{"id":847,"date":"2015-01-18T23:31:47","date_gmt":"2015-01-18T21:31:47","guid":{"rendered":"http:\/\/www.lukow-historia.pl\/?p=847"},"modified":"2015-01-18T23:31:47","modified_gmt":"2015-01-18T21:31:47","slug":"pamieci-powstancom-lukowian","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.lukow-historia.pl\/?p=847","title":{"rendered":"Pami\u0119ci Powsta\u0144com \u0141ukowian"},"content":{"rendered":"

Przem\u00f3wienie p. Bronis\u0142awa Przedpe\u0142skiego, dyrektora gimnazjum im. T. Ko\u015bciuszki, wyg\u0142oszone w czasie uroczysto\u015bci ods\u0142oni\u0119cia pomnika w \u0141ukowie, w dniu 22 stycznia 1926 r.<\/p><\/blockquote>

Rodacy! Dzi\u015b, w 60-t\u0105 i 3-ci\u0105 rocznic\u0119 Powstania Styczniowego, Ziemia \u0141ukowska \u015bwi\u0119ci to \u015awi\u0119to Narodowe w spos\u00f3b niezwyk\u0142y. Bo oto tu, na tym Placu Po-pijarskim, w\u015br\u00f3d starych miasta mur\u00f3w, \u015bwiadk\u00f3w niemych wypadk\u00f3w 63-go Roku, tu obok gmachu szpitala \u015bw. Tadeusza, gdzie, jakto stwierdzaj\u0105 akty stanu wojennego Magistratu powiatowego miasta \u0141ukowa z r. 1863-go, dogorywali przywo\u017ceni z pola walki ranni Bohaterowie Styczniowi, tu obok drugiego gmachu, w kt\u00f3rego, jak niesie ustna tradycja, zaciszu snu\u0142 plany powsta\u0144cze Ks. Stanis\u0142aw Brz\u00f3zka, stan\u0105\u0142 Pomnik “Pami\u0119ci Powsta\u0144c\u00f3w \u0141ukowian”. Za chwil\u0119 ods\u0142oni\u0119ty b\u0119dzie znakiem widomym tej czci i uwielbienia, jakim Nar\u00f3d Polski, a z nim mieszka\u0144cy powiatu \u0141ukowskiego otaczali i otaczaj\u0105 swych bojownik\u00f3w o wolno\u015b\u0107 i niepodleg\u0142o\u015b\u0107.<\/p>\n

Historja tego pomnika jest kr\u00f3tka. W roku 1923-im m\u0142odzie\u017c Gimnazjum Pa\u0144stwowego im. Tadeusza Ko\u015bciuszki zgromadzi\u0142a pewien fundusz, by na sm\u0119tarzu miejscowym, gdzie, jakto g\u0142osz\u0105 te\u017c same akty, liczni uczestnicy walk powsta\u0144czych byli grzebani, postawi\u0107 skromny pomnik ku czci poleg\u0142ych w Powstaniu Styczniowym naszych wojownik\u00f3w. Wie\u015b\u0107 o zamiarach i planach m\u0142odzie\u017cy szybko rozesz\u0142a si\u0119 po mie\u015bcie, a opinja publiczna wypowiedzia\u0142a si\u0119 za pomnikiem rozmiar\u00f3w wi\u0119kszych, kt\u00f3ryby na najpi\u0119kniejszym placu \u0141ukowa, jak to g\u0142osi akt erekcyjny, by\u0142 “najwi\u0119kszego obowi\u0105zku obywatelskiego, granic w ofiarno\u015bci nie znaj\u0105cego, obowi\u0105zku obrony Rzplitej w potrzebie, \u017cywym przypomnieniem”.<\/p>\n

Wtedy ju\u017c starsze spo\u0142ecze\u0144stwo bierze inicjatyw\u0119 w swoje r\u0119ce. Na pocz\u0105tku roku 1924-go zawi\u0105zuje si\u0119 Komitet Budowy Pomnika. W sk\u0142ad Komitetu weszli pp.: starosta \u0141ukowski, Micha\u0142 S\u0142omi\u0144ski, dziekan \u0141ukowski ks. pra\u0142at Wiktor Kamie\u0144ski, burmistrz miasta \u0141ukowa Antoni Stilkr, major 35-go pp. Rudolf Ksander, nauczyciel Gimnazjum W\u0142odzimierz Liskowacki, w\u0142a\u015bciciel d\u00f3br Tuchowicz Aleksy Hempel, gospodarz ze wsi \u015awidry Joachim Krupi\u0144ski, majster murarski W\u0142adys\u0142aw Peryt, majster \u015blusarski Teodozjusz Marci\u0144czak i przemawiaj\u0105cy w tej chwili.<\/p>\n

