![\"\"](\"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/12\/stilkr.jpg\" "\\"\\"")
<\/a>Antoni Stilkr<\/p>\n
Wspomina\u0142 np., \u017ce w 1916 r. Stilkr, jako \u00f3wczesny szef miejskiej milicji, poda\u0142 si\u0119 do dymisji, nie godz\u0105c si\u0119 na asyst\u0119 swoich jednostek w wyrokach wykonywanych na polecenie niemieckiego s\u0105du wojennego. Przez kolejne lata anga\u017cowa\u0142 si\u0119 w dzia\u0142alno\u015b\u0107 \u0142ukowskiego magistratu i organizacji spo\u0142ecznych (np. zwi\u0105zanych ze stra\u017c\u0105 po\u017carna), dochodz\u0105c w 1924 r. do stanowiska burmistrza, powierzonego mu przez Rad\u0119 Miasta. Funkcj\u0119 t\u0119 pe\u0142ni\u0142 a\u017c do 1939 r. i jak dot\u0105d jego postaci nie by\u0142a po\u015bwi\u0119cona \u017cadna monografia.<\/p>\n
\u0141uk\u00f3w \u2013 \u201emiasto zalane \u015bwiat\u0142em\u201d wed\u0142ug endeckiej gazety<\/h6>\n
Burmistrz Stilkr w odrodzonej Polsce pocz\u0105tkowo by\u0142 zwi\u0105zany z endecj\u0105 (ruch narodowy). Nie zaskakuje wi\u0119c artyku\u0142 z pa\u017adziernika 1925 r. zamieszczony w mocno wspieraj\u0105cej endecj\u0119 gazecie \u201eG\u0142os Lubelski\u201d ( ca\u0142y artyku\u0142 dost\u0119pny w serwisie www.lukow-historia.pl<\/a> ). W pochlebnym tek\u015bcie przeczytamy m.in. \u017ce \u0142ukowski w\u0142odarz w kr\u00f3tkim czasie “potrafi\u0142 uregulowa\u0107 zabagnion\u0105 spraw\u0119 elektrowni, kt\u00f3r\u0105 uruchomi\u0142, a obecnie miasto formalnie zalane jest \u015bwiat\u0142em”<\/i>. Dzi\u0119ki temu, jak twierdzi\u0142a gazeta, “dawniej w kronice miasta notowane kradzie\u017ce si\u0119 zmniejszy\u0142y, a awantury i b\u00f3jki nocne prawie zupe\u0142nie usta\u0142y”<\/i>.<\/p>\n Kolejnym przyk\u0142adem na gospodarno\u015b\u0107 burmistrza mia\u0142y by\u0107 budowa szko\u0142y powszechnej, cztery nowe studnie artezyjskie “dostarczaj\u0105ce w obfito\u015bci dobrej i zdrowej wody mieszka\u0144com”<\/i> oraz wybrukowanie ul. Glinki, kt\u00f3ra wcze\u015bniej “w porze deszczowej by\u0142a nie do przebycia”<\/i>.<\/p>\n Co ciekawe, w relacji gazety ju\u017c wtedy wspomniano o konflikcie na linii burmistrz \u2013 rada miasta, pisz\u0105c, \u017ce “rada miejska jest terenem najnies\u0142uszniejszych napa\u015bci na burmistrza”<\/i>, a radni “nieomal analfabeci przywdziewaj\u0105 tog\u0119 znawc\u00f3w”<\/i>. Burmistrz, kt\u00f3ry mimo problem\u00f3w finansowych miasta przyspieszy\u0142 miejskie inwestycje, takie jak budowa odp\u0142ywowego “kana\u0142u betonowego d\u0142ugo\u015bci 500 m [\u2026] znajduje tylko sprzeciw i przeszkody ze strony zar\u00f3wno radnych, jak obywateli miasta”<\/i>.