Pochodz\u0105cy z Go\u0142\u0105bek w ziemi \u0142ukowskiej Franciszek Salezy Jezierski to jedna z najciekawszych postaci XVIII w. Rzeczypospolitej. By\u0142 urz\u0119dnikiem Komisji Edukacji Narodowej, kaznodziej\u0105, powie\u015bciopisarzem i aktywnym publicyst\u0105 “Ku\u017anicy Ko\u0142\u0142\u0105tajowskiej”. Pozostawi\u0142 po sobie wiele dzie\u0142, jego \u017cycie i tw\u00f3rczo\u015b\u0107 s\u0105 przedmiotem bada\u0144 naukowych, a ulice w Warszawie, Lublinie czy Wroc\u0142awiu nosz\u0105 jego imi\u0119. W lutym 2019 r. przypada 228. rocznica jego \u015bmierci.<\/strong><\/p>\n Franciszek Salezy Jezierski urodzi\u0142 si\u0119 w pod\u0142ukowskich Go\u0142\u0105bkach w 1740 r., jako jedno z wielu dzieci Jana Franciszka Jezierskiego i Izabeli Skarbek-Kie\u0142czewskiej. Wywodzi\u0142 si\u0119 ze \u015bredniozamo\u017cnej rodziny szlacheckiej, od kilku wiek\u00f3w zamieszkuj\u0105cej ziemi\u0119 \u0142ukowsk\u0105, a kt\u00f3rej gniazdem rodowym by\u0142y wsie Jeziory i Go\u0142\u0105bki. Jezierscy na przestrzeni wiek\u00f3w zajmowali r\u00f3\u017cne urz\u0119dy i do\u015b\u0107 aktywnie uczestniczyli w \u017cyciu politycznym ziemi \u0142ukowskiej. Ojciec Franciszka Salezego, w\u0142a\u015bciciel d\u00f3br w Jeziorach i Go\u0142\u0105bkach, by\u0142 cenionym urz\u0119dnikiem, pisarzem ziemskim \u0142ukowskim, a wi\u0119c osob\u0105 zajmuj\u0105c\u0105 si\u0119 m.in. spisywaniem \u00f3wczesnych akt\u00f3w prawnych.<\/p>\n Mo\u017cna wnioskowa\u0107, \u017ce Franciszek Salezy wychowywa\u0142 si\u0119 w domu o patriotycznych tradycjach i w zainteresowaniu sprawami natury spo\u0142eczno-politycznej kraju. Dowodem na to mo\u017ce by\u0107 zachowany list wspomnianego Jana Franciszka inspirowany dzie\u0142em O Skutecznym Rad Sposobie Albo O Utrzymywaniu Ordynaryinych Seymow<\/i> autorstwa Stanis\u0142awa Konarskiego (1700-1773).<\/p>\n M\u0142ody Franciszek Salezy podj\u0105\u0142 nauk\u0119 w Szkole Pijar\u00f3w w \u0141ukowie, po czym przez kr\u00f3tki okres pracowa\u0142 jako regent (dzisiaj powiedzieliby\u015bmy \u201enotariusz\u201d) w swojej rodzinnej ziemi. To zaj\u0119cie nie przypad\u0142o mu jednak do gustu, dlatego \u2013 przy wsparciu ojca – wykorzysta\u0142 mo\u017cliwo\u015b\u0107 podj\u0119cia s\u0142u\u017cby wojskowej na Ukrainie, do kt\u00f3rego zobowi\u0105zywa\u0142o go posiadanie wsi Woronkowce w ordynacji Ostrogskiej. Tym sposobem nasz bohater sta\u0142 si\u0119 \u017co\u0142nierzem w tzw. “z\u0142otej chor\u0105gwi”, kt\u00f3rej siedzib\u0105 by\u0142 dw\u00f3r w Dubnie na Ukrainie. S\u0142u\u017cba wojskowa, a raczej powszechne zepsucie panuj\u0105ce w tamtejszym wojsku, a by\u0107 mo\u017ce te\u017c okrucie\u0144stwo zwi\u0105zane z trwaj\u0105cym w\u00f3wczas walkami z ch\u0142opami ukrai\u0144skimi, szybko uzmys\u0142owi\u0142y Franciszkowi, \u017ce s\u0142u\u017cba w wojsku tak\u017ce nie b\u0119dzie jego \u017cyciow\u0105 drog\u0105.