Zacz\u0119to gromadzi\u0107 fundusze, a poparcie, jakiego dozna\u0142 Komitet od Sejmiku powiatu \u0141ukowskiego i od Rady Miejskiej m. \u0141ukowa, od miast powiatu \u0141ukowskiego i miejscowych organizacji finansowych, jako te\u017c spo\u0142ecznych, wreszcie od poszczeg\u00f3lnych obywateli naszego miasta, da\u0142o mo\u017cno\u015b\u0107 aczkolwiek powoli zamierzenia w czyn wprowadza\u0107.<\/p>\n

Po dokonaniu wyboru placu, po uzyskaniu zgody Zarz\u0105du miasta, jako w\u0142a\u015bciciela tych teren\u00f3w, po otrzymaniu zezwolenia w\u0142adz wojew\u00f3dzkich na budow\u0119 pomnika w obranym miejscu, Komitet zabra\u0142 si\u0119 do gromadzenia materja\u0142\u00f3w budowlanych, a architekt powiatowy, p. Stanis\u0142aw Sieros\u0142awski, bezinteresownie opracowa\u0142 projekt pomnika, kt\u00f3ry r\u00f3wnie\u017c zyska\u0142 zatwierdzenie wojew\u00f3dztwa. Roboty kamieniarskie powierzono siedleckiej firmie Jana Dutkiewicza.<\/p>\n

Ju\u017c w dniu 29-tym listopada 1924 roku wobec przedstawicieli Rz\u0105du, Duchowie\u0144stwa i Wojskowo\u015bci, wobec Rady Miejskiej i Sejmiku Powiatowego w komplecie, wobec organizacji spo\u0142ecznych m\u0142odzie\u017cy szk\u00f3\u0142 \u0142ukowskich, wobec licznie zebranej ludno\u015bci odby\u0142o si\u0119 uroczyste po\u015bwi\u0119cenie kamienia w\u0119gielnego, a kt\u00f3rego dokona\u0142 ks. pra\u0142at Kamie\u0144ski, dziekan \u0141ukowski. W fundamentach pomnika zamurowano puszk\u0119 cynkow\u0105, zawieraj\u0105c\u0105 pisany na pergaminie akt nast\u0119puj\u0105cej tre\u015bci:<\/p>\n

“Roku Pa\u0144skiego 1924 go. A 7-go od Restytucji Pa\u0144stwa Polskiego. Za Rz\u0105d\u00f3w Najdostojniejszego Prezydenta Rzplitej Pana Stanis\u0142awa Wojciechowskiego. Za urz\u0119dowania Starosty \u0141ukowskiego Pana Micha\u0142a Sumi\u0144skiego oraz Burmistrza Miasta Pana Antoniego Stilkra. Z inicjatywy M\u0142odzie\u017cy Gimnazjum im. Tadeusza Ko\u015bciuszki w \u0141ukowie w dniu 21.I.23, jako w 60-t\u0105 rocznic\u0119 Powstania Styczniowego, kt\u00f3rego liczni Uczestnicy na cmentarzu tu tutejszym, a i w innych miejscach powiatu spoczywaj\u0105 powzi\u0119tej ofiarno\u015b\u0107 tej\u017ce M\u0142odzie\u017cy, jako te\u017c i ca\u0142ej Ludno\u015bci Powiatu, w d. 29.XI. ten Pomnik wznosi a ma On po wszystkie czasy w pami\u0119ci Pokole\u0144 wielk\u0105 Mi\u0142o\u015b\u0107 dla Ojczyzny Bohater\u00f3w Styczniowych, kt\u00f3rzy Morze Krwi Serdecznej w walce o Jej Wolno\u015b\u0107 przela\u0107 si\u0119 nie zawahali, utrzyma\u0107 i najwi\u0119kszego obowi\u0105zku obywatelskiego granic w ofiarno\u015bci nie znaj\u0105cego, obowi\u0105zku obrony Rzplitej w potrzebie, by\u0107 \u017cywym przypomnieniem. Pomnik ten budowa\u0142 budowniczy Stanis\u0142aw Sieros\u0142awski, a po\u015bwi\u0119cenia dokona\u0142 ks. Wiktor Kamie\u0144ski Szambelan Jego \u015awi\u0105tobliwo\u015bci, dziekan \u0141ukowski.”<\/em><\/p>\n