<\/p>\n W ca\u0142ym artykule Antoni Stilkr zosta\u0142 przedstawiony jako w\u0142odarz z ambitnymi planami, a jego praca by\u0142a jednoznacznie pozytywnie oceniana:<\/p>\n “Projektuje burmistrz budow\u0105 nowej rze\u017ani, hali targowej, urz\u0105dzenie skweru na Rynku G\u0142\u00f3wnym, urz\u0105dzenie parku miejskiego na gruntach majoratu \u00abStarostwo\u00bb [\u2026]. Po bezczynno\u015bci poprzednik\u00f3w obecny burmistrz, zwa\u017cywszy na trudno\u015bci finansowe miasta, zdzia\u0142a\u0142 bardzo wiele i m\u00f3g\u0142by zdzia\u0142a\u0107 du\u017co wi\u0119cej w przysz\u0142o\u015bci, gdyby mia\u0142 pomoc i poparcie wsp\u00f3\u0142obywateli. Ale sukcesy burmistrza Stilkra nie daj\u0105 spa\u0107 wielu mieszka\u0144com miasta”<\/i>.<\/p>\n Dzia\u0142alno\u015b\u0107 burmistrza Stilkra nie by\u0142a jednak tak dobrze oceniana przez pras\u0119 lewicow\u0105 i innych cz\u0142onk\u00f3w Rady Miejskiej. By\u0107 mo\u017ce mia\u0142o to zwi\u0105zek ze zbli\u017ceniem si\u0119 Stilkra do obozu sanacyjnego (1934 r. reprezentowa\u0142 ju\u017c barwy BBWR). I tak oto w 1928 r. lewicowy “Robotnik” opisywa\u0142 spraw\u0119 warunk\u00f3w p\u0142acy i pracy pracownik\u00f3w \u0142ukowskiej elektrowni miejskiej \u2013 tej, kt\u00f3rej budow\u0119 wychwala\u0142 kilka lat wcze\u015bniej “G\u0142os Lubelski”. Gazeta podawa\u0142a, \u017ce “stwierdzono zupe\u0142ne lekcewa\u017cenie postulat\u00f3w robotniczych przez reakcyjny Magistrat, a zw\u0142aszcza przez burmistrza p. Antoniego Stilkra i ortodoksa Wajntrauba”<\/i>.<\/p>\n Na pocz\u0105tku lat 30-tych burmistrz by\u0142 coraz bardziej skonfliktowany z radnymi i \u0142awnikami miejskimi. Eskalacja nast\u0105pi\u0142a w grudniu 1933 r., kiedy to \u0142awnicy miejscy postanowili zorganizowa\u0107 konferencj\u0119, na kt\u00f3rej przedstawili zarzuty w stosunku do burmistrza. Oddajmy g\u0142os “Robotnikowi”, kt\u00f3ry opisywa\u0142 t\u0119 spraw\u0119:<\/p>\n “\u0141awnicy Magistratu m. \u0141ukowa, nie mog\u0105c doczeka\u0107 si\u0119 zwo\u0142ania Rady Miejskiej przez burmistrza Stilkra \u2013 postanowili urz\u0105dzi\u0107 wiec sprawozdawczy, a\u017ceby ludno\u015b\u0107 poinformowa\u0107 o stanie gospodarki miejskiej. Wiec taki w istocie odby\u0142 si\u0119 dnia 10 grudnia 1933 roku. \u0141awnicy publicznie obci\u0105\u017cyli p. Stilkra wieloma ci\u0119\u017ckimi zarzutami”<\/i>.<\/p>\n Konferencja zorganizowana przez \u0142awnik\u00f3w musia\u0142a zrobi\u0107 du\u017ce wra\u017cenie, poniewa\u017c ju\u017c nast\u0119pnego dnia w mie\u015bcie pojawi\u0142y si\u0119 plakaty wydrukowane staraniem burmistrza, w kt\u00f3rych odnosi\u0142 si\u0119 do zarzut\u00f3w i zapowiada\u0142 wej\u015bcie na drog\u0119 s\u0105dow\u0105:<\/p>\n “wobec tego, \u017ce p. p. Feliks Kizeweter, Mojsie-Aron Wajntraub i Wincenty Cabaj w przem\u00f3wieniach swych na posiedzeniu Sprawozdawczym w sali kina “Pani” w dniu 10 grudnia 1933 r. pom\u00f3wili mnie o szereg czyn\u00f3w uw\u0142aszczaj\u0105cych mojej godno\u015bci osobistej, honorowi i uczciwo\u015bci, a niezgodnych z prawd\u0105, czem dopu\u015bcili si\u0119 w stosunku do mnie znies\u0142awienia \u2013 WYST\u0118PUJ\u0118 PRZECIWKO NIM NA DROG\u0118 KARNO-S\u0104DOW\u0104”<\/i> \u2013 grzmia\u0142 afisz.