{"id":7314,"date":"2021-12-31T14:07:00","date_gmt":"2021-12-31T12:07:00","guid":{"rendered":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/?p=7314"},"modified":"2022-01-31T14:08:53","modified_gmt":"2022-01-31T12:08:53","slug":"szmul-migdal-fotograf-zydowskiego-lukowa","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/?p=7314","title":{"rendered":"Szmul Migda\u0142 \u2013 fotograf \u017cydowskiego \u0141ukowa"},"content":{"rendered":"

Ze sfatygowanego zdj\u0119cia patrz\u0105 na nas czterej m\u0142odzie\u0144cy i dziewczynka. Siedz\u0105 w \u0142\u00f3dce. Jeden z nich trzyma gitar\u0119, drugi s\u0142omkowy kapelusz, a dwaj pozostali wios\u0142a. Na drugiej fotografii t\u0105 sam\u0105 szalup\u0105 p\u0142yn\u0105 czterej inni d\u017centelmeni. Trzecia odbitka przedstawia tr\u00f3jk\u0119 pasa\u017cer\u00f3w \u2013 dwie damy i zamy\u015blonego m\u0119\u017cczyzn\u0119 w aucie. Co \u0142\u0105czy te zdj\u0119cia? Na \u0142\u00f3dce i aucie, atrapach z atelier, widnieje nazwa “Venus”. Tak nazywa\u0142 si\u0119 jeden z dw\u00f3ch zak\u0142ad\u00f3w fotograficznych w przedwojennym \u0141ukowie.<\/p>\n\"\"<\/a>

Pocz\u0105wszy od XVIII wieku \u0141uk\u00f3w by\u0142 miastem polsko-\u017cydowskim. Dwie najliczniejsze spo\u0142eczno\u015bci etniczno-religijne \u017cy\u0142y bardziej obok siebie, ni\u017c razem. Przenika\u0142y si\u0119, ale w ograniczonym zakresie. W pierwszych dekadach XX wieku, w zwi\u0105zku z ruchami emancypacyjnymi i tendencjami modernizacyjnymi, integracja mia\u0142aby szans\u0119 si\u0119 pog\u0142\u0119bia\u0107, gdyby nie nastroje nacjonalistyczne, kt\u00f3re przybra\u0142y na sile w latach 30-tych oraz b\u0119d\u0105ce ich nast\u0119pstwem endeckie akcje bojkotowe, kt\u00f3rym przy\u015bwieca\u0142y has\u0142a “Nie kupuj u \u017byda” i “Sw\u00f3j do swego po swoje”.<\/p>\n

W mie\u015bcie nad Krzn\u0105, podobnie jak wsz\u0119dzie, wszystko by\u0142o podw\u00f3jne \u2013 sklepy, zak\u0142ady rzemie\u015blnicze, szko\u0142y, biblioteki i gazety. By\u0142y te\u017c dwa zak\u0142ady fotograficzne \u2013 Karola Piatczyca i Szmula Migda\u0142a. Pierwszy mie\u015bci\u0142 si\u0119 przy ul. Lubelskiej, przemianowanej p\u00f3\u017aniej na Ch\u0105ci\u0144skiego (dzi\u015b jest to ul. Wyszy\u0144skiego), pod numerem 30. Przychodzili do\u0144 si\u0119 uwiecznia\u0107 zamo\u017cni mieszczanie, oficerowie oraz okoliczni ziemianie. Piatczyc wykonywa\u0142 te\u017c popularne w\u00f3wczas widok\u00f3wki oraz zdj\u0119cia reporta\u017cowe, publikowane w albumach oraz prasie lokalnej. Na jednym z najs\u0142ynniejszych widzimy J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego na dworcu kolejowym w \u0141ukowie, gdzie zatrzyma\u0142 si\u0119 w 1920 r. w drodze z Kijowa do Warszawy.<\/p>\n\"\"<\/a>\"\"<\/a>

