Gdy ca\u0142a Polska \u015bwi\u0119tuje stulecie Bitwy Warszawskiej, nale\u017cy przypomnie\u0107 jeszcze inne wydarzenie sprzed wieku. 17 sierpnia 1920 roku rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 w \u0141ukowie pogrom ludno\u015bci \u017cydowskiej, dokonany przez \u017co\u0142nierzy Wojska Polskiego oraz mieszka\u0144c\u00f3w miasta i okolicznych wsi. G\u0142\u00f3wny atak na \u017byd\u00f3w trwa\u0142 dwa dni, a przez kilka kolejnych dochodzi\u0142o do pojedynczych napa\u015bci i incydent\u00f3w.<\/p>\n
Pogrom wybuch\u0142 po tym, jak z \u0141ukowa ust\u0105pili bolszewicy, przez kilka dni instaluj\u0105cy w\u0142adz\u0119 rewolucyjn\u0105, i do miasta wkroczy\u0142a polska armia. Panowa\u0142o powszechne przekonanie, \u017ce \u017bydzi gremialnie poparli komunist\u00f3w, co by\u0142o oczywi\u015bcie krzywdz\u0105cym uog\u00f3lnieniem, gdy\u017c do rewkom\u00f3w (komitet\u00f3w rewolucyjnych, miejskiego i powiatowego) oraz czerwonej milicji przyst\u0105pi\u0142a te\u017c podobna liczba Polak\u00f3w, a z powodu rekwizycji na rzecz Armii Czerwonej ludno\u015b\u0107 \u017cydowska ucierpia\u0142a nie mniej ni\u017c chrze\u015bcija\u0144ska. Warto pami\u0119ta\u0107, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 \u0142ukowskich \u017byd\u00f3w by\u0142a g\u0142\u0119boko religijna i nie pa\u0142a\u0142a entuzjazmem do niesionej przez Rosjan bezbo\u017cnej ideologii. Owszem, przyja\u017anie do bolszewik\u00f3w byli nastawieni cz\u0142onkowie Bundu, czyli \u017cydowskiej partii robotniczej, ale entuzjast\u00f3w sowieckich obietnic r\u00f3wno\u015bciowych nie brakowa\u0142o te\u017c w\u015br\u00f3d polskich komunist\u00f3w oraz przede wszystkim polskiej biedoty, szczeg\u00f3lnie wiejskiej \u2013 wyrobnik\u00f3w i s\u0142u\u017cby dworskiej.<\/p>\n
\u017bydzi padli ofiar\u0105 odpowiedzialno\u015bci zbiorowej, a atmosfer\u0119 pogromow\u0105 doskonale podgrza\u0142a odezwa, kt\u00f3r\u0105 wyda\u0142 genera\u0142 W\u0142adys\u0142aw Sikorski, dow\u00f3dca 5. Armii, p\u00f3\u017aniejszy premier i Naczelny W\u00f3dz Polskich Si\u0142 Zbrojnych:<\/p>\n
Ludu polski!<\/p>\n
Bolszewickie bandy moskiewskie pod dow\u00f3dztwem \u017cydowskich komisarzy o\u015bmieli\u0142y si\u0119 wkroczy\u0107 w granice Najja\u015bniejszej Rzeczypospolitej Polskiej. Ma\u0142o tego \u2013 stan\u0119\u0142y pod murami ukochanej Warszawy i zagra\u017ca\u0142y naszej stolicy.<\/p>\n
Ludu Polski! Cierpliwo\u015b\u0107 \u017co\u0142nierza polskiego wyczerpa\u0142a si\u0119. Wojska, stoj\u0105ce pod moim dow\u00f3dztwem, z w\u015bciek\u0142o\u015bci\u0105 uderzy\u0142y na hordy bolszewik\u00f3w i rozbi\u0142y wra\u017ce bandy. Wr\u00f3g rozpocz\u0105\u0142 paniczny odwr\u00f3t. Cz\u0119\u015b\u0107 tych band zosta\u0142a odci\u0119ta i obecnie w\u0142\u00f3czy si\u0119 po lasach. Ludu w\u0142o\u015bcia\u0144ski, nowe \u017cniwa czekaj\u0105 na ci\u0119. Naostrz kosy, naostrz wid\u0142y i siekiery i dalej na wroga. Niech poczuj\u0105 przekl\u0119te bandy bolszewickie i \u017cydowscy komisarze na swoich karkach moc twego ramienia, ostrze twych kos, wide\u0142 i siekier. Oszcz\u0119dzaj tylko tych, kt\u00f3rzy dobrowolnie z\u0142o\u017c\u0105 or\u0119\u017c i odstawiaj ich do komend wojskowych.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n