<\/p>\n Konkretniejszy opis zarzut\u00f3w pojawi\u0142 si\u0119 w 1934 r. \u0141ukowski burmistrz zosta\u0142 oskar\u017cony w prasie o korupcj\u0119 i liczne nadu\u017cycia podczas piastowania swojego urz\u0119du. W obszernym artykule pt. “Dyktator m. \u0141ukowa \u2013 p. burmistrz Stilkr” wspomniana gazeta “Robotnik” opisa\u0142a liczne nieprawid\u0142owo\u015bci po stronie Stilkra.<\/p>\n Co zarzucano burmistrzowi? Oddajmy ponownie g\u0142os gazecie:<\/p>\n “Bud\u017cet miasta, uchwalony w kwietniu na rok 1933\/34 nie wr\u00f3ci\u0142 ju\u017c do Magistratu ani do Rady z poprawkami Wydzia\u0142u Powiatowego; zosta\u0142 schowany przez Burmistrza, kt\u00f3ry sprawozdania z wykonania bud\u017cetu za rok 1932\/33 dotychczas Magistratowi i Radzie nie przed\u0142o\u017cy\u0142”<\/i>.<\/p>\n “Bud\u017cet na rok 1934\/35 dotychczas nie zosta\u0142 przed\u0142o\u017cony Magistratowi i Radzie Miejskiej”<\/i> \u2013 grzmia\u0142 korespondent gazety.<\/p>\n “\u0141awnicy Magistratu, nie mog\u0105c \u015bcierpie\u0107 tej nieprawnej gospodarki i s\u0142ysz\u0105c o r\u00f3\u017cnego rodzaju nadu\u017cyciach, pope\u0142nianych przez burmistrza, a nie mog\u0105c reagowa\u0107 na posiedzeniach Magistratu i Rady Miejskiej (za\u017calenia, sk\u0142adane p. Staro\u015bcie nie odnosi\u0142y \u017cadnego skutku) postanowili z\u0142o\u017cy\u0107 skarg\u0119 do Wojew\u00f3dztwa i prokuratora”<\/i>.<\/p>\n “Na skutek tych skarg przeprowadzono dochodzenia z ramienia Prokuratury w Siedlcach oraz Inspektor\u00f3w Samorz\u0105dowych: powiatowego w \u0141ukowie i Wojew\u00f3dzkiego w Lublinie. W wyniku dochodze\u0144 ujawniono co nast\u0119puje:<\/i><\/p>\n 1) Koni i robotnik\u00f3w, utrzymywanych przez miasto, burmistrz u\u017cywa do swoich cel\u00f3w.<\/i><\/p>\n 2) Naw\u00f3z z pod koni miejskich zabiera na sw\u00f3j grunt.<\/i><\/p>\n 3) Bez uchwa\u0142y Rady Miejskiej wyr\u00f3wna\u0142 sobie dwa szczeble wstecz i pobra\u0142 z Kasy Miejskiej 3.600 z\u0142.<\/i><\/p>\n 4) Pomimo, \u017ce otrzyma\u0142 mieszkanie, pobiera\u0142 jeszcze dodatek mieszkaniowy.<\/i><\/p>\n 5) Ceg\u0142\u0119, kt\u00f3ra miasto kosztowa\u0142a 10 tys. z\u0142. doszcz\u0119tnie zniszczy\u0142 (pozosta\u0142a kupa gruzu).<\/i><\/p>\n 6) Ustawowy doch\u00f3d miasta z powszechnego zak\u0142adu ubezpiecze\u0144 wzajemnych od ognia, jako ekwiwalent za \u015bci\u0105ganie sk\u0142adki ogniowej (Dz. Ust. 1927 r. poz. 410 art, 32 p. 5) od 1925 roku dzieli\u0142 mi\u0119dzy paru ulubionych pracownik\u00f3w i siebie, co stanowi ponad 10.000 z\u0142.<\/i><\/p>\n 7) Kupi\u0142 od przyjaciela za 2 900 z\u0142. lokomobil\u0119, kt\u00f3ra by\u0142a zupe\u0142nie zb\u0119dna i dzi\u015b przedstawia warto\u015b\u0107 szmelcu (mo\u017ce 100 z\u0142.).<\/i><\/p>\n 8) Kupi\u0142 motor elektryczny nowy, kt\u00f3ry mia\u0142 kosztowa\u0107 45,000 z\u0142., a kt\u00f3ry okaza\u0142 si\u0119 starym. Pomimo wielokrotnych \u017c\u0105da\u0144 firmy, aby go zwr\u00f3ci\u0142, nie uczyni\u0142 tego, a dzi\u015b termin gwarancyjny up\u0142yn\u0105\u0142 \u2013 i, po wp\u0142aceniu firmie 15.000 z\u0142., nale\u017cy si\u0119 jej jeszcze z odsetkami ponad 80.000 z\u0142., o co firma wyst\u0119puje na drog\u0119 s\u0105dow\u0105.