Sygnatury zak\u0142adu fotograficznego S. Migda\u0142.<\/i><\/p>\n

Nie trzeba dodawa\u0107, \u017ce klientami Piatczyca byli g\u0142\u00f3wnie Polacy. Fotografem \u0142ukowskich \u017byd\u00f3w by\u0142 natomiast Szmul Migda\u0142, kt\u00f3rego pracownia \u201eVenus\u201d znajdowa\u0142a si\u0119 przy ul. Solnej (czyli obecnej ul. Sp\u00f3\u0142dzielczej), w kamienicy pod numerem 3. Zak\u0142ad fotograficzny mie\u015bci\u0142 si\u0119 na parterze, za\u015b jego w\u0142a\u015bciciel mieszka\u0142 na pi\u0119trze. Opis atelier znajdujemy w ksi\u0119dze pami\u0119ci “Sefer \u0141uk\u00f3w” wydanej w 1968 r. w Tel Awiwie. W zamieszczonych tam wspomnieniach Jechiela Rozenbluma czytamy: “W recepcji wisia\u0142y wielkie zdj\u0119cia, g\u0142\u00f3wnie dzia\u0142aczy syjonistycznych. Sufit i jedna ze \u015bcian atelier wykonane by\u0142y ze szk\u0142a, aby do \u015brodka wpada\u0142o jak najwi\u0119cej \u015bwiat\u0142a. Fotograf nie m\u00f3g\u0142 u\u017cywa\u0107 reflektor\u00f3w, bo w\u00f3wczas nie by\u0142o jeszcze w \u0141ukowie pr\u0105du. Posiada\u0142 du\u017c\u0105 ilo\u015b\u0107 dekoracji. Mo\u017cna si\u0119 by\u0142o sfotografowa\u0107 na koniu, na tle wspania\u0142ego pa\u0142acu, w lesie, w parku, nad jeziorem z \u0142ab\u0119dziami itp. Nie by\u0142o w\u0142a\u015bciwie \u017cydowskiego domu, w kt\u00f3rym by nie by\u0142o wykonanej przez Migda\u0142a fotografii”.<\/p>\n\"\"<\/a>

Og\u0142oszenie z prasy.<\/i><\/p>\n

Cho\u0107 u Migda\u0142a robili zdj\u0119cia przede wszystkim \u0142ukowscy \u017bydzi, to jednak kierowa\u0142 on sw\u0105 ofert\u0119 do wszystkich mieszka\u0144c\u00f3w miasta. \u015awiadcz\u0105 o tym reklamy, jakie zamieszcza\u0142 w lokalnej prasie. W “Podlasiu” z 24 wrze\u015bnia 1934 r. zachwala\u0142 si\u0119 tak: “Chcesz mie\u0107 dobre zdj\u0119cie, wykonane starannie, szybko i tanio \u2013 wst\u0105p do zak\u0142adu fotograficznego \u00bbVenus\u00ab Sz. Migda\u0142a w \u0141ukowie przy ul. Solnej nr 3. Zak\u0142ad przyjmuje tak\u017ce do wywo\u0142ywania klisze amatorskich zdj\u0119\u0107. Ceny przyst\u0119pne”. Tak jak Karol Piatczyc, Migda\u0142 produkowa\u0142 poczt\u00f3wki z widokami ulic, budynk\u00f3w u\u017cyteczno\u015bci publicznej i ko\u015bcio\u0142\u00f3w. Dzi\u0119ki zachowanym do naszych czas\u00f3w egzemplarzom mo\u017cemy zobaczy\u0107, jak \u0141uk\u00f3w wygl\u0105da\u0142 w okresie mi\u0119dzywojennym.<\/p>\n