Atmosfera pogromowa panowa\u0142a w mie\u015bcie ju\u017c zreszt\u0105 wcze\u015bniej, zanim weszli do niego Rosjanie. Z powodu brak\u00f3w aprowizacyjnych, spowodowanych rekwizycjami na rzecz armii polskiej walcz\u0105cej z bolszewikami, i wynikaj\u0105cej z nich dro\u017cyzny i g\u0142odu, ludno\u015b\u0107 polska zacz\u0119\u0142a obwinia\u0107 \u017byd\u00f3w, w kt\u00f3rych r\u0119kach znajdowa\u0142a si\u0119 znaczna cz\u0119\u015b\u0107 handlu, o windowanie cen i spekulacje. Ju\u017c 3 sierpnia 1920 roku ks. Halbersztadt da\u0142 zna\u0107 miejscowemu rabinowi, i\u017c ma by\u0107 pogrom i \u017ce ko\u015bcio\u0142y pozostan\u0105 otwarte w nocy, by \u017bydzi mogli si\u0119 w nich schroni\u0107. By\u0142a to swoj\u0105 drog\u0105 szlachetna postawa, zwa\u017cywszy na fakt, i\u017c w katolickich \u015bwi\u0105tyniach szerzono w\u00f3wczas antysemick\u0105 propagand\u0119 zr\u00f3wnuj\u0105c\u0105 wszystkich \u017byd\u00f3w z bolszewikami.<\/p>\n
Przebieg pogromu, dokonanego przez \u017co\u0142nierzy z trzech dywizji piechoty (14. Wielkopolskiej, 16. Pomorskiej i 21. G\u00f3rskiej) wchodz\u0105cych w sk\u0142ad 4. Armii pod dow\u00f3dztwem genera\u0142a Leonarda Skierskiego, znamy z kilku relacji, mi\u0119dzy innymi z pisma cz\u0142onk\u00f3w \u0142ukowskiego kaha\u0142u (gminy \u017cydowskiej) do Tymczasowej \u017bydowskiej Rady Narodowej w Warszawie z 23 sierpnia 1920 roku:<\/p>\n
“Dn. 17 sierpnia z rana, gdy weszli Polacy, odby\u0142 si\u0119 formalny pogrom. Znale\u017ali si\u0119 od razu chrze\u015bcijanie i chrze\u015bcijanki, kt\u00f3rzy wskazywali \u017co\u0142nierzom mieszkania \u017cydowskie, a ci w ci\u0105gu 2 dni rabowali sklepy i mieszkania. Czego nie mogli zabra\u0107 \u2013 niszczyli. Straty wynosz\u0105 15 milion\u00f3w mk. Rozal, w\u0142a\u015bciciel browaru, mia\u0142 szkody na milion marek.<\/i><\/p>\n
\u017bo\u0142nierze otoczyli dom rabina Szmula Szlojmy Brauna i strzelali do okien, w ko\u0144cu wy\u0142amali drzwi i weszli do mieszkania, gdzie znajdowa\u0142 si\u0119 rabin z rodzin\u0105 i kilku s\u0105siadami. Z pocz\u0105tku zarz\u0105dzili osobist\u0105 rewizj\u0119 obecnych i zabrali pieni\u0105dze oraz kosztowno\u015bci, p\u00f3\u017aniej zacz\u0119li bi\u0107 samego rabina, zrzucili go ze schod\u00f3w i pobili kolb\u0105 w taki spos\u00f3b, \u017ce zosta\u0142 zraniony w g\u0142ow\u0119. Lekarze m\u00f3wi\u0105, \u017ce by\u0142 bliski \u015bmierci. M\u0142odzieniec Mordechaj Plug zosta\u0142 ci\u0119\u017cko raniony w domu rabina. Piekarza Berysza Lichtera zastrzelili, gdy\u017c nie zd\u0105\u017cy\u0142 wyj\u0105\u0107 na czas chleba, znajduj\u0105cego si\u0119 jeszcze w piecu.<\/i><\/p>\n
Chana Manszpajzer zosta\u0142a raniona wystrza\u0142em przed w\u0142asnym domem.<\/i><\/p>\n
Pogrom ten trwa\u0142 przez dwa dni i ucierpia\u0142o podczas niego 80% ludno\u015bci \u017cydowskiej. Przez ca\u0142y czas trwania eksces\u00f3w oficerowie stali z daleka i nie przeszkadzali \u017co\u0142nierzom zn\u0119ca\u0107 si\u0119 nad ludno\u015bci\u0105 \u017cydowsk\u0105, a nawet we wtorek, gdy ju\u017c by\u0142 wyznaczony Komendant Miasta, ekscesy nie ustawa\u0142y.