<\/i><\/p>\n 9) Wymusza\u0142 i pobiera\u0142 do\u015b\u0107 wysokie \u0142ap\u00f3wki za wyjednanie po\u017cyczki w Banku Gospodarstwa Krajowego i inne czynno\u015bci. Jeden z takich dom\u00f3w, budowany za pieni\u0105dze pa\u0144stwowe, dzi\u015b ju\u017c przedstawia tylko ruin\u0119, gdy\u017c w\u0142a\u015bciciel nie chcia\u0142 dawa\u0107 burmistrzowi 10% od ka\u017cdej uzyskanej raty po\u017cyczki, no i wi\u0119cej rat nie dosta\u0142 itd., itp.”<\/i>.<\/p>\n Jednocze\u015bnie redakcja przedstawi\u0142a do\u015b\u0107 ponury stan \u0141ukowa pod rz\u0105dami Stilkra, pisz\u0105c, \u017ce “na ulicach i chodnikach przejezdni \u0142ami\u0105 wozy, a piesi \u2013 nogi, na rynkach, placach i ulicach le\u017c\u0105 metrowe kupy gnoju i \u015bmieci, a w ka\u0142u\u017cach gnij\u0105 padliny szczur\u00f3w, kot\u00f3w itp.”<\/i>. Redakcja by\u0142a tak\u017ce zbulwersowana, \u017ce po dw\u00f3ch miesi\u0105cach od szokuj\u0105cych wynik\u00f3w kontroli “pan ten z pod ciemnej gwiazdy nadal urz\u0119duje”<\/i>, a co wi\u0119cej \u2013 potrafi m\u015bci\u0107 si\u0119 na mieszka\u0144cach-interesantach urz\u0119du za sympatyzowanie z \u0142awnikami miejskimi, kt\u00f3rzy stali za doniesieniami o nieprawid\u0142owo\u015bciach w magistracie.<\/p>\n Za wspomnian\u0105 powy\u017cej publikacj\u0119 oraz okre\u015blenie “pan z pod ciemniej gwiazdy”<\/i> Antoni Stilkr postanowi\u0142 ponownie skorzysta\u0107 z drogi prawnej i pozwa\u0107 redaktora “Robotnika” \u2013 Stanis\u0142awa Niemyskiego.<\/p>\n “P. Stilkr uczu\u0142 si\u0119 dotkni\u0119ty tre\u015bci\u0105 korespondencji i wytoczy\u0142 nam proces o znies\u0142awienie”<\/i> \u2013 mo\u017cna by\u0142o przeczyta\u0107 kilka miesi\u0119cy p\u00f3\u017aniej w artykule-relacji z dw\u00f3ch odbytych rozpraw w tej sprawie.<\/p>\n Proces s\u0105dowy odbywa\u0142 si\u0119 najpierw w Siedlcach, a nast\u0119pnie w Warszawie. “Zeznania przyby\u0142ych \u015bwiadk\u00f3w wypad\u0142y rewelacyjnie”<\/i> \u2013 ekscytowa\u0142a si\u0119 gazeta. “\u015awiadkowie m. in. zeznali, i\u017c p. Stilkr przymusza\u0142 i pobiera\u0142 \u0142ap\u00f3wki, a mianowicie od jednego z obywateli za\u017c\u0105da\u0142 za udzielenie po\u017cyczki budowlanej wekslu na 500 z\u0142., a kiedy przyszed\u0142 termin udzielenia drugiej raty po\u017cyczki weksel zniszczy\u0142 i za\u017c\u0105da\u0142 10 proc., od jednego z inkasent\u00f3w miejskich po\u017cyczy\u0142 300 z\u0142., a kiedy nadszed\u0142 termin zwrotu burmistrz da\u0142 mu do zrozumienia, \u017ce wystarczy, i\u017c jeszcze pracuje w Magistracie, od innego znowu obywatela po\u017cyczy\u0142 250 z\u0142”<\/i>.