017ca postawionego w Warszawie za poleg\u0142ych w lutym i kwietniu. Stawiano krzy\u017ce z cierniowymi koronami. W \u0142ukowskich demonstracjach bra\u0142 udzia\u0142 proboszcz ks. Jakub Roszkowski<\/strong> i wikariusze ksi\u0119\u017ca Stanis\u0142aw Brz\u00f3ska, J\u00f3zef Ko\u017cuchowski, Miko\u0142aj Wyd\u017aga<\/strong>. Wzorem Warszawy mieszka\u0144cy \u0141ukowa nosili \u017ca\u0142ob\u0119. Dwukrotnie, bo w kwietniu i 10 pa\u017adziernika 1861 r. odby\u0142y si\u0119 manifestacje pod Maciejowicami, gdzie do niewoli dosta\u0142 si\u0119 ranny Tadeusz Ko\u015bciuszko. Szczeg\u00f3lnie ta druga manifestacja w rocznic\u0119 bitwy zgromadzi\u0142a oko\u0142o 20 tys. ludzi i oko\u0142o 50 ksi\u0119\u017cy. Uroczysto\u015b\u0107 zorganizowali ksi\u0119\u017ca Seweryn Paszkowski i J\u00f3zef Burzy\u0144ski<\/strong>. By\u0142 obecny weteran bitwy z 10 pa\u017adziernika 1794 r. kosynier Maciej<\/strong> ubrany w szar\u0105 sukman\u0119 i bia\u0142\u0105 konfederatk\u0119. 14 pa\u017adziernika 1861 r. wprowadzono stan wojenny w Kr\u00f3lestwie Polskim, 29 pa\u017adziernika aresztowano dw\u00f3ch mieszka\u0144c\u00f3w \u0141ukowa W\u0142adys\u0142awa Paczkowskiego<\/strong> i Antoniego Byszewskiego<\/strong> za noszenie niedozwolonego stroju – sukman. 10 listopada 1861 r., a wi\u0119c ju\u017c w czasie obowi\u0105zywania przepis\u00f3w stanu wojennego, w \u0141ukowie ks. Brz\u00f3ska wyg\u0142osi\u0142 kazanie o “pszenicy i k\u0105kolu” nawi\u0105zuj\u0105c do rosyjskich represji. Obecni w ko\u015bciele oficerowie rosyjscy dopu\u015bcili si\u0119 w czasie liturgii “z obraz\u0105 religii i \u015bwi\u0105tyni pa\u0144skiej”…, “\u015bmieli si\u0119, g\u0142o\u015bno rozmawiali, zagl\u0105dali do ksi\u0105\u017ceczek do nabo\u017ce\u0144stwa czy w oczy modl\u0105cych si\u0119 niewiast”, oskar\u017cyli ks. Brz\u00f3sk\u0119 do dow\u00f3dcy garnizonu \u0142ukowskiego mjr Ostachiewicza, \u017ce m.in. z ambony mia\u0142 m\u00f3wi\u0107 o nich “ci rozb\u00f3jnicy i judasze”. Sprawa ta nabra\u0142a rozg\u0142osu. Interweniowa\u0142 burmistrz \u0141ukowa Jackowski, we w\u0142asnej obronie ks. S. Brz\u00f3ska napisa\u0142 do konsysorza diecezji podlaskiej z pro\u015bb\u0105 o interwencj\u0119 w\u0142adz gubernialnych wojskowych i cywilnych w Lublinie. R\u00f3wnie\u017c mjr Ostachiewicz z\u0142o\u017cy\u0142 raport naczelnikowi wojennemu \u0142ukowskiemu i radzy\u0144skiemu p\u0142k Kannabichowi stwierdzaj\u0105c, \u017ce w ko\u015bciele ks. S. Brz\u00f3ska “wskazuj\u0105c na oficer\u00f3w, krzycza\u0142 obel\u017cywymi s\u0142owami pod adresem rz\u0105du i wojska\u201d. W obronie ks. Brz\u00f3ski wyst\u0105pili proboszcz ks. Roszkowski i biskup Szyma\u0144ski. Mimo to ks. Brz\u00f3ska zosta\u0142 aresztowany i os\u0105dzony. Otrzyma\u0142 kar\u0119 dw\u00f3ch lat zes\u0142ania, zamienion\u0105 na jeden rok twierdzy w Zamo\u015bciu. \u0141uk\u00f3w \u017ca\u0142owa\u0142 wikarego, kt\u00f3ry “ubogim dawa\u0142 