\nPowr\u00f3ci\u0142a policja miejska, szykanuj\u0105ca \u017byd\u00f3w; rozwi\u0105za\u0142a Stra\u017c Obywatelsk\u0105 (w kt\u00f3rej by\u0142o wielu \u017byd\u00f3w) pod pretekstem, \u017ce niedobrze broni\u0142a miasta. Nie mog\u0142a przecie\u017c bez broni przeciwstawi\u0107 si\u0119 uzbrojonym \u017co\u0142nierzom.<\/i><\/p>\n
Obecnie jest ju\u017c Komendant Miasta, ale po\u0142o\u017cenie \u017byd\u00f3w nie polepszy\u0142o si\u0119. Tak samo bij\u0105, rabuj\u0105, \u0142api\u0105 \u017byd\u00f3w z mieszka\u0144 i ka\u017c\u0105 im p\u0119dzi\u0107 byd\u0142o do innych miast. Biada temu, kto si\u0119 nie mo\u017ce wykupi\u0107, bo prowadz\u0105cy w\u0142o\u015bcianie bij\u0105 wszystkich, niekt\u00f3rych zabijaj\u0105, jako bolszewik\u00f3w. \u017bo\u0142nierze wrzucili do rzeki 3 \u017byd\u00f3w, powracaj\u0105cych z Mi\u0119dzyrzeca. Przedtem zdj\u0119to im czapki i buty, rzucano w nich kamieniami, aby nie mogli si\u0119 ratowa\u0107, i bito ka\u017cdego, kto si\u0119 zbli\u017cy\u0142, chc\u0105c ich wyci\u0105gn\u0105\u0107 z rzeki. Dopiero gdy nadesz\u0142y \u017cony ich z milicjantami, wyci\u0105gni\u0119to ich ledwie \u017cywych i dot\u0105d le\u017c\u0105 chorzy. Ch\u0142opi bij\u0105 ka\u017cdego \u017byda, kt\u00f3rego spotykaj\u0105 poza miastem, pod pretekstem, \u017ce jest to bolszewik. Nikt nie o\u015bmiela si\u0119 wyj\u015b\u0107 z miasta i dlatego te\u017c panuje dro\u017cyzna (nie przywo\u017c\u0105 \u017cywno\u015bci); bogaci i biedni cierpi\u0105 g\u0142\u00f3d.<\/i><\/p>\n
Chrze\u015bcijanie \u2013 mieszka\u0144cy miasta, ch\u0142opi a tak\u017ce inteligencja nie przestaj\u0105 namawia\u0107 \u017co\u0142nierzy do rabunk\u00f3w, podczas kt\u00f3rych ch\u0142opki stoj\u0105 na uboczu z koszami i zabieraj\u0105 mienie \u017cydowskie. Wczoraj wieczorem o 12-tej \u017co\u0142nierze wchodzili do mieszka\u0144 \u017cydowskich i brali \u017byd\u00f3w do rob\u00f3t, przy czym zabrali, co si\u0119 da\u0142o. Gdy przypadkowo wchodzili do chrze\u015bcijan, przepraszali, \u017ce zbudzili ich ze snu i \u017ce omylili si\u0119, gdy\u017c my\u015bleli, \u017ce tu mieszka \u017byd.<\/i><\/p>\n
Trwa\u0142o to do rana. W ca\u0142ym mie\u015bcie s\u0142ycha\u0107 by\u0142o krzyki i wo\u0142ania o pomoc, ale policja nie wtr\u0105ca\u0142a si\u0119 do tego. Po\u0142o\u017cenie \u017byd\u00f3w jest straszne, trudno sobie wyobrazi\u0107 ich katusze i m\u0119ki, szczeg\u00f3lnie tych, kt\u00f3rzy uciekali z bolszewikami\u201d.<\/i><\/p>\n