<\/p>\n “Niekt\u00f3rzy obywatele musieli wy\u015bwiadcza\u0107 \u00abojcu miasta\u00bb materialne przys\u0142ugi. Procenty, kt\u00f3re np. Zak\u0142ad Ubezpieczenia od ognia udziela za inkaso na rzecz miasta i co stanowi w\u0142asno\u015b\u0107 miasta \u2013 otrzymywa\u0142o nie miasto a pupile p. Stilkra. Niekt\u00f3rzy radni byli nak\u0142aniani \u00abw cztery oczy\u00bb przez p. Stilkra do g\u0142osowania w my\u015bl \u017c\u0105da\u0144 burmistrza itd.”<\/i>.<\/p>\n Mimo wielu \u015bwiadk\u00f3w i zezna\u0144 rozpraw\u0119 odroczono.<\/p>\n O k\u0142opotach \u0142ukowskiego burmistrza i finale procesu s\u0105dowego pisa\u0142a te\u017c “Gazeta Robotnicza”. W jej relacji tak\u017ce przewijaj\u0105 si\u0119 zeznania \u015bwiadk\u00f3w \u2013 nieco konkretniejsze ni\u017c w opisie “Robotnika”.<\/p>\n “\u015bw. Potaski, b. pracownik Magistratu zeznaje, i\u017c po\u017cyczy\u0142 Stilkrowi z\u0142. 300. Burmistrz po\u017cyczki nie zwr\u00f3ci\u0142 a w zamian za to podwy\u017cszy\u0142 wierzycielowi pensj\u0119 o 50 z\u0142. Ten\u017ce \u015bwiadek twierdzi, i\u017c wozi\u0142 taks\u00f3wk\u0105 p. Stilkra na karty do s\u0105siednich maj\u0105tk\u00f3w, ale za to nie otrzymywa\u0142 ani grosza”<\/i>.<\/p>\n “Poza tym \u015bwiadek pracowa\u0142 w maj\u0105tku Stilkra, za co r\u00f3wnie\u017c nic nie otrzymywa\u0142, \u015bwiadek w momencie wyra\u017cenia wniosku nieufno\u015bci p. Stilkrowi otrzyma\u0142 od niego rozkaz zwiezienia na posiedzenie Rady cz\u0142onk\u00f3w Rady, z po\u015br\u00f3d \u00absanacji\u00bb. \u015awiadka zwolniono z posady w Magistracie zaraz po z\u0142o\u017ceniu powy\u017cszych zezna\u0144 przed s\u0105dem w Siedlcach”<\/i>.<\/p>\n “\u015bw. Grynblat zezna\u0142, i\u017c po\u017cyczy\u0142 p. Stilkrowi z\u0142. 500 za po\u015brednictwo przy udzieleniu po\u017cyczki z B. G. K. Kiedy \u015bw. Grynblat zg\u0142osi\u0142 si\u0119 do p. Stiikra z wekslem \u2013 p. Stilkr wyrwa\u0142 mu weksel i podar\u0142 go i za\u017c\u0105da\u0142 od \u015bwiadka 10% od nast\u0119pnej raty po\u017cyczki”<\/i>.<\/p>\n “\u015awiadek zeznaje, i\u017c nikt nie otrzyma\u0142 po\u017cyczki, je\u015bli nie wy\u015bwiadcza\u0142 p. Stilkrowi us\u0142ug osobistych”<\/i>.<\/p>\n “Niejaki Reinsenberg zwierza\u0142 si\u0119 \u015bwiadkowi, i\u017c burmistrz \u00abostatni\u0105 krew z niego wysysa\u0142\u00bb. Wielu jest takich mieszka\u0144c\u00f3w m. \u0141ukowa, kt\u00f3rzy nieraz p\u0142akali nad swoj\u0105 dol\u0105 pod batem \u00abojca miasta\u00bb”<\/i>.<\/p>\n Nie wiemy, czy w procesie \u2013 opr\u00f3cz zezna\u0144 \u015bwiadk\u00f3w \u2013 by\u0142y jakie\u015b inne materia\u0142y dowodowe. Faktem jest, \u017ce s\u0105d skaza\u0142 redaktora Niemyskiego \u2013 autora negatywnego artyku\u0142u o \u0142ukowskim burmistrzu \u2013 na “2 miesi\u0105ce aresztu i 100 z\u0142. grzywny”<\/i>.<\/p>\nKonflikt z \u0142awnikami i Rad\u0105 Miejsk\u0105<\/h6>\n
<\/a>Stilkr \u2013 “dyktator \u0141ukowa”<\/h6>\n
<\/a>Metrowe kupy gnoju i \u015bmieci<\/h6>\n
Proces o znies\u0142awienie i kolejne zarzuty<\/h6>\n
Zeznania \u015bwiadk\u00f3w i wyrok<\/h6>\n
<\/a>Nie koniec k\u0142opot\u00f3w \u2013 niedo\u0142\u0119stwo i karygodne wyczyny “ojc\u00f3w miasta”<\/h6>\n