Akt ten podpisany zosta\u0142 uprzednio przez cz\u0142onk\u00f3w Komitetu, przedstawicieli w\u0142adz rz\u0105dowych i komunalnych oraz przez delegat\u00f3w organizacji spo\u0142ecznych.<\/p>\n

W puszce obok aktu umieszczono pojedyncze numery nast\u0119puj\u0105cych czasopism: “Monitora Polskiego”, “Dziennika Urz\u0119dowego Wojew\u00f3dztwa Lubelskiego”, “Gazety Urz\u0119dowej Wydzia\u0142u Powiatu Sejmiku \u0141ukowskiego”, “Gazety \u0141ukowskiej”, nast\u0119pnie komplet monet polskich, od 1-go grosza do 2-u z\u0142otych w\u0142\u0105cznie, wreszcie og\u0142oszenia ilustruj\u0105ce \u017cycie umys\u0142owe i kulturalne miasta.<\/p>\n

To za\u0142o\u017cenie fundament\u00f3w by\u0142o dla Komitetu bod\u017acem do dalszej i wyt\u0119\u017conej pracy, zw\u0142aszcza przy zdobywaniu grosza. Listy sk\u0142adkowe, nalepki, cegie\u0142ki, zabiegi doko\u0142a uzyskania wi\u0119kszych kwot od organizacji spo\u0142ecznych i finansowych \u2014 oto tre\u015b\u0107 posiedze\u0144 uchwa\u0142 i pism Komitetu.<\/p>\n

W czerwcu r. 1925 wydaje Komitet napisan\u0105 \u0142askawie dla Komitetu przez miejscowego rejenta, p. Boles\u0142awa Brodowskiego, broszur\u0119 p. t. “Zbrojny czyn Powsta\u0144c\u00f3w Podlaskich w,roku 1863”, w kt\u00f3rej autor wskrzesza obrazy drogiej nam przesz\u0142o\u015bci kt\u00f3ra z drugiej strony przyczynia si\u0119 niema\u0142o do, zasilenia kasy Komitetu.<\/p>\n

Latem r. ub. firma siedlecka uko\u0144czy\u0142a roboty kamieniarskie. W tym\u017ce czasie rze\u017abiarz lubelski, p. Juljan Lisowski, przygotowa\u0142 model or\u0142a, kt\u00f3ry w bronzie odlany, zosta\u0142 w miesi\u0105cu sierpniu przez fabryk\u0119 J\u00f3zefa Bo\u0144kowskiego i S-k\u0119 w Lublinie. W listopadzie roku ubieg\u0142ego pod kierunkiem budowniczego Stanis\u0142awa Sieros\u0142awskiego i Przy wsp\u00f3\u0142udziale majstra murarskiego W\u0142adys\u0142awa Peryta pomnik ostatecznie zosta\u0142 zmontowany. Roboty uko\u0144czono, jednak\u017ce uroczysto\u015b\u0107 ods\u0142oni\u0119cia od\u0142o\u017cono do rocznicy Nocy Styczniowej, to jest na dzie\u0144 dzisiejszy.<\/p>\n

I sta\u0142o si\u0119 dobrze. Mo\u017ce dzi\u015b w\u0142a\u015bnie, gdy prze\u017cywamy czasy bezspornie ci\u0119\u017ckie, gdy doko\u0142a s\u0142yszymy utyskiwania na ci\u0119\u017cary, jakie na rzecz Pa\u0144stwa niesiemy, gdy ziemi zalani wprost jeste\u015bmy fal\u0105 nieuzasadnionego pesymizmu, po\u017cyteczn\u0105 jest rzecz\u0105 spojrze\u0107 poza siebie i cho\u0107 chwil par\u0119 prze\u017cy\u0107 z ks. Stanis\u0142awem Brz\u00f3sk\u0105, z Franciszkiem Wilczy\u0144skim i legjonem tych, dla kt\u00f3rych nie tylko ofiary materjalne, ale nawet ofiara \u017cycia nie by\u0142a zbyt wielk\u0105 i sk\u0142adali j\u0105 ch\u0119tnie na o\u0142tarzu Ojczyzny. Spojrzyjmy te\u017c na te miljony naszych ojc\u00f3w i dziad\u00f3w, kt\u00f3rzy “urodzeni w niewoli, okuci w powiciu” przez p\u00f3\u0142tora wieku trudzili si\u0119 w pocie czo\u0142a, a nie dla w\u0142asnej Ojczyzny, a nie dla siebie, ale dla naje\u017ad\u017ac\u00f3w i ciemi\u0119\u017cycieli, ani chwil\u0119 nie pewni swego mienia i \u017cycia. Dzi\u015b my w wolnej i niepodleg\u0142ej Polsce, sami kowalami swego szcz\u0119\u015bcia i przysz\u0142o\u015bci, winni\u015bmy by\u0107 prze\u015bwiadczeni, \u017ce te niepowodzenia naszej natury gospodarczej, jakie prze\u017cywamy, s\u0105 przej\u015bciowe \u017ce przemin\u0105 szybko, skoro we\u017amiemy si\u0119 do pracy uczciwej, a zbo\u017cnej, \u017ce po nich nast\u0105pi\u0105 czasy inne, lepsze. Dzi\u015b my mamy mo\u017cno\u015b\u0107 i obowi\u0105zek \u017cy\u0107 dla Polski, gdy tamci dla Ojczyzny mog\u0105 tylko umiera\u0107.<\/p>\n