Owi uciekinierzy, kt\u00f3rzy pod\u0105\u017cyli za wycofuj\u0105cymi si\u0119 bolszewikami, nie byli w wi\u0119kszo\u015bci ich poplecznikami, tylko stroni\u0105cymi od polityki mieszka\u0144cami miasta obawiaj\u0105cymi si\u0119 skutk\u00f3w walk mi\u0119dzy Polakami i Rosjanami, do jakich mog\u0142o doj\u015b\u0107 w \u0141ukowie. Przeczeka\u0107 niebezpiecze\u0144stwo w lasach i po wsiach stara\u0142y si\u0119 ca\u0142e rodziny \u2013 w tym bardzo wiele kobiet i dzieci. Poza tym panowa\u0142 strach, \u017ce polskie wojsko b\u0119dzie kara\u0107 za fiasko powszechnej mobilizacji, a wst\u0105pienia w szeregi rodzimej armii unika\u0142o tak samo wielu \u017byd\u00f3w, jak i Polak\u00f3w.<\/p>\n
Wracaj\u0105c za\u015b do pogromu, to wydarzenia sprzed stu lat zrelacjonowa\u0142o te\u017c wielu naocznych \u015bwiadk\u00f3w. Oto co zezna\u0142o czterech mieszka\u0144c\u00f3w \u0141ukowa \u2013 Sz. Arie, M. Frydman, L. Tykulski i M. Lubi\u0144ski:<\/p>\n
“Dn. 16 sierpnia, w poniedzia\u0142ek, cofn\u0119\u0142y si\u0119 wojska bolszewickie. Nazajutrz wkroczy\u0142y wojska polskie. Od razu po ich wkroczeniu zacz\u0119to rabowa\u0107 domy i sklepy \u017cydowskie. W pl\u0105drowaniu bra\u0142a udzia\u0142 tak\u017ce ludno\u015b\u0107 polska z miasta i okolic. Zosta\u0142a ograbiona wi\u0119ksza cz\u0119\u015b\u0107 sklep\u00f3w i dom\u00f3w. Sklepy \u017cydowskie na rynku zosta\u0142y tak obrabowane, \u017ce nawet podpalono p\u00f3\u0142ki. Przy pl\u0105drowaniu zosta\u0142 zastrzelony Berek Lichter (piekarz), lat 43. Dom rabina Szmula Brauna ograbiono doszcz\u0119tnie, zabrano du\u017co pieni\u0119dzy, bielizn\u0119, kosztowno\u015bci itp., przy czym samego rabina pobito dotkliwie, zraniono go w g\u0142ow\u0119 tak, \u017ce jeszcze jest chory. Podczas pl\u0105drowania bito \u017byd\u00f3w, nawet kobiety i dzieci. Mieszka\u0144cy miasta, chrze\u015bcijanie wskazywali \u017co\u0142nierzom mieszkania \u017cydowskie. Pl\u0105drowanie trwa\u0142o od rana do godz. 4-5 po po\u0142. \u017bo\u0142nierze wtargn\u0119li do b\u00f3\u017cnic, gdzie bili i rabowali obecnych tam \u017byd\u00f3w.<\/i><\/p>\n
Tego samego dnia przyby\u0142 do miasta Naczelnik Pa\u0144stwa. Przywita\u0142a go delegacja ludno\u015bci polskiej. Przysz\u0142a tak\u017ce delegacja \u017cydowska z rabinem na czele, lecz nie zosta\u0142a do Naczelnika dopuszczona. Po wyje\u017adzie Naczelnika Pa\u0144stwa rabunki trwa\u0142y nadal, tym razem ju\u017c w ulicach bocznych. We \u015brod\u0119, dn. 18 sierpnia, z samego rana, kazano otworzy\u0107 sklepy, aby \u017co\u0142nierze mogli robi\u0107 zakupy. \u017bo\u0142nierze wchodzili do sklep\u00f3w, brali towary, lecz nic nie p\u0142acili. Wtedy to Komendant Stra\u017cy Obywatelskiej kaza\u0142 zn\u00f3w sklepy pozamyka\u0107. Rabunki trwa\u0142y przez kilka dni. Obecnie jest stosunkowo spokojnie, zdarzaj\u0105 si\u0119 jeszcze pojedyncze wypadki rabunk\u00f3w i bicia \u017byd\u00f3w przez \u017co\u0142nierzy. By\u0142y wypadki, \u017ce nawet oficerowie brali udzia\u0142 w pl\u0105drowaniu.<\/i><\/p>\n