ja\u0142mu\u017cn\u0119, m\u00f3wi\u0142 \u0142adne kazania, by\u0142 pobo\u017cnym i dla siebie surowym”. Ks. Brz\u00f3ska \u017ale znosi\u0142 wi\u0119zienie, a stan jego zdrowia ulega\u0142 pogorszeniu. Dzi\u0119ki interwencjom biskupa podlaskiego, skr\u00f3cono kar\u0119 do 6 miesi\u0119cy. Wolno\u015b\u0107 odzyska\u0142 2 czerwca 1862 r., a do \u0141ukowa powr\u00f3ci\u0142 z pocz\u0105tkiem lipca tego roku. Po aresztowaniu ks. Brz\u00f3ski, w jego miejsce przydzielono ksi\u0119dza wikarego Adama S\u0142otwi\u0144skiego<\/strong>, maj\u0105cego ju\u017c do\u015bwiadczenie w pracy konspiracyjnej. Niespodziewanie ks. S\u0142otwi\u0144ski zosta\u0142 aresztowany 1 stycznia 1862 r. i zes\u0142any do Permu. U\u0142askawiony po kilku miesi\u0105cach wr\u00f3ci\u0142 do Kr\u00f3lestwa Polskiego i skierowano go ponownie do \u0141ukowa. Powr\u00f3ci\u0142 tak\u017ce ks. Brz\u00f3ska. Zostali obaj wci\u0105gni\u0119ci do organizacji przez s\u0119dziego \u0142ukowskiego Stanis\u0142awa Krzeszowskiego<\/strong> i na spotkaniu we wrze\u015bniu 1862 r. w mieszkaniu s\u0119dziego i przy obecno\u015bci emisariusza z KCN – Leona Frankowskiego<\/strong> ustalono, \u017ce stanowisko naczelnika powiatu obejmie ks. A. S\u0142otwi\u0144ski, a naczelnika miasta ks. S. Brz\u00f3ska. Obaj ksi\u0119\u017ca intensywnie pracuj\u0105c pozyskiwali ludzi, w tym ch\u0142op\u00f3w, dla sprawy powstania, tak w mie\u015bcie jak i w terenie oraz w\u015br\u00f3d oficer\u00f3w i \u017co\u0142nierzy rosyjskich kostromskiego p.p. stacjonuj\u0105cego w \u0141ukowie. Jednak ks. S\u0142otwi\u0144ski, zagro\u017cony ponownym aresztowaniem, wyjecha\u0142 z \u0141ukowa i uda\u0142 si\u0119 na emigracj\u0119.<\/p>\n W czasie przygotowa\u0144 do powstania KCN powo\u0142a\u0142 Wojew\u00f3dzk\u0105 Komisj\u0119 dla Podlasia, gdzie naczelnikiem Wydzia\u0142u Administracyjnego zosta\u0142 ks. Brz\u00f3ska. W styczniu 1863 r., jeszcze przed powstaniem, ks. Brz\u00f3ska zosta\u0142 mianowany naczelnikiem wojskowym powiatu \u0142ukowskiego, za\u015b naczelnikami cywilnymi miasta \u0141ukowa byli: urz\u0119dnik Emil Huskowski<\/strong>, dzier\u017cawca Stanis\u0142aw Bernawski<\/strong>, syn aptekarza z \u0141ukowa Pawe\u0142 Nowi\u0144ski<\/strong>.<\/p>\n W Stoczku naczelnikiem zosta\u0142 Jan Justynowicz<\/strong>, w \u017belechowie J\u00f3zef Suli\u0144ski<\/strong>, a w Rykach Klemens Pomorski<\/strong>. Natomiast po ks. A. S\u0142otwi\u0144skim obowi\u0105zki naczelnika cywilnego powiatu \u0141uk\u00f3w obj\u0105\u0142 ks. Karol Korolec<\/strong>, proboszcz Zwoli, a po nim Karol Nowowiejski<\/strong>, w\u0142a\u015bciciel maj\u0105tku G\u0105ska.