<\/p>\n Po porzuceniu kariery \u017co\u0142nierskiej (po\u0142\u0105czonej z utrat\u0105 praw do maj\u0105tku w Woronkowcach), Jezierski postanawia wst\u0105pi\u0107 do zakonu misjonarzy i po uko\u0144czeniu seminarium zostaje wy\u015bwi\u0119cony na ksi\u0119dza. Nast\u0119pnie udaje si\u0119 na dalsze studia do W\u0142och, gdzie poszerza swoje horyzonty m.in. z zakresu historii oraz kaznodziejstwa (m\u00f3wi\u0105c inaczej: sztuki wyg\u0142aszania porywaj\u0105cych kaza\u0144).<\/p>\n Po powrocie z zagranicznych studi\u00f3w, Franciszek Salezy zostaje kanonikiem kaliskim. W 1781 r. Komisja Edukacji Narodowej powo\u0142uje go na rektora Wydzia\u0142u Lubelskiego, a nast\u0119pnie rektora Wydzia\u0142u Ma\u0142opolskiego, w sk\u0142ad kt\u00f3rego wesz\u0142y szko\u0142y w Krakowie, Pi\u0144czowie, Sandomierzu, Lublinie, Kielcach. Rol\u0105 Franciszka Salezego by\u0142o m.in. dbanie o realizacj\u0119 programu Komisji Edukacji Narodowej oraz wizytowanie szk\u00f3\u0142 w swoim regionie, co czyni\u0142 bardzo skrupulatnie i cz\u0119\u015bciej ni\u017c by\u0142o to wymagane.<\/p>\n Hugo Ko\u0142\u0142\u0105taj przytacza pozytywn\u0105 ocen\u0119 dzia\u0142alno\u015bci naszego bohatera piastuj\u0105cego te kluczowe stanowiska w KEN: \u201ezas\u0142u\u017cy\u0142 sobie na \u015bwiadectwo s\u0142odkiego i po\u017cytecznego rz\u0105dcy\u201d<\/i>. W 1783 r. Franciszek Salezy uzyska\u0142 doktorat z teologii i filozofii w Akademii Krakowskiej, a po dw\u00f3ch latach zosta\u0142 wizytatorem generalnym szk\u00f3\u0142 koronnych, wchodz\u0105c jednocze\u015bnie jako deputat do Trybuna\u0142u G\u0142\u00f3wnego Koronnego.<\/p>\n W okresie tym objawia si\u0119 tak\u017ce ogromny talent pisarski naszego bohatera: tworzy porywaj\u0105ce i przenikliwe kazania, kt\u00f3rych cz\u0119\u015b\u0107 doczeka\u0142a si\u0119 publikacji i dotrwa\u0142a do naszych czas\u00f3w, np. \u201eMowa J-ego na pochwa\u0142\u0119 kr\u00f3la Jana III w dzie\u0144 stuletniego anniwersarza (12 IX 1783) zwyci\u0119stwa nad Turkami pod Wiedniem\u201d<\/i> z 1784 r.<\/p>\n Niestety, mimo pozytywnej opinii o jego pracy, post\u0119powe idee Jezierskiego, krytyka uprzywilejowania szlachty i wskazywanie innych bol\u0105czek \u00f3wczesnego systemu politycznego Rzeczypospolitej, nie przypad\u0142y do gustu niekt\u00f3rym \u015brodowiskom, dlatego zosta\u0142 pozbawiony stanowisk w Komisji Edukacji Narodowej i przez kr\u00f3tki czas zosta\u0142 bibliotekarzem w Bibliotece Jagiello\u0144skiej.