O kilka wiorst od miasta le\u017cy 12 trup\u00f3w zabitych \u017byd\u00f3w \u2013 uciekinier\u00f3w. S\u0105 to mieszka\u0144cy m. \u0141ukowa i \u017belechowa. Zabito ich, gdy wracali z Mi\u0119dzyrzeca do \u0141ukowa. Kazano im wykopa\u0107 dla siebie groby i rozstrzelano ich kulomiotem z samochodu. Dotychczas w\u0142adza miejscowa nie pozwala Gminie \u017bydowskiej pochowa\u0107 ich na cmentarzu \u017cydowskim.<\/i><\/p>\n
W Jagodnie, w odleg\u0142o\u015bci 12 wiorst od \u0141ukowa, \u017co\u0142nierze rozstrzelali 3 \u017byd\u00f3w.<\/i><\/p>\n
W pi\u0105tek, d. 20 sierpnia r. b., zraniono wystrza\u0142em \u017byd\u00f3wk\u0119, Chan\u0119 Manszpajzer, lat 36\u201d.<\/i><\/p>\n
Ostatecznie, gdy po miesi\u0105cu dosz\u0142o do ekshumacji, okaza\u0142o si\u0119, \u017ce zabitych by\u0142o dziesi\u0119\u0107 os\u00f3b, co oczywi\u015bcie nie umniejsza winy polskich \u017co\u0142nierzy, kt\u00f3rzy dokonali odra\u017caj\u0105cej egzekucji. Bez ustalenia, czy wszyscy pojmani dopu\u015bcili si\u0119 zdrady pa\u0144stwa polskiego, zamordowali dziesi\u0119ciu m\u0142odych m\u0119\u017cczyzn. Byli to mieszka\u0144cy \u0141ukowa: Bejrysz Szklarz (36 lat), Boruch Wasserman (38 lat), Szlojma Gerecht (28 lat), Srul Majer Gerecht (35 lat), Josek Gda\u0144ski (17 lat), nieznany z imienia syn Ariela rze\u017anika (15 lat), syn Arie rze\u017anika (16 lat), a tak\u017ce mieszka\u0144cy \u017belechowa: Abe Bacht (28 lat), Abram Trajtel Oberman (32 lata) i jedna osoba ze o nieustalonych personaliach ze Stanina.<\/p>\n
Opis pogromu sporz\u0105dzi\u0142a te\u017c mieszkaj\u0105ca w \u0141ukowie Etel Loterman. Cho\u0107 w jej relacji przewijaj\u0105 si\u0119 te same w\u0105tki, co w poprzednich zeznaniach, to jednak dodaje ona wiele wa\u017cnych szczeg\u00f3\u0142\u00f3w, jak cho\u0107by wspomina o szlachetnej postawie miejscowego lekarza Bronis\u0142awa Ch\u0105ci\u0144skiego, kt\u00f3ry stara\u0142 si\u0119 nie dopu\u015bci\u0107 do napa\u015bci na rabina Brauna:<\/p>\n
“Gdy wojska polskie wkroczy\u0142y do miasta, \u017co\u0142nierze zacz\u0119li od razu rabowa\u0107 \u017byd\u00f3w i bi\u0107 ich. Obrabowano m. in. rabina Frumke, Lejbusia Pachtera i innych, kt\u00f3rych nazwisk nie pami\u0119tam; prawie wszystkie sklepy i mieszkania \u017cydowskie zosta\u0142y doszcz\u0119tnie obrabowane.<\/i><\/p>\n
M.in. \u017co\u0142nierze wtargn\u0119li do \u00abBerysza\u00bb (piekarza); rozgniewani tym, \u017ce im od razu nie otworzy\u0142 drzwi, wpadli i zabili go, odr\u0105bawszy mu g\u0142ow\u0119 bagnetem, nast\u0119pnie obrabowali jego mieszkanie.<\/i><\/p>\n