<\/p>\n W noc wybuchu powstania z 22 na 23 stycznia 1863 r. oddzia\u0142 w sile 350 powsta\u0144c\u00f3w, w tym 60 mieszczan \u0141ukowa (pozostali to szlachta i w\u0142o\u015bcianie z okolicznych wsi, a tak\u017ce oddzia\u0142 Gustawa Zakrzewskiego z Ciechomina), zaatakowali 6 i 8 kompani\u0119 2 batalionu kostromskiego p.p. w sile oko\u0142o 500 \u017co\u0142nierzy po dow\u00f3dztwem pp\u0142k Pietrisowa. W toku walki Rosjanie wycofali si\u0119 za miasto i, umocnili si\u0119 w klasztorze bernardyn\u00f3w otoczonym murem. Powsta\u0144cy zwyci\u0119\u017cyliby Rosjan, lecz po kilku godzinach walk nadesz\u0142a Rosjanom pomoc – rota z Mroczek i powsta\u0144cy musieli si\u0119 wycofa\u0107. Zdobyto 100 sztucer\u00f3w i sporo prochu. Straty Rosjan wynios\u0142y 4 zabitych i 20 rannych, a powsta\u0144cy mieli 3 zabitych i 3 rannych. U proboszcza ks. Roszkowskiego powsta\u0144cy zostawili wzi\u0119tych do niewoli \u017co\u0142nierzy.<\/p>\n W\u015br\u00f3d 60 mieszczan atakuj\u0105cych Rosjan byli: Antoni Byszewski, Franciszek Jaworski, Ludwik S\u0142omczy\u0144ski, Franciszek Wilczy\u0144ski, Puczkowscy, Go\u0142aszewscy, Cabaje, Kurkowscy, Rola, Makos, Osi\u0144ski, Przybysz, Sulej, Markowski, Mikonowicz. \u017bydzi poza nielicznymi, nie poparli powstania, natomiast z\u0142o\u017cyli ho\u0142downiczy adres do cara, za co otrzymali pisemne podzi\u0119kowanie. Nast\u0119pnego dnia aresztowano w \u0141ukowie 34 osoby. Ks. S. Brz\u00f3ska po wyj\u015bciu z \u0141ukowa bra\u0142 udzia\u0142 w powstaniu jako kapelan w oddziale Walentego Lewandowskiego, uczestniczy\u0142 w walkach pod Siemiatyczami, Sosnowic\u0105, Gr\u0119z\u00f3wk\u0105, Staninem. W bitwie pod Staninem zosta\u0142 ranny i by\u0142 leczony w szpitalu w \u0141ukowie. Po wyleczeniu znalaz\u0142 si\u0119 w partii p\u0142k Marcina Lelewela-Borelowskiego, a p\u00f3\u017aniej u kpt Karola Krysi\u0144skiego. W obu partiach bra\u0142 udzia\u0142 w wielu bitwach jak np.: pod R\u00f3\u017c\u0105, Wrykami, Urszulinem, Domaczewem, Romanowem, Jan\u00f3wk\u0105. 22 lipca 1863 r. ks. S. Brz\u00f3ska zosta\u0142 mianowany naczelnym kapelanem wojsk powsta\u0144czych woj. podlaskiego. P\u00f3\u017aniej przebywa\u0142 pod wodz\u0105 gen. Micha\u0142a Heydenreicha-Kruka, kt\u00f3ry zwyci\u0119\u017cy\u0142 w g\u0142o\u015bnej bitwie pod \u017byrzynem, ale po kl\u0119sce pod Fajs\u0142awicami wojsko gen. Kruka uleg\u0142o rozproszeniu. W\u00f3wczas ks. Brz\u00f3ska z oddzia\u0142em Krysi\u0144skiego (kt\u00f3ry walczy\u0142 pod dow\u00f3dztwem gen. Kruka) zaszyli si\u0119 w lasach parczewskich. Ks. S. Brz\u00f3ska zawsze ni\u00f3s\u0142 powsta\u0144com, w tym rannym i cierpi\u0105cym, pos\u0142ug\u0119 pastersk\u0105. Ludno\u015b\u0107 \u0141ukowa i okolic w czasie powstania ch\u0119tnie udziela\u0142a pomocy powsta\u0144com m.in. w \u017cywno\u015bci, ubraniu, fura\u017cy dla koni, wspomaga\u0142a finansowo. Na konie, rekwizycje pieni\u0119dzy, czy inn\u0105 pomoc, wydawano pokwitowania, kt\u00f3re okazywano w\u0142adzom carskim w razie kontroli, \u017ce pomagano powsta\u0144com pod przymusem, a nie dobrowolnie. Za wspomaganie powsta\u0144c\u00f3w nak\u0142adane by\u0142y kontrybucje na mieszka\u0144c\u00f3w. By\u0142y te\u017c przypadki wys\u0142ugiwania si\u0119 Rosjanom. Stanis\u0142aw Piwoni – sekretarz magistratu – tropi\u0142 powsta\u0144c\u00f3w, Adolf Turczy\u0144ski, zaprzysi\u0119\u017cony, nie bra\u0142 udzia\u0142u w walce, za\u0142ama\u0142 si\u0119 w \u015bledztwie i wyda\u0142 ludzi bior\u0105cych udzia\u0142 w powstaniu, a przez \u017byda Szmula z \u0141ukowa aresztowano 11 powsta\u0144c\u00f3w.