<\/p>\n Nied\u0142ugo potem Franciszek Salezy przenosi si\u0119 do Warszawy, gdzie rozpoczyna wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z Hugonem Ko\u0142\u0142\u0105tajem i \u2013 razem z innymi wyj\u0105tkowymi osobami \u00f3wczesnych czas\u00f3w \u2013 staje si\u0119 jednym z jego najbli\u017cszych wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w w pocz\u0105tkowych latach Sejmu Wielkiego (1788-1792). Grupa tych os\u00f3b, jak dobrze wiemy, nazwana zosta\u0142a Ku\u017anic\u0105 Ko\u0142\u0142\u0105tajowsk\u0105, a Jezierski sta\u0142 si\u0119 jej czo\u0142owym publicyst\u0105 wydaj\u0105cym pisma, powie\u015bci, rozprawki historyczne, satyry, pamflety polityczne i t\u0142umaczenia. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich zawiera radykalne, jak na owe czasy, pogl\u0105dy krytykuj\u0105ce stosunki spo\u0142eczne, ustr\u00f3j feudalny i niesprawiedliwo\u015b\u0107 spo\u0142eczn\u0105.<\/p>\n Prywatnie, Jezierski zamieszkuje razem z Ko\u0142\u0142\u0105tajem w jego domu na warszawskim Solcu i \u0142\u0105cz\u0105 ich przyjacielskie stosunku. \u201eNikomu nie przykry, w obcowaniu \u0142agodny, charakteru weso\u0142ego i przyjemnego\u201d<\/i> \u2013 tak pisze o naszym krajanie Hugo Ko\u0142\u0142\u0105taj.<\/p>\n Warto tutaj wspomnie\u0107 wybrane dzie\u0142a Franciszka Salezego z tego okresu, takie jak np. krytykuj\u0105ca magnateri\u0119 powie\u015b\u0107 \u201eGow\u00f3rek herbu Rawicz\u201d<\/i> (Wyd. 1789); \u201eKatechizm o tajemnicach rz\u0105du polskiego\u201d<\/i> (Wyd. 1790) wskazuj\u0105cy problemy anarchicznego ustroju feudalnego w I Rzeczypospolitej; \u201eJarosza Kutasi\u0144skiego herbu D\u0119bor\u00f3g szlachcica \u0142ukowskiego uwagi nad stanem nieszlacheckim w Polsce\u201d<\/i> (Wyd. 1790), w kt\u00f3rym mo\u017cna doszukiwa\u0107 si\u0119 w\u0105tk\u00f3w autobiograficznych autora, a tak\u017ce \u201eRzepicha, matka kr\u00f3l\u00f3w\u201d<\/i> (Wyd. 1790), powie\u015b\u0107 traktuj\u0105ca o konieczno\u015bci reform i zmiany sytuacji ch\u0142op\u00f3w, ponownie wydana w czasie powstania ko\u015bciuszkowskiego.<\/p>\n Ostry j\u0119zyk swoich prac przysporzy\u0142 Jezierskiemu nawet przezwisko \u201eWulkan Grom\u00f3w Ku\u017anicy\u201d<\/i>, co poniek\u0105d wynika\u0142o z charakterystycznego i bezkompromisowego stylu oraz szybko\u015bci reakcji na bie\u017c\u0105ce wydarzenia polityczne, kt\u00f3re w owym czasie mia\u0142y miejsce, a zwie\u0144czone zosta\u0142y uchwaleniem Konstytucji 3 maja w 1791 r.<\/p>\n Warto podkre\u015bli\u0107, \u017ce Franciszek Salezy Jezierski by\u0142 osob\u0105 obracaj\u0105c\u0105 si\u0119 w towarzystwie najbardziej wp\u0142ywowych ludzi swojej epoki, w\u0142\u0105czaj\u0105c w to osobist\u0105 znajomo\u015b\u0107 z kr\u00f3lem Stanis\u0142awem Augustem Poniatowskim, od kt\u00f3rego otrzymywa\u0142 wynagrodzenie i przed kt\u00f3rym mia\u0142 okazj\u0119 wyg\u0142asza\u0107 r\u00f3\u017cne kazania. \u0179r\u00f3d\u0142a historyczne wspominaj\u0105 np., \u017ce gdy wracaj\u0105cy z Kaniowa kr\u00f3l zatrzyma\u0142 si\u0119 w czerwcu 1787 r. w Krakowie i wys\u0142ucha\u0142 kazania Jezierskiego \u2013 jego wyst\u0105pienie by\u0142o, wedle relacji Adama Naruszewicza, przyj\u0119te przez Stanis\u0142awa Augusta i jego otoczenie \u201ez wielk\u0105 pochwa\u0142\u0105\u201d. Jeszcze bardziej presti\u017cowym wyst\u0105pieniem Jezierskiego by\u0142o wyg\u0142oszenie s\u0142ynnego \u201eKazania przed Stanami Rzeczypospolitej\u201d w katedrze \u015bw. Jana w Warszawie z okazji otwarcia Sejmu Wielkiego 6 pa\u017adziernika 1788 r.