Do rabina wtargn\u0119li przez balkon, gdy\u017c nie chcieli ich wpu\u015bci\u0107 do mieszkania dr Ch\u0105ci\u0144ski i jeszcze jeden chrze\u015bcijanin; gdy \u017co\u0142nierze znale\u017ali si\u0119 w pokoju rabina, zacz\u0119li go bi\u0107 i zranili go powa\u017cnie (ma rany na g\u0142owie), obrabowali tak\u017ce mieszkanie, zabrawszy prawie wszystko. Chcieli rabina i dzieci rozstrzela\u0107 na miejscu, lecz zaniechali tego zamiaru, poniewa\u017c wydano im du\u017co pieni\u0119dzy i wszystkie kosztowno\u015bci.<\/i><\/p>\n
Ko\u0142o \u0141ukowa, na drodze do Krynki, \u017co\u0142nierze i ch\u0142opi okoliczni zamordowali 14 \u017byd\u00f3w z \u0141ukowa (byli to wy\u0142\u0105cznie rzemie\u015blnicy, nazwisk nie pami\u0119tam); z pocz\u0105tku pobili ich okrutnie i jeszcze \u017cywych wrzucili do jamy, a nast\u0119pnie strzelali dop\u00f3ty, dop\u00f3ki si\u0119 nie przekonali, \u017ce ju\u017c nie \u017cyj\u0105. Le\u017c\u0105 tam dotychczas i nie pozwalaj\u0105 ich przewie\u017a\u0107 na cmentarz \u017cydowski.
\nNiedawno pewien chrze\u015bcijanin przywi\u00f3z\u0142 \u017byda z \u0141ukowa, Szlojme Gopola (takie by\u0142o jego przezwisko), ul. Jatkowa, kt\u00f3rego znalaz\u0142 na drodze do \u0141ukowa; mia\u0142 12 ran na g\u0142owie, po\u0142amane r\u0119ce, by\u0142 w og\u00f3le okrutnie skatowany i strasznie zeszpecony przez rany, zadane mu przez \u017co\u0142nierzy i ch\u0142op\u00f3w, \u017cy\u0142 jeszcze do nocy \u2013 nast\u0119pnie zmar\u0142 w strasznych m\u0119czarniach. Pochowano go w \u0141ukowie”.<\/i><\/p>\n
Pogrom \u0142ukowski by\u0142 przyk\u0142adem zastosowania odpowiedzialno\u015bci zbiorowej \u2013 za czyny pojedynczych ludzi czy grup odpowiedzia\u0142a ca\u0142a, licz\u0105ca kilka tysi\u0119cy os\u00f3b spo\u0142eczno\u015b\u0107 \u017cydowska miasta. Do g\u0142osu dosz\u0142y g\u0142\u0119bokie uprzedzenia, a z powodu rozpowszechnionego antysemityzmu w ka\u017cdym \u017bydzie widziano wroga. Tym razem przybra\u0142 on posta\u0107 ziej\u0105cego nienawi\u015bci\u0105 do Polski poplecznika bolszewik\u00f3w. Za\u015b metody, jakimi rozprawiano si\u0119 z \u017bydami, \u017cywo przypominaj\u0105 te, po jakie si\u0119gni\u0119to, gdy dwie dekady p\u00f3\u017aniej getto w \u0141ukowie by\u0142o likwidowane przez nazist\u00f3w, przy wydatnej pomocy miejscowej ludno\u015bci. Wywlekanie ludzi z dom\u00f3w, bicie, wskazywanie \u017co\u0142nierzom, gdzie ukryli si\u0119 \u017bydzi, niszczenie i grabienie ich mienia, a tak\u017ce rozstrzelanie i wrzucenie cia\u0142 do do\u0142u \u2013 sceny takie, tyle \u017ce zwielokrotnione, powr\u00f3ci\u0142y, gdy miasto opanowali Niemcy. W 1920 roku w tak bestialski spos\u00f3b swych \u017cydowskich wsp\u00f3\u0142obywateli potraktowali Polacy.<\/p>\n