<\/p>\n Ks. S. Brz\u00f3ska s\u0142u\u017cy\u0142 ojczy\u017anie z ca\u0142ym oddaniem. Trudy przebywania w oddzia\u0142ach, walki, ukrywanie si\u0119, \u017cycie obozowe podkopa\u0142y jego zdrowie i zachorowa\u0142 na tyfus. Ukrywa\u0142 si\u0119 w R\u00f3\u017cance ko\u0142o W\u0142odawy, w szpitalu w \u0141ukowie, w K\u0119pkach u Franciszka Levittoux. Tam odnalaz\u0142 go Franciszek Wilczy\u0144ski, jego adiutant Ks. Brz\u00f3ska po wyzdrowieniu zebra\u0142 parti\u0119. Zim\u0105 1864 r. przebywa\u0142 w le\u015bnicz\u00f3wce pod Brzozowic\u0105. Wiosn\u0105 1864 r. kluczy\u0142 mi\u0119dzy wojskami carskimi penetruj\u0105cymi teren, w ko\u0144cu schroni\u0142 si\u0119 w Jacie (na wysepce otoczonej bagnami), po rozpuszczeniu oddzia\u0142u, z niewielk\u0105 14 osobow\u0105 grup\u0105 strace\u0144c\u00f3w, gdzie przebywa\u0142 do wrze\u015bnia, a nawet z przerwami do listopada 1864 r. Okresowo oddzia\u0142 liczy\u0142 do 40 os\u00f3b. Od czasu do czasu wychodzi\u0142 z Jaty po \u017cywno\u015b\u0107 i inne sprawy aprowizacyjne. Zakrojone na szerok\u0105 skal\u0119 i przy u\u017cyciu znacznych si\u0142 ob\u0142awy celem schwytania ks. Brz\u00f3ski i towarzyszy nie dawa\u0142y rezultatu. W listopadzie 1864 r. tu\u017c po Wszystkich \u015awi\u0119tych, z uwagi na wyst\u0119puj\u0105ce w pa\u017adzierniku silne mrozy (w sza\u0142asach by\u0142o za zimno) przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 z Jaty na teren powiatu soko\u0142owskiego. Tam ukrywa\u0142 si\u0119 m.in. w Sypytkach. Odrzuci\u0142 my\u015bl udania si\u0119 na emigracj\u0119. Utrzymywa\u0142 kontakty z Warszaw\u0105 przez kurierk\u0119 Antonin\u0119 Konarzewsk\u0105 do czasu aresztowania w\u0142adz powsta\u0144czych. By\u0142 poszukiwany i tropiony, przenosi\u0142 si\u0119 z miejsca na miejsce, trafi\u0142 nawet pod Ka\u0142uszyn. Nie mog\u0105c z\u0142apa\u0107 ks. Brz\u00f3ski postanowiono zniszczy\u0107 go moralnie. Czyniono naciski na biskupa diecezji podlaskiej Benjamina Szyma\u0144skiego, aby pozbawi\u0142 ks. Brz\u00f3sk\u0119 godno\u015bci kap\u0142a\u0144skiej. W ko\u0144cu po licznych interwencjach rosyjskich i wyja\u015bnieniach Rosjanom ze strony biskupa dosz\u0142o do wyznaczenia rozprawy na dzie\u0144 18 maja 1865 r. przed s\u0105dem biskupim nadzwyczajnym w Janowie Podlaskim. Pozew by\u0142 czytany w drugi dzie\u0144 \u015awi\u0105t Wielkanocnych. Do rozprawy nie dosz\u0142o. 29 kwietnia 1865 r. pojmano ks. Brz\u00f3sk\u0119 wraz z adiutantem F. Wilczy\u0144skim na skutek zdrady w Sypytkach. Obaj straceni zostali 23 maja 1865 r. na rynku w Soko\u0142owie. Po ich \u015bmierci jeszcze do jesieni 1865 r. na terenie \u0142ukowskim przebywali ludzie z oddzia\u0142u ks. Brz\u00f3ski, kt\u00f3rzy zgin\u0119li albo zostali schwytani. W\u015br\u00f3d ludno\u015bci ks. Brz\u00f3ska by\u0142 uwa\u017cany za \u015bwi\u0119tego. Legenda o ks. Brz\u00f3sce i jego kasantach \u2014 kryjakach trwa do dzisiaj.