Sw\u00f3j zak\u0142ad fotograficzny Szmul Migda\u0142 otworzy\u0142 zapewne w latach 20. Figuruje on w “Ksi\u0119dze adresowej Polski (wraz z W. M. Gda\u0144skiem) dla handlu, przemys\u0142u, rzemios\u0142 i rolnictwa” wydanej w Warszawie w 1929 r. Niewykluczone, \u017ce pocz\u0105tkowo Migda\u0142 prowadzi\u0142 te\u017c dzia\u0142alno\u015b\u0107 w Radzyniu, o czym \u015bwiadcz\u0105 najstarsze zachowane zdj\u0119cia z oznakowaniem firmowym \u201eVenus \u0141uk\u00f3w i Radzy\u0144\u201d, jednak brak jest na nich nazwiska \u201eMigda\u0142\u201d, kt\u00f3re pojawia si\u0119 na ozdobnych wyt\u0142oczeniach umieszczanych na fotografiach pod koniec lat 30. Mog\u0142o wi\u0119c by\u0107 i tak, \u017ce Migda\u0142 kupi\u0142 t\u0119 firm\u0119, po czym jedn\u0105 z jej filii zlikwidowa\u0142. Wspomniana ksi\u0119ga adresowa z 1929 r. zak\u0142adu \u201eVenus\u201d w Radzyniu nie wymienia, wi\u0119c w\u00f3wczas funkcjonowa\u0142 on z ca\u0142\u0105 pewno\u015bci\u0105 tylko w \u0141ukowie.<\/p>\n\"\"<\/a>

Szmul i Chaja Migda\u0142.
\nOdnalaz\u0142a je w swych zbiorach Joan Lorber, kto\u0301rej dziadek Abraham by\u0142 bratem Szmula Migda\u0142a.<\/i><\/p>\n

Kim by\u0142 w\u0142a\u015bciciel atelier fotograficznego \u201eVenus\u201d? Urodzi\u0142 si\u0119 w 1884 r. jako jedno z o\u015bmiorga dzieci Moszka Migda\u0142a (1852-1908) z Komar\u00f3wki i Piny Wajnberg (1859-1909) z \u0141odzi, kt\u00f3rzy pobrali si\u0119 w 1876 r. w Mi\u0119dzyrzecu. O\u017ceni\u0142 si\u0119 z Chaj\u0105 Sar\u0105, z kt\u00f3r\u0105 mia\u0142 syna i c\u00f3rk\u0119 (imion ich niestety nie znamy). Ca\u0142a rodzina \u2013 Szmul Migda\u0142, jego \u017cona i dzieci \u2013 zgin\u0119\u0142a w Holokau\u015bcie. Zamordowani zostali te\u017c prawie wszyscy bracia i siostry Szmula wraz z rodzinami. Prze\u017cy\u0142 tylko Abraham Jakub Migda\u0142 (ur. w 1889 r.), kt\u00f3ry wyjecha\u0142 do Stan\u00f3w Zjednoczonych, gdzie do dzi\u015b \u017cyj\u0105 jego potomkowie. Wojn\u0119 przetrwa\u0142o te\u017c pi\u0119cioro dzieci po innych braciach Szmula. One r\u00f3wnie\u017c wyemigrowa\u0142y, g\u0142\u00f3wnie do Izraela.<\/p>\n\"\"<\/a>

A co si\u0119 sta\u0142o z pasa\u017cerami \u0142\u00f3dki i auta, kt\u00f3rych widzimy na zdj\u0119ciach wykonanych przez Szmula Migda\u0142a? W szalupie z czterema d\u017centelmenami, sfotografowanej w 1931 r., pierwszy z prawej, z wios\u0142em w d\u0142oni, to wspomniany wcze\u015bniej Jechiel Rozenblum. Jeszcze przed wojn\u0105 wyjecha\u0142 do Palestyny, co uratowa\u0142o mu \u017cycie. Obok niego siedzi Mordechaj Miller. On te\u017c prze\u017cy\u0142 dzi\u0119ki dokonanej w 1935 r. \u201ealiji\u201d, czyli emigracji do ziemi Izraela. Tyle szcz\u0119\u015bcia nie mia\u0142 zwr\u00f3cony w jego stron\u0119 brat Herszel. Zosta\u0142 w \u0141ukowie i zgin\u0105\u0142 w Holokau\u015bcie razem z pozosta\u0142ymi czterema bra\u0107mi. O ostatnim panu w \u0142\u00f3dce, r\u00f3wnie\u017c z wios\u0142em w d\u0142oni, nie wiemy nic ponad to, \u017ce mia\u0142 na imi\u0119 Josel.<\/p>\n\"\"<\/a>