Autor: Krzysztof Czubaszek<\/em><\/p>\n ***<\/strong><\/p>\n (Od Autora)<\/p>\n O pogromie z 1920 roku pisa\u0142em obszernie w ksi\u0105\u017cce “\u017bydzi \u0141ukowa i okolic\u201d<\/strong>. Ju\u017c po jej ukazaniu si\u0119 (w 2008 roku) temat ten poruszy\u0142 Pawe\u0142 Borek w artykule \u201eOrganizacja i funkcjonowanie rewkom\u00f3w na terenie powiatu \u0142ukowskiego (11-17 sierpnia 1920 r.)\u201d<\/strong>, opublikowanym w 2015 roku w \u201eRadzy\u0144skim Roczniku Humanistycznym\u201d<\/strong> (cytuj\u0105c mnie i u\u015bci\u015blaj\u0105c drobne szczeg\u00f3\u0142y). Ostatnio natomiast (w 2019 roku), w drugim tomie opracowania \u201ePogromy \u017byd\u00f3w na ziemiach polskich w XIX i XX wieku\u201d<\/strong> pod redakcj\u0105 naukow\u0105 Kamila Kijka, Artura Markowskiego i Konrada Zieli\u0144skiego, obszerne studium na ten temat pt. \u201ePogrom w \u0141ukowie podczas wojny 1920 r. \u2013 przyczyny, przebieg i skutki\u201d<\/strong> zamie\u015bci\u0142a Alicja Gontarek (tak\u017ce przywo\u0142uj\u0105c moj\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119). Gdy ca\u0142a Polska \u015bwi\u0119tuje stulecie Bitwy Warszawskiej, nale\u017cy przypomnie\u0107 jeszcze inne wydarzenie sprzed wieku. 17 sierpnia 1920 roku rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 w \u0141ukowie pogrom ludno\u015bci \u017cydowskiej, dokonany przez \u017co\u0142nierzy Wojska Polskiego oraz mieszka\u0144c\u00f3w miasta i okolicznych wsi. G\u0142\u00f3wny atak na \u017byd\u00f3w trwa\u0142 dwa dni, a przez kilka kolejnych dochodzi\u0142o do pojedynczych napa\u015bci i incydent\u00f3w. Pogrom wybuch\u0142 po tym, jak z \u0141ukowa …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":7390,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[29,30],"tags":[180,2585,2586,53,2581,1687,945,2580,2579,2584,1524,2228,2583,2582,1060,31],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7375"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=7375"}],"version-history":[{"count":15,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7375\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7755,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7375\/revisions\/7755"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/7390"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=7375"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=7375"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=7375"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\nRelacje dotycz\u0105ce pogromu przytaczam za swoj\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0105 (w lekko zmodernizowanej pisowni), a nazwiska rozstrzelanych \u017byd\u00f3w podaj\u0119 za Alicj\u0105 Gontarek. \u0179r\u00f3d\u0142a tych informacji wymienione s\u0105 we wspomnianych publikacjach.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"