<\/p>\n Nale\u017ay stwierdzi\u0107 \u017ce wysi\u0142ek zbrojny spo\u0142ecze\u0144stwa Ziemi \u0141ukowskiej i jego odzia\u0142 w powstania by\u0142 znaczny. Na terenie powiatu stoczono wiele bitew i potyczek. Operowa\u0142y tutaj liczne oddzia\u0142y powsta\u0144cze, kt\u00f3re wymaga\u0142y r\u00f3\u017cnorakiej pomocy ze strony spo\u0142ecze\u0144stwa, m.in. zaopatrywania w \u017cywno\u015b\u0107, zabezpieczenia kwater, transportu, udzielania pomocy rannym i chorym, uzupe\u0142nienia stan\u00f3w osobowych oddzia\u0142\u00f3w czy uzbrojenia i jego naprawy. Uzbrojenie powsta\u0144c\u00f3w sk\u0142ada\u0142o si\u0119 ze strzelb my\u015bliwskich, pistolet\u00f3w, kos osadzonych na sztorc, szabel, a nawet siekier, topor\u00f3w i dr\u0105g\u00f3w. Pozosta\u0142e uzbrojenie zdobywano na wrogu. Na skutek s\u0142abego uzbrojenia powsta\u0144cy ponosili wi\u0119ksze straty. Trzeba mocno podkre\u015bli\u0107, \u017ce pomimo wielu nacisk\u00f3w i ra\u017anych metod zastraszania lub zach\u0119t materialnych, donosicielstwo i zdrada stanowi\u0142y nieliczne przypadki. Po upadku powstania Rosja rozpocz\u0119\u0142a wzmo\u017con\u0105 rusyfikacj\u0119 narodu polskiego. Tysi\u0105ce ludzi zgin\u0119\u0142y, posz\u0142y na zes\u0142anie, tysi\u0105ce uda\u0142y si\u0119 na emigracj\u0119, konfiskowano maj\u0105tki.<\/p>\n Powstanie Styczniowe odegra\u0142o ogromn\u0105 rol\u0119 w dziejach narodu polskiego. Walczono d\u0142u\u017cej ni\u017c w Powstaniu Listopadowym, cho\u0107 nie by\u0142o regularnej armii. Og\u0142oszono uw\u0142aszczenie ch\u0142op\u00f3w, a widoczne skutki da\u0142y zna\u0107 o sobie dopiero w raku 1920, kiedy to wie\u015b popar\u0142a masowo walk\u0119 o niepodleg\u0142o\u015b\u0107. Powstanie u\u015bwiadomi\u0142o Polakom, \u017ce nie nale\u017cy walczy\u0107 o Polsk\u0119 w granicach przedrozbiorowych, z uwagi na budzenie si\u0119 \u015bwiadomo\u015bci narodowej do w\u0142asnej pa\u0144stwowo\u015bci ludno\u015bci bia\u0142oruskiej, ukrai\u0144skiej i innych. Powstanie ujawni\u0142o tak\u017ce wielk\u0105 rol\u0119 Ko\u015bcio\u0142a i wiary katolickiej w\u015br\u00f3d narodu oraz \u017ce sami Polacy nie dadz\u0105 rady trzem zaborcom i nale\u017cy czeka\u0107 na sprzyjaj\u0105c\u0105 koniunktur\u0119 polityczn\u0105 mi\u0119dzynarodow\u0105, aby odzyska\u0107 niepodleg\u0142o\u015b\u0107. Powstanie znalaz\u0142o wielkie odbicie w literaturze, sztuce, muzyce oraz wykaza\u0142o, jaki ma wielki wp\u0142yw kultura na sil\u0119 narodu. Ponadto Powstanie obj\u0119\u0142o wszystkie warstwy spo\u0142eczne i szerokie rzesze uczestnik\u00f3w, \u017cy\u0142o w \u015bwiadomo\u015bci narodowej i sta\u0142o si\u0119 si\u0142\u0105 sprawcz\u0105 ostatecznego zwyci\u0119stwa po zako\u0144czeniu I wojny \u015bwiatowej.