\u00d3w Herszel Miller zosta\u0142 uwieczniony na jeszcze jednym zdj\u0119ciu, wykonanym w \u0141ukowie ok. 1933 r. Widzimy go z dw\u00f3jk\u0105 przyjaci\u00f3\u0142, kt\u00f3rych imion nie znamy. Stoj\u0105 przed zak\u0142adem fotograficznym. Cho\u0107 jego szyld jest poza kadrem, mo\u017cemy si\u0119 domy\u015bli\u0107, \u017ce by\u0142o to atelier Szmula Migda\u0142a. Na \u015bcianie mi\u0119dzy witryn\u0105 i drzwiami wisi reklama maj\u0105ca zach\u0119ci\u0107 klient\u00f3w: \u201eUwaga. Zdj\u0119cia do legitymacji. Dla uczni\u00f3w ceny zni\u017cone\u201d.<\/p>\n

W drugiej \u0142\u00f3dce, tej z dziewczynk\u0105 (o niej nic nie wiadomo), siedzi szewc Josef Goldberg (1894-1961). To ten m\u0142odzian ze s\u0142omkowym kapeluszem w r\u0119ku. \u201eP\u0142yn\u0105\u201d z nim jego bracia. Mia\u0142 ich czterech. Jeden z nich, Jakow (ur. w 1899 r.), mieszka\u0142 w Warszawie, a pozostali \u2013 Herszel (ur. w 1892 r.), Icchak (ur. w 1893 r.) i Beryl (ur. w 1905 r.) \u2013 w \u0141ukowie, i to oni najprawdopodobniej zostali uwiecznieni na tej fotografii. Wszyscy czterej oraz ich pi\u0119\u0107 si\u00f3str zgin\u0119li w Holokau\u015bcie. W samochodzie (zdj\u0119cie z 1930 r.) Josefowi Goldbergowi towarzyszy \u017cona Sara z domu Sobelman (1895-1958). Dzi\u0119ki aliji, kt\u00f3rej dokonali w 1936 r., ocalili \u017cycie swoje oraz potomstwa \u2013 Szoszany (1919-1986), Dowa (1920-1999), Cwiego (1925-1997) i Matitjahu (1928-2006). Los pani za kierownic\u0105 jest nieznany.<\/p>\n\"\"<\/a>

Zdj\u0119cia udost\u0119pnili mi ze swych rodzinnych album\u00f3w: Ran Golan (prawnuk Josefa Goldberga) i \u05d0\u05dc\u05d3\u05d3 \u05de\u05d9\u05dc\u05e8 (Eldad Miller), prawnuk Mordechaja Millera.<\/p>\n

Autor: Krzysztof Czubaszek<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ze sfatygowanego zdj\u0119cia patrz\u0105 na nas czterej m\u0142odzie\u0144cy i dziewczynka. Siedz\u0105 w \u0142\u00f3dce. Jeden z nich trzyma gitar\u0119, drugi s\u0142omkowy kapelusz, a dwaj pozostali wios\u0142a. Na drugiej fotografii t\u0105 sam\u0105 szalup\u0105 p\u0142yn\u0105 czterej inni d\u017centelmeni. Trzecia odbitka przedstawia tr\u00f3jk\u0119 pasa\u017cer\u00f3w \u2013 dwie damy i zamy\u015blonego m\u0119\u017cczyzn\u0119 w aucie. Co \u0142\u0105czy te zdj\u0119cia? Na \u0142\u00f3dce i aucie, atrapach z atelier, widnieje …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":7613,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[30],"tags":[2569,2573,652,1838,2568,219,1613,218,221,2570,2571],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7314"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=7314"}],"version-history":[{"count":15,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7314\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7629,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7314\/revisions\/7629"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/7613"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=7314"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=7314"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=7314"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}