Te te\u017c ten pomnik, o ods\u0142oni\u0119cie kt\u00f3rego Ciebie, Szanowny Panie Starosto, jako przedstawiciela Rz\u0105du Polskiego i Powiatu \u0141ukowskiego upraszam, niech b\u0119dzie dla nas i dla przysz\u0142ych pokole\u0144 w najci\u0119\u017cszych chwilach bytu narodowego czynnikiem, daj\u0105cym ukojenie, niech przeze\u0144 przemawiaj\u0105 do nas ci, kt\u00f3rzy w ow\u0105 pami\u0119tn\u0105 noc styczniow\u0105 opu\u015bcili swe \u017cony i matki, swe dzieci, swe domy rodzinne i szli na walk\u0119 w lepsz\u0105 dla Ojczyzny przysz\u0142o\u015b\u0107, szli na walk\u0119 krwaw\u0105, na b\u00f3j nier\u00f3wny, na \u015bmier\u0107 niechybn\u0105 cz\u0119sto na katusze i wygnanie, ci, kt\u00f3rzy umieraj\u0105c nawet wo\u0142ali: “Jeszcze Polska nie zgin\u0119\u0142a”<\/strong><\/p>\n

\n

Szanowny Panie Burmistrzu! Szcz\u0119\u015bliwym si\u0119 czuj\u0119, \u017ce pod Twoj\u0105 opiek\u0119, jako Przedstawicie Miasta \u0141ukowa w imieniu Komitetu Budowy Pomnika “Pami\u0119ci Powsta\u0144c\u00f3w \u0141ukowian” odda\u0107 mog\u0119 ten pomnik. Szcz\u0119\u015bliwy jestem, \u017ce w r\u0119ce Twoje z\u0142o\u017cy\u0107 mam ten skrypt, kt\u00f3ry (podpisany przez cz\u0142onk\u00f3w Komitetu) g\u0142osi, co nast\u0119puje:<\/p>\n

Za Rz\u0105d\u00f3w Najdostojniejszego Prezydent Rzplitej Pana St. Wojciechowskiego, Za Urz\u0119dowania Starosty \u0141ukowskiego M S\u0142omi\u0144skiego i Burmistrza m. \u0141ukowa A. Stilkra. W mie\u015bcie powiatowym \u0141ukowie. Dnia 22 Stycz. 1926 Roku, w 63 Rocznic\u0119 Powstania Styczniowego, Komitet Budowy Pomnika \u201ePami\u0119ci Powsta\u0144c\u00f3w \u0141ukowian kt\u00f3ry z Inicjatywy M\u0142odzie\u017cy Gimnazjum Pa\u0144stwowego im. Tadeusza Ko\u015bciuszki i ofiarno\u015bci\u0105 Spo\u0142ecze\u0144stwa \u0141ukowskiego w tym Mie\u015bcie na Placu Popijarskim wzniesiony zosta\u0142, Magistratowi powiatowego Miasta \u0141ukowa ten Pomnik przekazuje, a ma On Pami\u0119\u0107 o Bohaterach Styczniowych po wsze Czasy g\u0142osi\u0107, o Ich Ofiarno\u015bci bezgranicznej dla Ojczyzny przysz\u0142ym Pokoleniom opowiada\u0107, a Miastu prawdziwej ozdoby przysporzy\u0107.<\/p><\/blockquote>

Autor: Bronis\u0142aw Przedpe\u0142ski.
\n\u0179r\u00f3d\u0142o: “Gazeta \u0141ukowska” Nr. 2. luty 1926 r. ROK III.
\n<\/em><\/p>\n