<\/p>\n W opracowaniu wykorzysta\u0142em dane zawarte w: “Powstanie Styczniowe w \u0142ukowskiem” M. Oko\u0144 i T. Milewski, \u0141uk\u00f3w, stycze\u0144 1993 r., E. Niebelski – “Na B\u00f3g \u017cywy, bracia nie zasypiajmy sprawy!” rzecz o ks. Stanis\u0142awie Brz\u00f3sce (1834-1865), Lublin, 1995 r., “Powstanie Styczniowe” praca zbiorowa pod redakcj\u0105 S\u0142awomira Kalembki, Warszawa, 1990 r., M. Jehanne hr Wielopolska “Kryjaki” z przedmow\u0105 Stefana \u017beromskiego, Warszawa.<\/p>\n Autor: R. Grafik Na cmentarzu w \u0141ukowie znajduje si\u0119 kilka grob\u00f3w powsta\u0144czych, w tym obok ko\u015bci\u00f3\u0142ka \u015bw. Rocha zbiorowa mogi\u0142a, kryj\u0105ca prochy 22 powsta\u0144c\u00f3w z 1863 r.: 11 poleg\u0142ych pod Gr\u0119z\u00f3wk\u0105, 10 rozstrzelanych i jeden spalony \u017cywcem. Gr\u00f3b ten powsta\u0142 dzi\u0119ki staraniom \u015awiatowego Zwi\u0105zku \u017bo\u0142nierzy AK Ko\u0142a \u0141uk\u00f3w i kolegi Jana D\u0119bskiego (Kosy).<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Powstanie Styczniowe Powstanie Styczniowe rozpocz\u0119\u0142o si\u0119 w nocy z 22\/23 stycznia 1863 r. Bezpo\u015bredni\u0105 przyczyn\u0105 jego wybuchu by\u0142a branka do wojska, zarz\u0105dzona przez margrabiego Aleksandra Wielopolskiego – Naczelnika Rz\u0105du Cywilnego Kr\u00f3lestwa Polskiego. Po Wio\u015bnie Lud\u00f3w 1848-49, przegranej wojnie krymskiej z lat 1S53-56 przez Rosj\u0119 z Turcj\u0105 i jej sprzymierze\u0144cami oraz tzw. odwil\u017cy posewastopolskiej nast\u0105pi\u0142 wzrost nastroj\u00f3w patriotycznych w Kr\u00f3l. Polskim. …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":7240,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[11],"tags":[1179,299,1536,620,441,2540,1493,2546,2523,1559,1183,2524,610,2531,2541,542,613,2539,2525,2534,140,2526,2535,2537,2544,2538,2536,8,7,765,2530,1560,2543,2527,2533,153,56,1261,1184,864,2532,2529,2545,144,2542,2528,1258],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7226"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=7226"}],"version-history":[{"count":14,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7226\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7242,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7226\/revisions\/7242"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/7240"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=7226"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=7226"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=7226"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}} Powstanie Styczniowe w \u0141ukowie i na Ziemi \u0141ukowskiej<\/h6>\n
Przed powstaniem<\/h4>\n
Powstanie<\/h4>\n
\n\u0179r\u00f3d\u0142o: “Nowa Gazeta \u0141ukowska” Nr 2 i 3, 2012 r.<\/p>\n