<\/p>\n Niestety, b\u0142yskotliw\u0105 karier\u0119 naszego krajana przerwa\u0142a choroba i niespodziewana \u015bmier\u0107. Franciszek Salezy Jezierski zmar\u0142 w domu Hugona Ko\u0142\u0142\u0105taja w lutym 1791 r., a wi\u0119c niestety nie by\u0142o mu dane uczestniczy\u0107 w uchwaleniu Konstytucji 3-go maja, do kt\u00f3rej post\u0119powych za\u0142o\u017ce\u0144 walnie si\u0119 przyczyni\u0142. Zosta\u0142 pochowany na nieistniej\u0105cym ju\u017c cmentarzu \u015bwi\u0119tokrzyskim przy ko\u015bciele \u015bw. Barbary w centrum dzisiejszej Warszawy.<\/p>\n Po \u015bmierci, posta\u0107 Franciszka Salezego Jezierskiego sta\u0142a si\u0119 inspiracj\u0105 dla wielu publikacji naukowych, opracowa\u0144 i ksi\u0105\u017cek po\u015bwi\u0119conych jego tw\u00f3rczo\u015bci.<\/p>\n W 1962 r. \u00f3wczesne w\u0142adze Warszawy postanowi\u0142y upami\u0119tni\u0107 Franciszka Salezego Jezierskiego nadaniem jego imienia ulicy na warszawskim Powi\u015blu, znajduj\u0105cej si\u0119 niedaleko obecnego stadionu Legii Warszawa. Na podobn\u0105 form\u0119 upami\u0119tnienia zdecydowa\u0142y si\u0119 tak\u017ce inne miasta w Polsce, np. Wroc\u0142aw i Lublin.<\/p>\n Paradoksalnie, mo\u017cna odnie\u015b\u0107 wra\u017cenie, \u017ce Franciszek Salezy Jezierski jest bardziej obecny w og\u00f3lnej historii kraju, ni\u017c w historii regionu, z kt\u00f3rego pochodzi\u0142. To o tyle zaskakuj\u0105ce, poniewa\u017c razem z takimi osobisto\u015bciami jak Hugo Ko\u0142\u0142\u0105taj, Tadeusz Czacki, Franciszek Zab\u0142ocki, Grzegorz Piramowicz czy Stanis\u0142aw Konarski \u2013 by\u0142 wybitnym przedstawicielem swojej epoki.<\/p>\n Warto zastanowi\u0107 si\u0119, czy tak zas\u0142u\u017cona posta\u0107 nie powinna by\u0107 odpowiednio upami\u0119tniona w swojej rodzinnej ziemi. Pami\u0119\u0107 o Franciszku Salezym Jezierskim, razem z innymi osobisto\u015bciami wywodz\u0105cymi si\u0119 z \u0141ukowa i okolic na pewno wzmocni\u0142aby pozytywne postrzeganie bogatej historii ziemi \u0142ukowskiej. By\u0142by to tak\u017ce impuls do pog\u0142\u0119biania lokalnej historii w \u0142ukowskich szko\u0142ach.<\/p>\nSzlachcic \u0142ukowski<\/h6>\n
Notariusz, \u017co\u0142nierz, kaznodzieja<\/h6>\n
Wulkan Grom\u00f3w Ku\u017anicy i przyjaciel Hugona Ko\u0142\u0142\u0105taja<\/h6>\n
Znajomo\u015b\u0107 z kr\u00f3lem Stanis\u0142awem Augustem Poniatowskim<\/h6>\n
\u015amier\u0107 i upami\u0119tnienie<\/h6>\n